Bellen metOnze correspondent

‘Populistische leiders die corona afdeden als complot worden in Zuid-Amerika ingehaald door de feiten’

Het aantal coronabesmettingen en -doden in Latijns-Amerika is laag in vergelijking met Europa, observeert correspondent Joost de Vries vanuit Mexico-Stad. Toch nemen de meeste landen nu maatregelen. ‘Maar als het komt, is het echt de vraag of het is tegen te houden.’

Beeld AP

Verspreidt corona zich ook al door Midden- en Zuid-Amerika, Joost?

‘Het nieuws vandaag in Mexico is dat de eerste patiënt is overleden. Een man van 41, jong dus nog. En het zorgwekkende daarbij is dat hij begin maart bij een groot rockconcert was van de metalband Ghost. Het concert, waarbij 22 duizend mensen aanwezig waren, had de macabere titel: A final gig named death. Dat was op 3 maart. Op 8 maart was er ook nog een enorme vrouwenmars in Mexico-Stad, met meer dan 80 duizend deelnemers. Terugkijkend vraag je je af: ging het virus daar ook al rond?’

Het leek aanvankelijk wel mee te vallen?

‘De eerste bekende besmetting was eind februari in Brazilië. Opgeteld zijn er in Latijns- en Midden-Amerika nu zo’n tweeduizend bekende besmettingen. Uiteenlopend van een handvol tot tientallen per land, tot de grootste brandhaard Brazilië, met nu ruim vijfhonderd besmettingen. Het zijn nog steeds relatief lage aantallen vergeleken met Europa en de Verenigde Staten. Ook als je kijkt naar het aantal slachtoffers: tot nu toe zijn er zo’n vijftien mensen overleden. Maar het is hier net als in Europa: op het moment dat ik dit zeg, is het waarschijnlijk alweer achterhaald.’

Hoe treden de verschillende nationale overheden op?

‘Inmiddels worden in heel veel landen echt stevige maatregelen genomen. Juist omdat de meeste zorgsystemen niet modern zijn en niet toegerust op grote aantallen patiënten. Vrijwel alle Zuid-Amerikaanse landen hebben inmiddels hun grenzen gesloten. In Ecuador is de noodtoestand uitgeroepen, Peru is bijna geheel in lockdown, daar mogen mensen alleen nog naar buiten voor boodschappen. ’s Nacht geldt er een avondklok. Op straat is de politie en het leger aanwezig om te handhaven. Die spreken vooral buitenlanders aan. Maar die kunnen nergens heen.

‘Ik sprak zojuist een Brabantse jongen die vastzit in Cuzco, Peru. Hij zit met honderdvijftig anderen in quarantaine in een hostel. Ze zijn aangewezen op het eten dat daar te krijgen is. ’s Nachts gaat de deur op slot. Het voelt als een gevangenis, zegt hij, terwijl er ’s nachts op zijn slaapzaal iemand ligt te hoesten.’

Zijn de maatregelen in alle landen zo fors?

‘In veel landen is het dagelijks leven van de ene op de andere dag echt enorm ingeperkt, bijvoorbeeld in Argentinië, Colombia en Venezuela. Maar daartegenover staan landen waar populistische leiders corona vooral gebagatelliseerd hebben. Zoals in Brazilië. In São Paulo en Rio de Janeiro was gisteravond een groot lawaaiprotest, waarbij mensen met potten en pannen vanaf hun balkon hun onvrede uitten over president Jair Bolsonaro en diens wonderlijke aanpak. Hij noemt corona ‘een mythe van de media’. 

‘Afgelopen weekend was hij nog aanwezig bij een bijeenkomst met zijn achterban. Daar maakte hij doodleuk selfies en deelde hij high-fives uit. Terwijl kort daarvoor bekend was geworden dat zijn eigen persvoorlichter met corona besmet is en de president zelf had beloofd in quarantaine te gaan. Inmiddels hebben al veertien van zijn naaste medewerkers het virus opgelopen. Bolsonaro beweert zelf bij hoog en bij laag dat hij negatief is getest. Maar nu het aantal doden oploopt in Brazilië heeft hij wel aangekondigd meer maatregelen te nemen, zoals het sluiten van de grenzen. Zo worden ook de populistische leiders die corona eerst afdeden als een complot ingehaald door de feiten en tot de orde geroepen door hun eigen volk.’

‘Iets vergelijkbaars speelt in Nicaragua. Daar is dictator Daniel Ortega met zijn vrouw Rosario Murillo aan de macht. Deze man heeft in 2018 een opstand tegen zijn regime met geweld neergeslagen, waarbij honderden mensen om het leven kwamen. Tot gisteren was Nicaragua coronavrij. Ortega lijkt te denken dat het Nicaraguaanse volk onkwetsbaar is. Op zaterdag organiseerde zijn vrouw nog een mars met tienduizenden mensen onder de titel: Liefde in tijden van covid-19. ‘We vertrouwen op God dat het virus in Nicaragua uitblijft’, zei ze. Maar ook in Nicaragua is nu een eerste patiënt ontdekt. De oppositie roept het volk op de propaganda van het regime te negeren en zelf verantwoordelijkheid te nemen. Misschien geen onverstandig advies, want Nicaragua is een van de armere landen van Midden-Amerika. Daar zou een uitbraak echt een ramp kunnen worden.’

Jij woont zelf in Mexico-Stad. Hoe is de situatie daar?

‘Die is eigenlijk onwerkelijk voor iemand als ik, die met het Europese nieuws wakker wordt. Er mag hier nog gewoon worden gereisd, er zijn drukbezochte markten. Gisteravond zat ik nog in een bomvolle metro. President Andrés Manuel López Obrador heeft net als Bolsonaro lang gedaan alsof er niks aan de hand was. Nu gaan ook in Mexico de komende week de scholen dicht. Je merkt dat het rustiger wordt op straat. In het centrum dan, waar doorgaans de expats de barretjes bevolken. In de volkse wijken gaat het openbare leven gewoon door.’

Toch zou het me niet verbazen als ook hier in Mexico spoedig de beweegruimte beperkt wordt. Vertrekken is nu al lastig, al was het maar vanwege de maatregelen van andere landen. Ik sprak vandaag met een medewerker van de Nederlandse ambassade. Heel veel Nederlandse toeristen in bijvoorbeeld Cancún willen weg. Maar die kunnen hun ticket amper omboeken of er eentje krijgen.’

Tot slot: wat zijn de vooruitzichten?

‘Het is heel moeilijk te zeggen wat de dynamiek van het virus hier op het continent zal zijn. Op de wereldkaart zijn de aantallen op het zuidelijk halfrond vooralsnog laag, wat erop zou kunnen duiden dat het virus minder goed gedijt bij warmere temperaturen. Maar als het komt, is het echt de vraag of het is tegen te houden. Mensen leven hier veel meer op straat, er is een aanrakelijke cultuur, letterlijk. Het is denk ik heel moeilijk voor mensen hier om fysiek afstand te houden, zoals je nu in Europa ziet. Hier in Mexico-Stad wordt in restaurants desinfecterende handgel aangereikt, terwijl even verderop bij een taco-stalletje het eten gewoon met blote handen wordt bereid. En de mensen staan voor die taco’s in de rij.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden