Populisten zijn niet per definitie slecht voor de democratie

De ontevredenheid van Nederlanders over hun politici is aanzienlijk, maar niet onoverkomelijk.

PVV-leider Geert Wilders maakt een selfie met Marine Le Pen (Front National) op een conferentie van het Europees Nationaal Front in januari, 2017. Beeld afp

Uit het gisteren gepubliceerde onderzoek van Kantar Public naar vatbaarheid voor de roep van populistische bewegingen, blijkt dat tweederde van de Nederlanders tevreden is over het functioneren van de democratie. Dat geldt niet voor de lageropgeleiden: die zijn in meerderheid ontevreden.

Van een vertrouwensbreuk met de gevestigde politieke orde is, in tegenstelling tot Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, bij ons niet echt sprake. Onze politieke leiders genieten veel vertrouwen als het gaat om belangrijke zaken als de bestrijding van terrorisme, het bevorderen van economische groei en hun functioneren in de Europese Unie. Juist deze thema's worden in andere landen geëxploiteerd door populisten van zowel links als rechts.

In de ogen van de Nederlandse kiezers schieten de politieke leiders evenwel tekort bij het reguleren van immigratie en integratie, het tegengaan van ongelijkheid en het veiligstellen van de pensioenen. Ook dit zijn onderwerpen die populisten graag aangrijpen om ontevreden kiezers te mobiliseren. Voeg daarbij dat de Nederlanders negatief zijn over politieke partijen, hun neiging compromissen te sluiten en menen dat de meeste politici geen begrip hebben voor de problemen van 'mensen zoals wij', dan is duidelijk dat het Nederlandse partijwezen verre van robuust is.

De uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart bevestigt die fragiliteit. De regeringscoalitie van VVD en PvdA werd weggestemd, de rechts-populistische PVV consolideerde zich als tweede partij van het land. Maar de verkiezing verschafte geen duidelijkheid over een door een meerderheid van de kiezers gewenste coalitie.

Door de fragmentatie van het politieke landschap zijn er voor een parlementair meerderheidskabinet niet minder dan vier partijen nodig. Het feit dat de betrokken partijen geen enkele openheid verschaffen over het verloop van de kabinetsformatie, versterkt het gevoel dat kiezers en gevestigde partijen geen boodschap aan elkaar hebben.

Hoe sterker dat gevoel leeft, hoe meer mogelijkheden er zijn voor populisten en andere protestpartijen. Op zichzelf hoeft dat geen bedreiging te zijn voor de parlementaire democratie. In ons stelsel van evenredigheid ligt de drempel voor nieuwkomers laag, zodat op lokaal en landelijk niveau hun stem snel doordringt.

Wanneer populisten maatschappelijke kwesties aan de orde stellen waarvoor de gevestigde partijen liever weglopen, leveren ze een positieve bijdrage aan de democratie.

Meer over populisme

Internationaal onderzoek: Nederlandse kiezer stemt meer uit overtuiging dan uit protest. Nederlanders zijn beperkt ontvankelijk voor populisme, Fransen en Britten het vatbaarst.

Nederlanders, Britten en Fransen willen een 'sterke leider die orde op zaken stelt', blijkt uit een groot onderzoek naar populisme. Dat betekent nog niet dat zij tegen de democratie zijn, reageert populisme-expert Cas Mudde (+).

Volgens Cas Mudde wordt populisme niet verslagen door immigratiebeperking. Derk Jan Eppink is het daar niet mee eens: 'Overmatige immigratie is de hoofdbron van populisme' (+).

'De Nederlandse cultuur bestaat niet.' Cas Mudde reageert: De radicaal-rechtse propaganda van columnist Derk Jan Eppink mag niet onbeantwoord blijven.

Waarom stemmen veel mensen op populistische partijen? Hoeveel hebben kiezers van de PVV, het Front National, Trump en het AFD gemeen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden