Populist blijft overeind in vijandig Hamburg

Anders dan de LPF slaagt de omstreden rechtse populist Ronald Schill in Hamburg erin aan de macht te blijven. Als politiewethouder damt hij de criminaliteit in met hard optreden....

Het is een van de successen van Ronald Schill. Zelfbewust loopt de lange ex-rechter door de prachtige zalen van het Hamburgse raadhuis. In zijn kantoor somt hij zijn verdiensten op. De gretigheid waarmee hij dat doet verraadt dat hij nog steeds moeite heeft geaccepteerd te worden in Hamburg.

'Wij hebben de grootste openbare drugsscene in Europa uit de weg geruimd', zegt hij. Zijn campagnebelofte de misdaad te zullen halveren heeft hij niet kunnen houden, volgens Schill omdat hij wordt geremd door zijn coalitiegenoten CDU en FDP. Maar het aantal misdrijven is in 2002 wel afgenomen met een spectaculaire 15,5 procent, en in 2003 zet de trend zich voort.

Dat is gebeurd nog voordat Schills duizend extra agenten zijn begonnen. 'Dat komt doordat de politiek nu achter de politie staat. Die was gedemoraliseerd door de vorige regering.' De politie krijgt nieuwe blauwe uniformen in plaats van de groene 'aardappelzakken'. 'Je moet niet onderschatten wat zoiets betekent voor het gevoel van eigenwaarde van de politie.'

'Hamburg is niet langer de hoofdstad van de misdaad, maar van de misdaadbestrijding', vat Schill zijn beleid samen. 'Wij treden hard op tegen dealers en bieden hulp aan de verslaafden.' Maar dan wel gericht op het afkicken, zegt Schill.

De politie dwingt de drugsverkopers braakmiddelen te nemen, zodat hun ingeslikte koopwaar er weer uit komt. Er zijn meer arrestaties en veroordelingen, er worden cellen bijgebouwd en meer criminele illegalen worden het land uitgezet.

'Het gaat ons erom Hamburg onaantrekkelijk te maken voor drugsdealers. Ze gaan altijd daarheen waar hen de minste obstakels in de weg worden gelegd', zegt Schill. 'Het was tot in West-Afrika bekend dat je in Hamburg alles kon maken.'

Bremen en Hannover hebben nu meer junkies en dealers. 'Als het de stadsgrens over is, is het niet meer ons probleem. Daar zijn we heel egoïstisch in', zegt Schill. Het aantal inbraken - een typisch aan drugs gerelateerd misdrijf - is in Hamburg met 18 procent gedaald.

Een junkenpaartje in de metro, op weg naar de apotheek voor methadon, bevestigt het beeld. 'De politie is veel harder geworden in Hamburg', klaagt de man. Maar het is volgens hem nog steeds niet moeilijk om aan drugs te komen, al moet je ervoor naar andere stadsdelen. De patrouillerende agenten op het centraal station relativeren ook. 'Het drugsprobleem is niet weg uit Hamburg', zegt een van hen. 'Het heeft zich verplaatst.'

Dat is precies het bezwaar dat de oppositie aanvoert tegen Schills succes-statistieken, 'Ja, voor toeristen en reizigers is Hamburg vriendelijker geworden, met een mooi rustig centrum', zegt Michael Neumann. Maar de drugsproblemen zijn verplaastst naar wijken als Harburg in het zuiden. 'Deze stad heeft nog steeds tien- tot vijftienduizend drugsverslaafden en de drugs kosten nog hetzelfde.'

Neumann is vice-fractievoorzitter en veiligheidswoordvoerder van de SPD, de partij die na 34 jaar door het plotselinge succes van Schills protestpartij uit de macht werd verdreven. Volgens hem is de afnemende criminaliteit voor de helft te verklaren door één zaak met 27 duizend oplichtingsgevallen. Blijft een teruggang van 7,9 procent, die volgens Neumann toevallig is. 'Het geluk is met de dommen. Schill moet niet verbaasd zijn als het cijfer volgend jaar weer stijgt.'

Schill was al vóór zijn aantreden de schrik van het liberale Hamburg. 'Hij is nog erger dan we verwacht hadden', zegt Neumann. Steeds weer komt hij in het nieuws met excentrieke voorstellen als de volledige intrekking van subsidies aan Hamburgs belangrijkste theater. Na de bevrijding van de gegijzelde musical-gangers in Moskou, waarbij veel doden vielen, stelde hij voor dat Hamburg het zenuwgas sarin in voorraad neemt om te kunnen inzetten tegen terroristen.

Schill ziet zijn partij op de lange duur in de Bondsdag terechtkomen. 'De Groenen hadden daarvoor als protestpartij ook enige tijd nodig', zegt hij. Maar tot nu toe zijn de pogingen buiten Hamburg desastreus verlopen. Met zijn rabiaat rechtse optreden in de Bondsdag maakte hij zich niet populair.

'Als Schill zich zou houden bij het versterken van de politie, zou hij succes kunnen hebben', zegt Neumann. 'Maar hij is volstrekt onberekenbaar en lijdt aan grootheidswaan. Schill zal aan Schill ten onder gaan. Hij staat zichzelf in de weg.'

Toch is het een succes dat de conservatieve rechter zich staande houdt in de vijandige Hamburgse omgeving. Er zijn affaires geweest rond zijn party-bezoek en het gesjoemel van politiek onervaren partijgenoten. Maar anders dan de LPF in Nederland lijkt hij de vier jaar te gaan volmaken. 'Veel vijanden, veel eer', zegt hij grimmig.

De Hamburgse intelligentsia mag zich diep schamen voor de populist Schill, van de Bild-Zeitung krijgt hij steun. Spreek met de voorzitter van de lokale politievakbond en hij juicht dat er 'een andere wind waait' in Hamburg. De politie was het stiefkind van de politiek en veel agenten 'hadden de strijd innerlijk al opgegeven'. Maar door de betere uitrusting en morele rugdekking beleven ze 'weer vreugde aan hun beroep'.

Zelfs de drugshulpverleners keuren de nieuwe politiek niet helemaal af. Dat er bezuinigd wordt op de hulp aan junks is slecht, en repressie is nooit de hele oplossing van het probleem. Maar het uiteenjagen van een drugsscene is 'een noodzakelijk deel van het drugsbeleid', zegt Kai Wiese, directeur van een hulporganisatie. Al is het maar voor de overige burgers. 'Een plaats die door de halve stad wordt gebruikt, mag niet door één groep worden bezet.'

Een verbazingwekkend gevolg van Schills komst is ook de omslag bij de SPD. De partij stelt zich plotseling keihard in bij de misdaadbestrijding. 'De mensen wilden meer veiligheid en orde, dat kregen ze niet van de SPD', zegt Neumann. 'Te lang hebben wij de teugels laten vieren en de mensen verhaald over subjectieve en objectieve veiligheid en de moeilijke jeugd die criminelen hebben gehad.'

De SPD had 'de vinger niet aan de pols' en draagt daardoor zelf schuld aan het verschijnsel Schill, stelt Neumann. 'De mensen verlangden naar iemand die het eindelijk eens durft te zeggen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.