Populaire first lady of verwende prinses

Michelle Obama is geliefder dan haar man Barack. Een vakantie in Spanje is de Amerikaanse first lady op kritiek komen te staan....

NEW YORK Onverwacht en onbedoeld is het in de Verenigde Staten de zomer van Michelle Obama geworden. De first lady is weer thuis in snikheet Washington bij man en kinderen, moeder en hond. Maar ze was begin deze maand op vakantie in Spanje. Sandalen aan en genieten, zou je denken.

Dat ging zomaar niet. Critici vroegen zich af of die reis met jongste dochter en vriendinnen niet heel duur en extravagant is geweest. De Obama’s hebben alles zelf betaald, meldde het Witte Huis. Maar was Michelle misschien ‘doof’ door riant vakantie te vieren in tijden van economische malaise? Bijna 10 procent werkloosheid in de VS en de first lady gaat zonnen bij Malaga en shoppen in Marbella? Plus al die beveiliging, ‘op kosten van de belastingbetaler’?

Een sissende column in het New Yorkse dagblad de Daily News zette de toon. ‘Michelle Obama doet denken aan een hedendaagse Marie-Antoinette’, meent de conservatieve scribente, ‘de Franse koningin die buitensporige kleding en juwelen kocht zonder één gedachte te wijden aan het lot van haar onderdanen.’

Dubbeldip-recessie
Het zomerrelletje zal overwaaien. Afghanistan, immigratie en de vrees voor een dubbeldip-recessie zullen de voorpagina’s weer gaan beheersen. Maar de hardnekkige discussie geeft aan dat de rol van mevrouw Obama precair is.

‘In politiek en popcultuur draait alles om beeldvorming’, schrijft columniste Maureen Dowd van The New York Times. Daarmee heeft Obama geen rekening gehouden. Het beeld van een ‘verwende prinses’ sluit niet aan op de verwoede pogingen van haar echtgenoot om zich met de gewone man en vrouw te vereenzelvigen. De congresverkiezingen – die zijn partijgenoten met angst en beven tegemoet zien – komen er aan.

Dowd merkt op dat de Spaanse politie een openbaar strand heeft vrijgemaakt voor Obama en haar entourage. ‘Als Michelle een leeg strand wilde, had ze beter naar de Golf (van Mexico) kunnen afreizen. Had ze met haar meiden een paar pelikanen kunnen schoonmaken.’

Kritiek op Michelle Obama is niet nieuw. Tijdens de verkiezingscampagne werd ze door conservatieven als bedreigend afgeschilderd. Radicaal in haar opvattingen, niet patriottisch genoeg, misschien zelfs marxistisch: een ‘bozige zwarte vrouw’.

Maar de juriste was een carrièrevrouw. Ze combineerde als vanzelfsprekend twee dochters, echtgenoot, vrienden en de topfunctie in een ziekenhuis. Haar vriendin Oprah Winfrey omschreef Michelle als een sterke, gewone, ‘moderne vrouw van de 21ste eeuw’. Hoe zou zij zich opstellen als ‘echtgenote van’, iemand die slechts wordt gezien in samenhang met haar man?

Onvermoeibare inzet
Als first lady bleek Michelle onomstreden te kunnen zijn. Haar onvermoeibare inzet voor gezinnen van militairen en tegen zwaarlijvigheid wekt bewondering. Ze wordt door 66 procent van de Amerikanen gewaardeerd, een cijfer waarop haar impopulaire echtgenoot jaloers kan zijn.

Al snel werd duidelijk dat Michelle geen Hillary Clinton is. De minister van Buitenlandse Zaken was in de jaren negentig een inhoudelijk betrokken first lady. Bill Clinton gaf haar bij zijn aantreden de portefeuille gezondheidszorg, wat leidde tot het beroemde fiasco van 1994. Het zou tot 2009 duren voordat een volgende president serieus met de zorg aan de slag ging.

Michelle zet in wezen de lijn van Laura Bush voort: nobel, aardig en zorgend. Laura ontfermde zich over analfabetisme en de vreugde van het lezen. Michelle gaat over obesitas en het belang van sport en beweging.

Columniste Mary McGrory van The Washington Post schreef ooit dat de first lady niet meer hoeft te doen dan brood roosteren voor haar man, gezien zijn zware baan. Michelle doet heel veel meer dan dat. Als politieke handlanger stond ze tijdens de campagne van 2008 bekend als de ‘afmaker’ die weifelende kiezers met grappige, warme toespraken wist over te halen. Obama’s adviseurs hopen dat zij dat in november kan herhalen.

Peilingen
Ook Laura Bush bleef charmant en geliefd toen haar man omlaag tuimelde in de peilingen. Zij trad in de aanloop naar de Congresverkiezingen van 2004 zeventig maal op voor George, die in veel kiesdisticten als politiek risico werd beschouwd. Momenteel zullen veel Democraten in het Congres liever gesteund worden door Michelle dan door Barack. Zij zou eigenhandig miljoenen dollars kunnen binnenhalen, denken ze in het Witte Huis.

De Democratische Senaatskandidaat Joe Sestak juicht haar inzet toe. ‘Dit is een vrouwenland, aangezien voor het eerst in de geschiedenis meer vrouwen dan mannen werken. Michelle vestigt de aandacht op de veranderingen die nodig zijn om het nieuwe, werkende gezin te ondersteunen.’

De president wordt verweten dat hij verstandelijk en afstandelijk is. Het ‘ik voel uw pijn’-instinct van Bill Clinton is hem vreemd. Obama’s vrouw kan dat gevoel wel overbrengen. Financiële nood ‘is geen kwestie van politiek’, zei ze in mei tijdens een bevlogen rede die de komende maanden nog vaak zal klinken. ‘Het is persoonlijk voor elke persoon in Amerika.’

‘Cool-factor’
Wat Laura niet had en Michelle wel heeft, is glamour; de ‘cool-factor’ die ook haar man heeft meegebracht naar Washington. In de wereld van mode en stijl is Michelle zo enthousiast ontvangen als Jackie Kennedy in de jaren zestig. Ze levert volgens The New York Times ‘een bijdrage aan de modegeschiedenis door zich te kleden als een vrouw met een sterk karakter, niet als de vrouw van de president’.

Zwarte modeontwerpers en fotomodellen waren in 2008 gelukkig met een zwart, normaal gevormd rolmodel naast de president. New York Magazine: ‘Michelle Obama is het type vrouw dat de modewereld honderd jaar lang heeft buitengesloten.’

Zij heeft die voorbeeldfunctie omarmd, en tegelijkertijd een nieuwe, open sfeer geschapen in het Witte Huis. Vooral kinderen en kunstenaars zijn er welkom. ‘Dit is een plek om het verleden van Amerika te eren, het heden te vieren en de toekomst te scheppen’, zei zij over haar tijdelijke behuizing. Vooral jazz is daarvoor geschikt. ‘Er is geen beter voorbeeld van democratie dan een jazzband: individuele vrijheid, maar met verantwoordelijkheid tegenover de groep.’

Plezier
Michelle Obama lijkt er plezier in te hebben. Meestal althans. Het is Maureen Dowd – al jaren first lady-watcher – duidelijk dat Michelle even genoeg had van de rol van ondersteunende echtgenote. Zo liet ze Obama alleen op zijn 49ste verjaardag, en ging naar Spanje, in een onzekere economie en een politiek klimaat dat wordt overheerst door rechts-populistische sentimenten. De media doken er bovenop. En dan moet de gezinsvakantie op Martha’s Vineyard – een kustparadijs voor de welgestelde elite – nog beginnen.

Met veertig vrienden naar de Costa del Sol
Michelle Obama ligt onder vuur

wegens haar reis naar Spanje deze zomer. Volgens de Amerikaanse media reisde de Amerikaanse first lady in gezelschap van veertig vrienden en tientallen veiligheidsagenten. Ook waren nog persoonlijke assistenten aan het gezelschap aan de Spaanse Costa del Sol toegevoegd.

Michelle Obama, dochter Sasha en de rest van de groep verbleven in het exclusieve hotel Villa Padierna, tussen de badplaatsen Marbella en Estepona. De politie zette het strand af zodat Sasha kon spelen.

Michelle en haar entourage maakten de reis in een vliegtuig van de Amerikaanse regering, de Air Force 2. Daarmee zocht ze ook het Spaanse koningspaar op in het Marivent-paleis op Mallorca. Maar volgens de Chicago Sun-Times was het bezoekaan Spanje niet alleen een plezierreisje. Michelle Obama was ook in het land om een goede vriendin te troosten wier vader onlangs was overleden. Deze Anita Blanchard is getrouwd met de campagneleider van president Barack Obama.

Eleanor Roosevelt
De vrouw van Franklin D. Roosevelt werd de eerste first lady die meer was dan de ‘vrouw van’. Ze was een mensenrechtenactiviste met een eigen loopbaan. Voor een van haar opvolgers, Hillary Clinton, was zij het grote voorbeeld.

Jackie Kennedy
Van alle first ladies is zij de meest tragische. In ons geheugen is het beeld geëtst van de weduwe naast de kist van haar vermoorde man. Alle jonge mannen die toen een beetje verliefd werden op haar, zagen haar huwelijk met de rijke Griek Onassis als verraad.

Nancy Reagan
Streng waakte zij over de veiligheid van Ronald. Samen met een astroloog bepaalde ze wanneer hij beter binnen kon blijven. Het was het grootste liefdespaar uit de geschiedenis van het Amerikaanse presidentschap, zei Charlton Heston.

Barbara Bush
Zij was niet alleen first lady, maar ook de oma van de natie. Hoewel ze het niet liet merken, leed ze onder de afwezigheid van haar druk bezette man, George H. W. Bush. Ze zocht en vond troost bij haar zorgzame oudste zoon, George W.

Hillary Clinton
Al jong trouwde zij met Bill Clinton, maar van begin af aan was zij meer dan dan alleen zijn vrouw. Zij was ook Bills politieke bondgenoot. Zelfs als bedrogen echtgenote volgde zij het devies van zangeres Tammy Wynette: Stand by Your Man.

Laura Bush
Deze voormalige onderwijzeres en bibliothecaresse had gewild dat haar man, George W. Bush, onderwijs tot zijn prioriteit had gemaakt. Het liep anders.

Na de aanslagen van 11 september werd hij een oorlogspresident.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden