Popprofessor tegen wil en dank

Ooit ontwierp Leo Blokhuis etiketten voor de knakworstblikjes van Struik. Maar de rest van zijn werkende leven zou in het teken staan van iets heel anders: popmuziek. 'Leo is er per ongeluk ingerold. Iemand moest de muziek opzetten.'

Leo Blokhuis. Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant

In het ouderlijk huis van Leo Blokhuis was popmuziek duivelse herrie die seks, drugs en rock-'n-roll predikt. Dominee Blokhuis, zijn vader, luisterde naar Ivan Rebroff, Mantovani, koormuziek, James Last. Als er al muziek opstond; acht kinderen maakten lawaai genoeg. Leo Blokhuis (54) heeft van popmuziek zijn leven gemaakt. Niet van het musiceren, maar van het vertellen van verhalen over liedjes en hun makers.

Tussen Kerstmis en Nieuwjaar vertelt hij verhalen in Top 2000 a gogo, het tv-programma rond de jaarlijkse hitlijst van Radio 2, gepresenteerd door Matthijs van Nieuwkerk. Vorig jaar trok het tegen de miljoen kijkers.

Zijn parate kennis is griezelig groot. Pak de top-40 van een willekeurige week van dertig jaar geleden en hij kent 35 nummers. En kan er een treffend verhaal over vertellen.

Top 2000 a gogo-regisseur Arjan Vlakveld: 'Hij is bezeten, wil alles weten. Laatst waren we in platenwinkel Tower Records in Tokio, die heeft alles, ook Nederlandse artiesten. Dan is hij als een kind in een snoepwinkel.'

Nieuwe inzichten

Blokhuis pluist onwaarschijnlijke stambomen van liedjes uit, bestudeert lp-hoezen (wie spelen er mee?), bezoekt studio's, graast vage weblogs af, stoft vergeten platen af, interviewt muzikanten, zoekt ondergeschoffelde talenten op en speurt naar obscure liedjes.

Door bekende feiten opnieuw te rangschikken, wil hij nieuwe inzichten krijgen. Bijvoorbeeld een antwoord op de vraag waarom het dreigende Heroes van David Bowie met zijn machinale ritme alleen in Berlijn kon ontstaan.

Het onheilspellende Berlijn van 1977 met zijn grimmige Koude Oorlogsfeer, waar Bowie vanuit de controlekamer van de opnamestudio een wachttoren van de Oost-Duitsers kon zien.

Als hij You never walk alone navorst, gaat de reis via voetbalstadions naar de kerk, naar de versie van Aretha Franklin. En wordt hij overrompeld door de grootheid van het lied.

Hij gruwt van de titel popprofessor die Matthijs van Nieuwkerk hem heeft toebedeeld. Dat is hem te academisch, hij wil de mensen niet volproppen met feiten. Hij wil ze warm maken voor mooie muziek. Het gaat hem om het benoemen van schoonheid en de fijne kanten van het leven te tonen.

Blokhuis is van de emoties, van de smart en het smachten, wanhoop en berusting, troost en geborgenheid. Een liedje kan hem de geur van zijn tienerkamer laten ruiken. Hij wordt eerder ontroerd door een lied over een verloren liefde dan door een aanklacht tegen groot onrecht.

Wat is het verhaal achter het lied? Welk drama schuilt achter de muzikant? Hij wil een lied niet tot op de laatste draad ontrafelen, de magie van een lied niet kapot analyseren. Berusting is het geheim van een mooi leven.

'Dat lieve hoofd'

Matthijs van Nieuwkerk, presentator Top 2000 a gogo: 'Ik verheug me elk jaar op het lege café voor de eerste opname. Leo staat de muziekjes voor de eerste uitzending uit te zoeken. Met een koptelefoon op dat lieve hoofd dat bijna kapseist van al die weetjes uit de popgeschiedenis. Ik vraag of hij nog iets moois heeft. Dit jaar laat hij Watertown van Frank Sinatra horen. Zijn slechtst verkochte plaat, vertelt Leo, over een echtscheiding. Hartverscheurend mooi. Leo ziet dat de muziek het juiste effect op me heeft en kondigt hem dan nog even voor me af, zodat ik het nooit meer vergeet. Een schat is het.'

Regisseur Arjan Vlakveld is met Blokhuis van begin af aan betrokken bij Top 2000 a gogo. De afgelopen maanden zijn ze de wereld overgevlogen. Voor een documentaire over elektronische muziek ('de synthesizer was er ineens') en de filmpjes voor Top 2000 a gogo.

'Het leuke van Leo is dat hij er per ongeluk is ingerold, hij is niet gecast. Iemand moest de muziek opzetten. 'Doe jij dat maar', zeiden wij. Als Matthijs iets niet wist, vroeg hij het aan Leo. Zo is het gegroeid. Matthijs ging hem popprofessor en Don Leo noemen en het is steeds groter geworden.

'Leo is dezelfde gebleven. Hij praat over muziek zoals hij erover praat als hij thuis is of in de kroeg zit. Ongedwongen, gemoedelijk, gezellig, het enthousiasme spat ervan af. Naturel, niks gemaakts aan. Het enige verschil is dat hij het met camera's op zijn snufferd is gaan doen.'

Blokhuis groeide op in Wezep op de Veluwe, waar zijn vader aan het hoofd stond van de vrijgemaakt-gereformeerde (later Nederlands gereformeerde) kerk. Geen zwarte kousen, wel recht in de leer. Bijbel lezen voor het slapen en op zondag twee keer naar de kerk.

Hij is de vierde van acht kinderen, vijf jongens en drie meisjes, bijna allemaal anekdotevertellers. In de vrolijke gekte van hun tienkoppige gezin is het zijn ouders gelukt een dusdanige sfeer te scheppen dat van alle kinderen niemand het geloof is kwijtgeraakt, zei hij tegen Happinez.

Het zwaarmoedige van zijn geloof heeft Blokhuis van zich afgeschud. 'Ik ben aardser gaan geloven', zei hij tegen het Nederlands Dagblad. 'Het gaat niet alleen maar om het hiernamaals, ik kan nu en hier rust, troost en plezier ervaren.'

Matthijs van Nieuwkerk en Leo Blokhuis bij Top 2000 a gogo. Beeld anp

Sfeermaker

Geloof houdt de moed erin, vindt Blokhuis. Hij gelooft dat we elkaar onder betere omstandigheden weer tegenkomen.

In 1974 verhuisde het gezin Blokhuis naar Schiedam en kreeg Leo zijn eerste radio. Hij raakte gegrepen door popmuziek en kon dagen (en stiekem 's nachts) luisteren naar Mi Amigo en Radio Caroline.

In een schrift noteerde hij wat hij hoorde. Dat is hij zijn hele leven blijven doen: liedjes en hun verhalen verzamelen.

Blokhuis klinkt gejaagd, de tijd zit hem op de hielen, hij heeft altijd meer te vertellen dan hij kwijt kan. Een sfeermaker die een feest van herkenning bouwt; na een optreden verlaat je goedgemutst de zaal.

Althans, als je van een zekere leeftijd bent. Voor jongere generaties is het opa vertelt, blijkt uit een verslag in het cultuurmagazine Vice van een bijeenkomst 'zonder mannen van middelbare leeftijd in het publiek'.

Onder de droge kop 'Ik kwam voor een film, maar kreeg Leo Blokhuis' maakt de verslaggever duidelijk dat hij niet zat te wachten op Blokhuis, die 'altijd begint te vertellen over het verband tussen de invaldrummer van The Beatles en het seksleven van Brigitte Bardot'.

'Leo is rustig, betrouwbaar, betreedt geen platgetreden paden en heeft smaak. Ik ben gek op hem. Hij is een van de weinige vrienden die ik heb', zegt Mart Smeets. 'Hij heeft mij geleerd dat vloeken geen enkele zin heeft. Door hem denk ik nog liberaler over geloof en gelovigen.'

Met Smeets maakte Blokhuis For the Record, een programma met 'ouwelullenmuziek' dat elke zaterdagnacht werd uitgezonden en na 22 jaar werd wegbezuinigd.

Vanaf januari heeft Blokhuis zijn eigen radioprogramma: Blokhuis, zaterdagavond op Radio 2 van 22.00 uur tot middernacht.

Het is aan zijn vrouw Ricky Koole te danken dat hij in het theater staat. Na haar eerste show klopte de actrice/zangeres bij Blokhuis aan voor achtergrondinformatie bij haar liedjes. Voor hij het wist stond hij zelf op de planken.

Vijf jaar later trouwden ze. Ze hebben een zoon: Otis. Uit zijn eerste huwelijk heeft Blokhuis vier kinderen.

Koole gaf hem een spoedcursus theater. Als ze terugreden van een optreden namen ze door wat beter kon. Nu staan ze in de dagen voor Kerst in Theater Amsterdam met hun programma Whatever Happenend To Christmas. Zij zingt, hij vertelt.

Negen boeken heeft Blokhuis geschreven, waaronder Het Plaatjesboek en Grijsgedraaid. Hij kreeg er in 2008 de Media Popprijs voor. De jury loofde de erudiete, scherpzinnige toon van zijn boeken.

Nrc Next liet geen spaan heel van City to City (2009): 'grotendeels een eindeloze stoet nummers, namen en jaartallen, vervat in zouteloos Wikipedia-proza'.

Die kritiek raakt hem. Zijn stijl is het niet: iemand tot op de enkels afzagen. Blokhuis is niet van het oordelen. Als hij wordt gevraagd om commentaar op de nieuwe cd van Adele, houdt hij de boot af. Hij vindt haar cd mild gezegd niet geweldig , anderen worden gelukkig van haar muziek, wie is hij om dat te verpesten?

Vroeger kon hij nog weleens uithalen. Céline Dion, Whitney Houston? Misplaatste passie. Coldplay? Een eenzijdige band die maar doorreutelt. Om daar in één adem aan toe te voegen dat er niet zo veel mensen zijn met goeie smaak. Dat was vroeger. Zou hij nu nooit meer zeggen.

New Orleans

In New Orleans, hun vierde voorstelling die vanaf februari te zien is, vertellen Leo Blokhuis en Ricky Koole de geschiedenis van de stad. Bijgestaan door de vijf koperblazers van Kyteman, een viermansband en zanger/pianist Ruben Hein. Jazz en soul, cajun en rock, rhythm en blues. Louis Armstrong, Dr. John, Allen Toussaint, Labelle, Fats Domino en The Rebirth Brass Band komen voorbij. Met twaalf mensen op het podium - een primeur voor Blokhuis. Het is het eerste programma waarin hij zijn laptop niet openklapt. Met zoveel muzikanten om zich heen is dat niet nodig.

Blokhuis studeerde aan de Evangelische School voor Journalistiek in Amersfoort en belandde via een stage bij de EO, waar hij het radioprogramma Muziekmotief samenstelde.

Ook werkte hij negen maanden bij een reclamebureau. Het etiket op de blikjes van de Struik-knakworstjes was zijn ontwerp.

Zelf beheerst Blokhuis amper een muziekinstrument. Veel te laat kreeg hij een gitaar in handen om nog goed te leren spelen. In zijn jeugd werd elke lust om muziek te maken om zeep geholpen door school, die hem dwong een plastic blokfluit te bespelen. Van thuis moest hij op orgelles, een harmonium traporgel ¿ daarvan ging zijn hart ook niet sneller kloppen.

Mensen zijn snel tevreden met wat ze draaien, vindt Blokhuis. Kijk even iets verder, raadt hij hen aan. Als je onbevangen kunt bewonderen, sta je anders in het leven.

'Een maatschappij waarin mensen zich openstellen om geraakt te worden door iets moois, is prettiger om in te leven', zei hij tegen het AD. 'Dat klinkt inderdaad als een dominee.'

Leo Blokhuis in het Top 2000 café. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden