Poppetjes van ex-president Salinas in gevangeniskledij zijn overal te koop; Crisis dwingt Mexicanen vindingrijk te worden

Elke zaterdagmiddag om vier uur staan lange rijen slachtoffers van la crisis geduldig op hun beurt te wachten voor het spreekuur van de psychologen van de belangenvereniging El Barzón....

ART VAN IPEREN

Van onze verslaggever

Art van Iperen

MEXICO-STAD

'Wij geven niet alleen juridische hulp, maar leren onze leden ook om te gaan met hun stress, hun huwelijksproblemen of zelfmoordneigingen. Velen zijn de wanhoop nabij', legt woordvoerder Jezus Hernández Baeza uit tussen de kasten met uitpuilende hangmappen in het chaotische Barzón-hoofdkantoor in Mexico-stad. Op de binnenplaats hangen oproepen om met z'n allen te gaan demonstreren voor het gebouw van de Senaat.

El Barzón, letterlijk 'het juk', is de afgelopen anderhalf jaar uitgegroeid tot de grootste protestbeweging van Mexico. De leden kampen allen met hetzelfde probleem: door de economische crisis zijn de rentetarieven zo explosief gestegen, dat ze hun hypotheek, creditcard en andere leningen niet meer kunnen betalen. Ze worden bestookt met brieven van hun banken dat ze hun huis, auto of koelkast moeten inleveren, als ze niet snel betalen.

'Vlak voor de crisis eind 1994 uitbrak, nam ik voor 25 duizend dollar een hypotheek met variabele rente om een huisje te kopen', vertelt María Fuentes, een 35-jarige onderwijzeres. 'Sindsdien is de rente opgelopen tot 60 procent per jaar, mijn schuld verdriedubbbeld en mijn koopkracht bijna gehalveerd. Betalen kan ik echt niet meer. Straks word ik uit mijn huis gezet. Daarom ben ik lid geworden van El Barzón.'

Woordvoerder Baeza benadrukt dat de belangenvereniging haar leden niet adviseert alle betalingen te staken. 'Als het kan, moeten ze wel wat aflossen. We onderhandelen met regering en banken om de schulden te herstructureren. Met de huidige rentetarieven zijn veel schulden onbetaalbaar geworden. We streven naar collectieve oplossingen. Omdat we zoveel leden in alle lagen van de bevolking hebben, is onze invloed groot. Ik ben er zeker van dat El Barzón de regering kan dwingen het totaal mislukte monetaire, neo-liberale IMF-beleid te wijzigen. Lang is dit niet meer vol te houden.'

In december 1994 leek het er allemaal nog zo rooskleurig uit te zien. President Carlos Salinas dacht zijn opvolger Ernesto Zedillo de toegang tot de Eerste Wereld op een presenteerblaadje te kunnen aanbieden. Salinas had Mexico lid gemaakt van de OESO en partner in het vrijhandelsverdrag Nafta met de VS en Canada. Door op grote schaal staatsbedrijven te privatiseren en de economie open te stellen voor buitenlandse concurrentie dacht Salinas Mexico voldoende te hebben gemoderniseerd om de Derde-Wereldstatus definitief te kunnen afschudden.

Als de populairste president en 'hervormer van de eeuw' zou hij zijn ambtstermijn beëindigen. Maar kort na zijn aftreden moest hij het land uitvluchten. In de volksmond is Carlos Salinas nu de grootste boef uit de geschiedenis. De meeste Mexicanen zijn ervan overtuigd dat hij het land economisch te gronde heeft gericht en leeg gestolen. Carlos zou ook achter de moord op presidentskandidaat Colosio zitten.

In Mexico-stad zijn op straat overal poppetjes van de ex-president te koop in gevangeniskledij: een stapel dollars in zijn linkerhand en een loden kogel met een ketting aan zijn rechterbeen. In het centrum worden handtekeningen verzameld om hem in Mexico voor de rechter te laten slepen. Zijn broer Raúl zit al achter slot en grendel op verdenking van moord, het beschermen van de drugsmafia en het witwassen van honderden miljoenen cocaïnedollars.

Twee weken na het aantreden van Zedillo, eind 1994, stortte de overgewaardeerde peso door amateuristisch crisis-management van de nieuwe regeerploeg volledig in elkaar. Buitenlandse investeerders haalden hun miljarden van de beurs. Mexico kon slechts van een totale financiële ondergang worden gered door een internationaal hulppakket van 53 miljard dollar. Nafta-bondgenoot de Verenigde Staten kwam met 20 miljard dollar over de brug.

Toch kelderde het bruto nationaal product na jaren groei in één klap met 7 procent. Mexico kwam terecht in de ergste recessie van de laatste vijftig jaar. De inflatie liep van 7 tot 52 procent per jaar op. Twaalfduizend bedrijven gingen dicht. De meeste banken kwamen op zwart zaad te zitten. De peso devalueerde van 3,4 tot 7,4 ten opzichte van de dollar en er kwamen in een jaar tijd ongeveer twee miljoen werklozen bij. Sinds december 1994 is de koopkracht gemiddeld met 30 procent gedaald en de criminaliteit in Mexico-stad meer dan verdubbeld.

De slachtoffers van de crisis zijn overal in Mexico-stad te vinden. Mexicanen uit de middenklasse zitten op straat hun Gucci-tassen, satellietschotels, cd's, huisdieren, sportuitrustingen en audio-installaties te verkopen. 'Door alle prijsstijgingen, de devaluatie en de verhoging van de btw heb ik mijn auto al moeten verkopen. Vlees kan ik me niet meer permitteren. Zedillo's verkiezingsbelofte was ''Welzijn voor uw Familie''. Wat een leugenaar. Iedereen voelt zich door hem belazerd', fulmineert Julia Zamora, werkloos nadat ze haar restaurant heeft moeten sluiten. 'Elke dag gaan de prijzen verder omhoog'.

In de restaurants die nog wel open zijn is de omzet met gemiddeld 30 procent gedaald. Obers staan buiten met theedoeken en menukaarten naar automobilisten te zwaaien om klanten naar binnen te lokken. Op het Zocaló, het grootste plein van Latijns Amerika, zitten elke dag tientallen werkloze metselaars, schilders en tegelzetters voor de kathedraal tevergeefs te wachten op een nieuw baantje. Ze hebben allemaal hun gereedschap en een bord bij zich met hun curriculum vitae en telefoonnummer. Soms geeft een particulier hen werk voor een paar uur of een dag. Op vast werk rekenen ze niet meer.

Het minimumloon is per 1 april opgetrokken tot bijna drie dollar per dag, maar dat bedrag halen de werkloze bouwvakkers bij lange na niet meer. Volgens officiële cijfers moeten 9,4 miljoen Mexicanen - 70 procent van de beroepsbevolking die nog wel werk heeft - zien rond te komen van één tot drie minimumlonen. Zeker veertig miljoen Mexicanen, bijna de helft van de bevolking, leeft volgens de Cepal, de Economische Commissie voor Latijns Amerika en de Cariben, onder de armoedegrens.

De crisis leidt tot grote creativiteit. Bijna alle politieagenten vullen hun schamele salaris aan door automobilisten op de bon te slingeren en de boete zelf in hun zak te steken. Bij verkeerslichten lopen kinderen niet alleen te bedelen, autoruiten te zemen, kauwgum, plastic rommel en kranten te verkopen, om een paar peso's te verdienen. Ze staan ook tussen de uitlaatgassen van de eindeloze files te jongleren, vuur te spuwen en menselijke piramides te bouwen.

In de Zona Rosa, de luxe uitgaanswijk pal naast de Reforma, is naast de zieltogende galeries, kledingwinkels en restaurants sinds kort een geheel nieuwe bedrijfstak ontstaan, zo'n beetje de enige die in Mexico nog lijkt te floreren. Op elke straathoek proberen louche mannen, werkloze obers en tienermeisjes klanten te werven voor de vele tientallen nachtclubs die elke avond stampvol zitten. Binnen wachten topless hoertjes op buitenlanders en Mexicanen met geld. 'Ik werkte vroeger als caissière in een winkel, maar raakte door de crisis mijn baan kwijt. Hier verdien ik zeker tien keer zoveel. Ik ben er door de crisis alleen maar op vooruitgegaan', giechelt Gladys aan de bar in Het IJzeren Paard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden