Popliedjes

Bewering: hoe vaker het woord 'ik' voorkomt in liedjes, hoe egocentrischer de samenleving
Oordeel: welnee, iedereen kent ik-liedjes die op de ander zijn gericht

Dat het helemaal misgaat met de wereld blijkt ook wel uit het feit dat popsongs tegenwoordig veel meer over ik en mij gaan dan over wij en ons.


'Taalkundige analyse van de populairste liedjes van 1980 tot 2007 toont aan dat het gebruik van woorden die in verband staan met egocentrisch en antisociaal gedrag toenamen, terwijl woorden die gerichtheid op anderen, sociale interacties en positieve gevoelens aanduiden, afnamen,' schrijven Jean Twenge van de San Diego State University en collega's in het jongste nummer van het tijdschrift Psychology of Aesthetics, Creativity and the Arts.


De Amerikaanse samenleving, had Twenge al eerder gevonden, is individualistischer, narcistischer en negatiever geworden, en dat komt onvermijdelijk tot uitdrukking in songteksten en andere culturele uitingen. En, merken de onderzoekers scherpzinnig op, 'de Amerikaanse cultuur zit vol culturele uitingen.'


Het bewijs voor hun gelijk halen zij uit de toptienen van de jaaroverzichten van 1980 tot en met 2007, tezamen goed voor 88.621 woorden. Zij namen de toptienen omdat, zeggen zij al even scherpzinnig, 'bij het beoordelen van voortbrengselen uit de populaire cultuur (bijvoorbeeld etenswaren, cadeaus) heel vaak toptienen worden gebruikt.' Een betere reden is nauwelijks denkbaar.


Dat corpus joegen zij door een computerprogramma dat persoonlijke voornaamwoorden telde, sociale woorden als vriend, praten en kind, boze woorden als haat, moord en neuk, en positieve als liefde, aardig en zoet. Vervolgens haalden ze de tellingen door een statistiekprogramma omdat ze rekening wilden houden met verschillende genres (country, rock, pop) en met veranderende methoden om de toptien te berekenen. Waarom dat moet en waarom dat op deze manier moet is niet duidelijk, maar het resultaat is dat niemand nog iets kan narekenen. In gruwelijke grafieken staan negatieve percentages, in tabellen malle betrouwbaarheidsintervallen, en aan significantietests doen de psychologen niet.


Dat alles mag de somberheid en de conclusies van de onderzoekers niet drukken. 'Veranderingen in de teksten weerspiegelen toename in narcisme de afgelopen 27 jaar, waarbij de teksten allengs meer egocentrisch worden.' En: 'zoals mensen steeds vaker eenzaamheid en isolement rapporteren, bevatten songteksten steeds minder woorden die verband houden met sociale interactie.'


Enzovoort, enzovoort: het klopt allemaal als een bus en het wordt allemaal steeds minder.


Zou een woordentelling werkelijk een natuurgetrouw beeld van intenties en emoties geven? Iedereen kan uit het hoofd tien liedjes opnoemen die weliswaar over ik gaan maar toch erg op de ander gericht zijn, liedjes die de ander in de ik-vorm introduceren, liedjes die wij in ongunstige zin gebruiken of erg misprijzend over liefde spreken. Er bestaan complete geleerde verhandelingen over de vraag wat woorden als ik en hier in allerlei contexten kunnen betekenen.


Dat weten de auteurs uiteraard ook wel, maar toch: 'de huidige resultaten doen vermoeden dat het tellen van percentages zinvolle informatie kan opleveren.' En het bezwaar dat ze alleen parallellen en geen oorzakelijke verband vinden, denken ze voor te zijn door er puntig op te wijzen dat 'veranderingen in songteksten geen veranderingen in jaartallen kunnen bewerkstelligen.'


Het zou natuurlijk kunnen dat narcisme in de Verenigde Staten de laatste jaren erg is toegenomen - het is een interessante hypothese. En er zijn vast ook wel manieren om de consequenties daarvan op een goede manier te onderzoeken. In de 79 referenties die Twenge geeft, verwijst ze 24 maal (30,4 procent) naar haar eigen werk. Zou dat meer of minder zijn dan vroeger gebruikelijk? Of zou het vooral iets over haarzelf zeggen?


C. Nathan DeWall e.a.: Tuning in to psychological change. Online 21 maart 2011.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.