Pootjebaden aan de Haanstrakade

Ten oosten van Amsterdam verrijst IJburg, een eilandstad die is berekend op 45 duizend inwoners. De eerste huizen zijn klaar, maar door de inzakkende economie taant de belangstelling....

'IJburg, meer aan!' Een onmiskenbaar Hollands echtpaar - blond, blozend, spade in de hand, aan de voeten nog net geen klompen, maar rubberlaarzen - lacht de bezoekers vanaf een reuzenaffiche uitnodigend toe: wie op IJburg gaat wonen, wordt deelgenoot van de nationale specialiteit, het winnen van land uit zee. Midden in het IJmeer, ten oosten van Amsterdam, verrijzen negen eilanden met 18 duizend huizen.

Als alles naar wens verloopt en de economie weer aantrekt, wonen er over tien jaar 45 duizend mensen. Een nieuwe provinciestad, midden in het water. Nu al rijdt er een lijnbus, vrijwel altijd leeg. Een tramlijn is in aanbouw. Winkels en cafés zijn er nog niet. Verkeersborden, inclusief parkeerverbod, in overvloed - IJburg is immers Amsterdam. De parkeerpolitie kon er met moeite van worden weerhouden de eerste auto's meteen te bekeuren.

Ook al gesignaleerd: de kleine plevier, een redelijk uniek vogeltje, dat grote bouwlocaties tot zijn favoriete broedplaats rekent. Vooral als er sprake is van een combinatie van zand en zoet water. Landelijk zijn er duizend broedparen, waarvan zeven (het kunnen er ook acht zijn) op IJburg.

Het reclamebord met de twee sympathieke pioniers staat vlak voor een futuristische brug, een witte stalen constructie die als hét merkteken van IJburg duidelijk zichtbaar is vanaf de Ringweg, de autosnelweg richting Zaanstad.

De brug verschaft toegang tot het eerste eiland, het Steigereiland. Waar tot voor kort nog het water van het IJmeer kabbelde, ligt thans een onbebouwde zandvlakte. Daarop zijn onder meer voor 111.676 euro kavels van circa tachtig vierkante meter te verkrijgen, die door de eigenaar naar eigen keuze mogen worden ingericht. Maximaal twee woonlagen zijn toegestaan. Liefst voor eigen parkeerplaats zorgen. Erfpacht kan worden afgekocht.

De Frankfurter Rundschau ging kijken en concludeert: 'Wat er in eerste instantie zo liberaal uitziet, is uiteindelijk, zoals zo vaak in Nederland, unterschwellig streng reguliert, onderhuids streng aan regels gebonden.' Die Duitsers hebben klaarblijkelijk geen verstand van natte waterbouw, want vanzelfsprekend moeten er regels zijn voor het nieuwe land onder de zeespiegel.

Ofschoon nog niemand begonnen is aan een eigen huis op het Steigereiland concludeert de The New York Times reeds dat het allemaal 'puur Mondriaan' zal worden, 'zonder een spoor van Vermeer'.

De Amerikaanse waarnemer: 'IJburg, zowel er op als er omheen, zal een van de meest precieze leefomgevingen worden die ooit is gebouwd, alsmede (regen of zon) een van de lichtste.' Nederland, zo weet de NYT, is namelijk 'na Patagonië het meest winderige land ter wereld. En er zijn slechts een paar grenzen tussen IJburg en de Noordpool'.

Het Milanese designvakblad Abitare concentreert zich op de techniek en valt in katzwijm voor de architectuur van 'la nuova urbanizzazione sull'IJmeer'. Een uitputtende lijst van Nederlandse ontwerpers staat centraal in de smaakvolle reportage. De collega's van het Spaanse magazine AV bespeuren op IJburg 'el arriesgado perfume de la utopía', de krachtige geur van utopia'.

Internationale belangstelling genoeg dus, voor een project dat goeddeels nog in de steigers staat en inderdaad trekken vertoont van utopia. Het dagelijks leven zal er altijd verbonden zijn met het water. Van de ingenieuze afwateringstechnieken tot aan de recreatie: iedereen een bootje voor de deur en als het vriest op de schaats vanuit je tuin het IJmeer op richting Marken. De aanvankelijk wat lage bruggetjes zijn daarom alsnog aangepast en op schaatshoogte gebracht.

Er moeten nog vier eilanden worden aangelegd: het Centrum -, Buiten -, Midden - en Strandeiland. Op het Haveneiland plus Grote- en Kleine Rieteiland zijn pas 1200 huizen in aanbouw. Luxe koopvilla's, appartementen en sociale huurwoningen door elkaar. Een kleine 200 huizen zijn klaar, waaronder zonnige sociale huurwoningen (485 euro voor ruim honderd vierkante meter), woningen met bedrijfsruimte, en prachtige appartementen van 220 vierkante meter met een dakterras van zestig vierkante meter.

Elke nieuwe IJburger wordt als een held onthaald en door de lokale pers op de voet gevolgd. Door het gure economische klimaat is er de klad gekomen in de verkoop. Maar ook hier heeft elk nadeel z'n voordeel: de koopappartementen zijn verhuurd, voor 1800 euro per maand, een bedrag waarvoor in het centrum van de hoofdstad niet zo heel veel luxe te huur staat.

Het aantal IJburgers, hooguit honderd families, kan met recht pioniers worden genoemd. Zij leven in een work in progress. Holland zou Holland niet zijn als er voor hun kinderen wel al vier basisscholen, van katholiek tot openbaar, zijn geopend. Ondertussen gaat het bouwverkeer onverstoorbaar door. Gigantische dumpers, grote kiepauto's, rijden dagelijks af en aan en vervoeren per rit vijftien kuub zand, afkomstig uit de vaargeul Amsterdam-Lelystad.

Alleen al voor de eerste helft van IJburg is bijna tien miljoen kuub aangevoerd. In totaal zal voor heel IJburg circa twintig miljoen kubieke meter zand uit het Markermeer moeten worden gebaggerd. De dumpers werken nu aan een verrassing: aan de Bert Haanstrakade, ook wel de Noord Boulevard genoemd, de scheiding tussen Haveneiland West (het oostelijke deel is nog in aanbouw) en IJmeer, wordt zand gestort voor een echt strand, inclusief horeca en zeilschool.

De vergunningen zijn nog niet allemaal binnen, maar volgens het gemeentelijke projectbureau IJburg moet het wel heel gek lopen als er geen toestemming komt voor de strandaanleg. Twee zomers lang hoeven de IJburgers niet naar Zandvoort. Zij kunnen in hun eigen wijk gaan zonnen en pootjebaden. Met uitzicht op fort Pampus en in de verte Almere. Feestelijke aankondiging op Hemelvaartsdag, officiële opening op Tweede Pinksterdag. Het strand is tijdelijk, omdat er op die plaats een brug en een sluis komen naar het IJmeer.

Vooralsnog biedt IJburg een onbarmhartige aanblik, vooral als het regent. Overal zand en nog eens zand, doorsneden door nieuwe grachten en nog weinig groen. Het zand ligt soms meters hoog, in de vorm van een terp. Deze zandhopen zijn noodzakelijk om de onderliggende grond beter en sneller te laten inklinken. Bij droog weer en harde wind verdwijnt het zand niet zelden over het meer naar Diemen of Durgerdam, zoals een scheepsbouwer tot zijn schrik al enkele malen heeft moeten vaststellen. Al zijn vers gelakte boten moesten opnieuw worden gladgeschuurd.

Het informatiecentrum voor bewoners van IJburg heet dan ook De Zandloper. De belangstelling is groot, al is de bouw van luxe koopwoningen noodgedwongen verschoven naar economisch betere tijden. In het weekeinde wordt IJburg bovendien plotseling een nieuwe toeristische attractie. Honderden fietsers en automobilisten trotseren de zandhopen en knopen gesprekken aan met de pioniers. Die gaven afgelopen weekeinde overigens niet thuis.

Afgeschermd door glas maakten de eerste nieuwe IJburgers bij zomerse temperaturen de best denkbare reclame voor hun nieuwe wijk. In zwembroek en bikini, nippend aan een koele drank, lagen ze in eigen tuin aan het water. Hun adres: de Vennepluimstraat, Oeverzeggestraat, Mattenbiesstraat en Pijlkruidstraat.

Eind dit jaar valt het besluit of de aanleg van het vijfde eiland wordt verschoven, in afwachting van terugkerende koopkracht. De ontwikkelaars hebben alleen een contract voor het Haveneiland; voor de tweede fase zijn nog geen bouwbedrijven geselecteerd. In financieel opzicht zal het de stad Amsterdam niet zoveel uitmaken.

Als eerste is het Centrumeiland aan de beurt, van waaraf uiteindelijk een tweede toegang voor IJburg zal worden gemaakt, een directe verbinding met de A 1 richting Amersfoort en de A 9 richting Schiphol. Plus een speciale fietsbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal naar Diemen.

'Het wordt pionieren', verklaarde vorige maand een echtpaar dat met twee kinderen zijn intrek neemt in een sociale huurwoning op IJburg. 'Maar waar krijg ik zoveel ruimte voor zo weinig geld? Waar nog bijkomt dat Amsterdam al lang niet meer zo'n bruisende stad is. Niemand trekt zich iets van een ander aan. Hier ben je één familie, heerst saamhorigheid. Sinds kort wordt er in het centrum preventief gefouilleerd en gezien mijn donkere huidskleur behoor ik tot de doelgroep. Nee, dan liever IJburg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden