Poolse sentimenten

OOK ALS de economie zich voorspoedig ontwikkelt, hoeft dat niet te betekenen dat regeringspartijen daarvoor door de kiezers beloond worden....

Het gáát goed met Polen, naar omstandigheden zelfs bijzonder goed. De transformatie van de vroegere centraal geleide economie naar een open markteconomie verloopt succesvol, de economische groei is fors, en de verbouwing heeft niet geleid tot een dramatische kloof tussen arm en (nieuw-)rijk.

De Poolse shocktherapie kreeg begin jaren negentig gestalte onder coalitieregeringen uit de schoot van het 'oude' vrije vakverbond Solidariteit. Het onderling gekrakeel van de regeringspartijen en de egotripperij van de nationale held, president Lech Walesa, wekten echter irritatie. Met als resultaat dat de kiezers in 1993 een mandaat gaven aan de linkse coalitie SLD, ook al werd die groepering gedomineerd door vroegere communisten. De vrees dat de ex-communisten, eenmaal aan het bewind, in hun oude zonden zouden vervallen, bleek ongegrond.

De linkse regeerders ontpopten zich als sociaal-liberale pragmatici. Ze zetten de economische hervormingspolitiek consequent voort, streefden energiek naar toetreding van Polen tot NAVO en EU, en gaven het land een moderne, democratische grondwet. Natuurlijk was hun regeerpraktijk niet boven iedere kritiek verheven; het bestuur bleef behoorlijk centralistisch en de hulp voor de slachtoffers van de recente watersnood kwam traag op gang.

Toch kunnen deze tekortkomingen de linkse verkiezingsnederlaag ternauwernood verklaren. Veeleer dringt zich de conclusie op dat de gelouterde ex-communisten, ondanks hun succes, de Poolse harten niet hebben kunnen veroveren. De kiezers hebben zich in meerderheid niet laten leiden door de politieke issues van vandaag, maar door de historische kloof tussen communisten en anti-communisten.

De rond Solidariteit gegroepeerde AWS, een coalitie van meer dan dertig partijen, variërend van gematigd tot uiterst rechts, heeft het anti-communistisch sentiment weten te mobiliseren. Onduidelijk is nog hoe serieus de AWS - straks vrijwel zeker de voornaamste kracht in de nieuwe Poolse regering - haar ideologische stokpaarden zal willen berijden.

Als de veteranen van Solidariteit de grondwet (die hen niet katholiek genoeg is) openbreken en de communisten uit het openbare leven trachten te verwijderen, staan Polen turbulente tijden te wachten en tekent zich een conservatieve zwenking af. Maar er is ook een kans dat het pragmatisme de overhand houdt en het huidige beleid met kleine accentverschillen wordt voortgezet. Voor een modern Polen met een constructieve inbreng in Europa, zou dat laatste een zegen zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden