NIEUWSPOLEN

Poolse regering krijgt Hooggerechtshof in handen met ‘politieke’ benoeming

Het laatste nog onafhankelijke Hof in Polen, het Hooggerechtshof, is in handen gevallen van de zittende regering. Maandagmorgen benoemde de Poolse president de 55-jarige Malgorzata Manowska als voorzitter van het Hof. Ze is politiek loyaal en geldt als een vertrouweling van de zittende minister van Justitie. 

De Poolse president Andrzej Duda (in het midden) tijdens een bezoek aan het leger. Hij is favoriet om deze zomer namens PiS herkozen te worden als president.Beeld EPA

Met Manowska’s benoeming kan de rechts-populistische regering onder leiding van Recht en Rechtvaardigheid (PiS) zijn invloed binnen de rechterlijke macht verder vergroten.

Binnen het Hooggerechtshof speelde zich al weken een harde richtingenstrijd af tussen twee groepen rechters: de ene groep steunt de ‘hervormingen’ van de Poolse regering, de andere is mordicus tegen. Op dit moment telt het Hof 99 leden, onder wie 43 rechters die door PiS naar voren zijn geschoven. De andere rechters zitten er al langer. Onder hen zijn felle critici van het Poolse beleid om de rechterlijke macht te ‘zuiveren’ en schoon te vegen.

Met de benoeming van Manowska komt een lang gekoesterde wens van de PiS-regering uit om meer politieke controle uit te oefenen. Manowska was in 2007 een half jaar lang staatssecretaris van Justitie. De toenmalige minister onder wie ze werkte, Zbigniew Ziobro, is dezelfde als nu. Ziobro benoemde haar eerder tot hoofd van de rechtersschool in Krakau.

Chaotische stoelendans

De positie van voorzitter was vacant, nadat de oude, Malgorzata Gersdorf, met pensioen was gegaan. Er werd een online vergadering belegd. Volgens de procedure mochten de 99 rechters vijf kandidaten naar voren schuiven. Dat lukte pas na een wekenlange, chaotische stoelendans. Dit weekend werd er gestemd. Manowska kreeg vijfentwintig stemmen. Haar tegenkandidaat Wlodzimierz Wróbel – de favoriet van de ‘oude’ rechters – kreeg het dubbele aantal. Toch koos de Poolse president Andrzej Duda maandagmorgen voor Manowska. Duda is deze zomer favoriet om namens PiS herkozen te worden als president.

Marcin Matczak, hoogleraar grondwettelijk recht aan de Universiteit van Warschau en een bekend PiS-criticus, heeft sterke bedenkingen bij de grondwettelijkheid van Manowska’s benoeming. ‘De meerderheid van de rechters stemde voor Wróbel, niet voor haar’, zegt hij telefonisch. ‘Het is alsof je met een minderheid van Kamerleden een wet erdoorheen probeert te krijgen. Zo’n wet zou de Poolse president nooit tekenen.’

Eerder schilderde Jaroslaw Kaczynski, de machtige partijleider van PiS, het Hof af als ‘laatste bastion van postcommunisme’, waarmee hij de suggestie wekte dat het Hof gedomineerd wordt door mensen die hun strepen verdienden tijdens het communistische bewind – een populair idee onder veel Polen. Er zit nog een handvol rechters van de oude garde, beaamt hoogleraar Matczak, ‘maar het is niet eerlijk om alle rechters daar collectief voor verantwoordelijk te maken.’

Hetze

Eerder legde de PiS-regering het machtige Grondwettelijk Hof lam door daar zijn eigen mensen neer te zetten. Hetzelfde gebeurde met de raad voor de rechtspraak (KRS) die in Polen rechters benoemt. Rechters die zich in de media of tijdens manifestaties uitspraken, kregen te maken met een hetze in de pro-regeringsmedia. Tegen een aantal lopen tuchtprocedures. Ze dreigen uit hun ambt te worden gezet.

Eén van de rechtskamers binnen het Hof – door de PiS-regering opgericht – is volgens een recente uitspraak van het Europees Hof in strijd met het Europees Recht. Polen moet die kamer dus eigenlijk sluiten, maar weigert dat. Het gevolg is dat de Europese Commissie in de toekomst een dwangsom kan eisen die oploopt voor iedere dag dat de kamer openblijft.

Malgorzata Gersdorf was jarenlang de voorzitter van het Poolse Hooggerechtshof. In dit interview legt ze uit wat er gebeurt. ‘Polen is een verwonde democratie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden