Poolse premier maakt stennis en laat zien hoe verdeeld EU is over de toekomst

Verheffend was het niet, de kletterende rel die de Poolse premier Szydlo ontketende rond de herverkiezing van haar landgenoot Tusk als EU-president. Karaktermoord op hoog niveau. Bemoedigend evenmin, in de aanloop naar de speciale Rome-top eind deze maand waarop de EU27 (minus Verenigd Koninkrijk) eenheid en solidariteit moeten etaleren. Het maakt wel een eind aan de - in Brussel - stille hoop dat met het vertrek van één lastpak uit de Unie (Londen), andere dwarsliggers (Warschau, Boedapest) hun toon zouden matigen.

Leiders bijeen tijdens de EU-top in Brussel, 9 maart 2017.Beeld afp

De discussie van premier Rutte en zijn EU-collega's over de toekomst van de Unie bleef vrijdag dan ook uit voorzorg steken in algemeenheden. Trots over wat er zestig jaar geleden met het Verdrag van Rome in gang is gezet; de nadruk dat meer eenheid noodzakelijk is; dat de EU27 veilig, welvarend, duurzaam en sociaal moet zijn. Maar hoe? Daarvoor vielen de leiders terug op een aloude Europese truc: noem het 'een proces'. Dat schept voldoende tijd en vaagheid om de neuzen in dezelfde richting te krijgen. Ziehier het Romeproces, de geboorte van de EU27, nu uitgerekend voor december.

Dat Szydlo donderdag ruzie trapte, is niet per se een dramatisch voorteken. Haar boosheid en wraakactie (blokkeren van de vergaderconclusies) zeggen vooral veel over hoe de huidige Poolse regering de EU ziet: als een vervelende bemoeial (democratie, persvrijheid) met een dikke portemonnee (subsidies). Regeringspartijleider Kaczynski was er als de kippen bij om het gerucht de kop in te drukken dat Polen uit de EU zou willen stappen.

Het optreden van Szydlo maakte genadeloos duidelijk hoe alleen ze stond. Zelfs de Visegradvrienden (Hongarije, Tsjechië, Slowakije) lieten haar als een baksteen vallen. Net als de Britse premier May, die toch wanhopig op zoek is naar bondgenoten voor haar Brexit-aftocht.

Het debat over de toekomst van de Unie is sowieso lastig, met of zonder boze Polen. 'We zijn vastbesloten van de EU27 een succes te maken', zeiden de leiders afgelopen september, toen de naschokken van het Brexitreferendum nog voelbaar waren. 'Met de sterke moed' de lokroep van de anti-Europese populisten neer te sabelen.

Verdeeldheid

Maar ronkende verklaringen kunnen de verdeeldheid over de EU niet maskeren. Premier Rutte wil 'een Europa van de kerntaken, geen federalistische dromen en geen ever closer Union'. Zijn Belgische collega Michel ziet ook graag een sociaal Europa. Duitsland wil per se het migratiebeleid meer harmoniseren, iets waarvan de Oost-Europese en Baltische landen gruwen. De zuidelijke lidstaten, te beginnen met Frankrijk, dromen over een diep geïntegreerde eurozone, met een Europese minister van Financiën die Europees schuldpapier uitgeeft om schulden van de eurolanden mee te dekken. Een optie waar Den Haag, Berlijn, Wenen, Helsinki en Bratislava acuut een hartverzakking van krijgen.

Inbrengen genoeg voor de Rometop. De Benelux heeft een plan geproduceerd, Frankrijk, Duitsland, Spanje en Italië kwamen begin deze week in Versailles met een verklaring, er ligt het Witboek (vijf toekomstscenario's) van de Europese Commissie en een voorstel van de Visegradlanden. 'Bouwblokken' worden ze in Brussel genoemd. Soms meesmuilend 'legosteentjes', met de kanttekening dat die zich aanzienlijk makkelijker op elkaar laten stapelen.

Romeproces

Een van de geschilpunten is de wens - zeker bij de Versaillesgroep - om lidstaten die dat willen voorop te laten lopen bij verdere eenwording. Deze kopgroepen bestaan al (eurozone, Schengen) maar het openlijk aanmoedigen en bespoedigen ervan, voedt bij de Oost-Europese landen het wantrouwen dat zij straks de B-leden van de Unie zijn, omdat ze niet willen meedoen. 'Zie het als een waarschuwing', merkte een hoge EU-ambtenaar onlangs op, ofwel: dwarsliggers kunnen achterblijvers worden.

Eigenlijk had de Rome-top een afgeronde toekomstvisie moeten opleveren, maar de onenigheid dwingt tot een korte verklaring en uitstel: ofwel het Romeproces. De EU is goed in 'processen' bij lastige of te ambitieuze ideeën. Zo was er het Lissabonproces om de EU in 2010 tot het meest concurrerende continent ter wereld te maken; het Barcelonaproces voor meer welvaart in de landen rond de Middellandse Zee; het Keulenproces voor een uniformer economisch beleid; het Bolognaproces dat tot betere opleidingen moet leiden; en het Berlijnproces om de kans op EU-lidmaatschap voor Balkanlanden te behouden.

Het Romeproces levert de 27 regeringsleiders uitstel tot december op. Dan moeten ze hun keuze maken. Na de Nederlandse, Franse en Duitse verkiezingen gaat dat misschien ook iets makkelijker. EU-ambtenaren waarschuwen alvast voor te hoge verwachtingen. Je kunt het Romeproces misschien beter met een processie van Echternach vergelijken. Twee stappen vooruit, een achteruit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden