Poolse oppositie toont zich slecht verliezer

'Tragisch', was het enige woord dat ex-president Lech Walesa zondag te binnen schoot na het referendum over de nieuwe grondwet van Polen....

Van onze correspondent

BOEDAPEST

En vooral ook tragisch omdat maar 43 procent van de 28 miljoen Poolse kiezers de moeite had genomen naar het stemlokaal te gaan. Zeventien miljoen thuisblijvers maakten het in wezen onmogelijk een winnaar aan te wijzen.

Natuurlijk juichte president Aleksander Kwasniewski de uitslag toe, omdat van de mensen die wel waren gekomen de meerderheid had gestemd voor de grondwet, die daarmee is aangenomen. In die zin kan de regering tot winnaar worden uitgeroepen, hoewel de meerderheid krap was: slechts 52,7 procent.

Maar mogelijk is ook te doen wat Jacek Rybicki, woordvoerder van Solidariteit, na afloop deed: de 16 miljoen thuisblijvers optellen bij de 45,8 procent tegenstemmers. Volgens Rybicki steunden die 16 miljoen de grondwet kennelijk niet genoeg om ervoor naar de stembus te gaan. Zodat hij alvast manmoedig aankondigde dat in een volgend parlement de omstreden punten van deze grondwet 'gecorrigeerd' zullen worden.

Het Poolse referendum werd algemeen gezien als een eerste grote krachtmeting tussen de ex-communistische Democratische Linkse Alliantie (SLD) van president Kwasniewski en de Solidariteits Verkiezingsactie (AWS) van de populaire Marian Krzaklewski . De AWS, een bundeling van een aantal rechtse (splinter-)partijen , is in de opiniepeilingen even groot als de SLD .

Misschien is dat een verklaring voor het grote aantal thuisblijvers van zondag. De keus die de Polen wordt geboden is die tussen ex-communisten (aan wie voor veel Polen nog steeds een zwaar besmet verleden kleeft) en extreem-conservatieven die zich laten leiden door de katholieke kerk en door anti-communistische sentimenten.

De grondwet waarover de Polen zondag mochten stemmen, was de vrucht van drie jaar taaie onderhandelingen tussen de regering en het parlement. Zelfs de opstellers van de grondwet moesten toegeven dat dat er hier en daar aan af te lezen was. Het moest een grondwet voor alle Polen worden, maar door de poging het iedereen zoveel mogelijk naar de zin te maken, is het volgens critici een onleesbaar en breedsprakig monster geworden.

De nieuwe grondwet bevestigt het huidige politieke systeem, maar verkleint de macht van de president ten gunste van het parlement. De wet verbiedt communistische en fascistische partijen die streven naar een totalitaire staat, stelt een maximum aan het overheidstekort en brengt een scheiding aan tussen de staat en de katholieke kerk.

Vooral dat laatste stuitte op kritiek van het AWS en de nog conservatievere Beweging voor de Reconstructie van Polen (ROP) . Zij maakten een eigen grondwet, die het stempel van de katholieke traditie droeg , en die een verbod van abortus bevatte.

De regering weigerde dat ontwerp aan de Polen voor te leggen. De oppositie zette daarna haar felle campagne in om de Polen tot tegenstemmen te bewegen. De campagne concentreerde zich op het katholiek gedachtengoed en speelde in op anti-communistische sentimenten. Maar zelfs de openlijke steun van de katholieke kerk, die liet weten dat de grondwet 'op grote morele bezwaren' stuitte, kon de oppositie niet aan een overwinning helpen. Het volk liet zich door de bisschoppen evenmin mobiliseren als door de retoriek van Krzaklewski.

In de Poolse media is de uitslag van het referendum daarom algemeen opgevat als een nederlaag voor Solidariteit. En als een overwinning voor Polen, dat als laatste land uit het voormalige Oostblok nu een nieuwe grondwet heeft gekregen.

Michel Maas

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden