Nieuws Polen

Poolse opperrechter werd gisteren ontslagen, maar ging vandaag ‘gewoon’ naar haar werk

Gisteren werd de Poolse opperrechter Malgorzata Gersdorf (65) de laan uitgestuurd, maar volgens de grondwet loopt haar termijn nog door tot april 2020. Vandaag ging ze daarom ‘gewoon’ naar haar werk, aangemoedigd door honderden supporters.  

Opperrechter Malgorzata Gersdorf spreekt supporters en de media toe, voordat zij het hooggerechtshof in Warschau betreedt. Foto Reuters

Het belangrijkste toegangspasje van Polen bungelt om de nek van Malgorzata Gersdorf. De opperrechter van het hooggerechtshof is een klein dametje. Ze probeert zich een weg te banen door een kluwen van fotografen en betogers. Haar zonnebril staat op standje onverstoorbaar. In haar hand twee witte rozen.

‘Grondwet! Grondwet!’, scanderen de Polen.

‘Hier staan de burgers!’

Gersdorf heeft in de pers benadrukt dat het een gewone werkdag moet zijn als alle andere. Nou ja, ‘gewoon’: de duizenden betogers die in alle vroegte naar het Hof zijn gekomen, geven iets prijs van het historische gewicht. Dinsdag werd Gersdorf op straat gezet, ook al loopt haar termijn volgens de grondwet nog twee jaar door, tot april 2020. Aan de grondwet klampt ze zich vast. Ze weigert haar functie zomaar neer te leggen. Dus gaat ze deze woensdagochtend ‘gewoon’ naar haar werk.

Onder de betogers veel bordjes met ‘grondwet’. Veel Poolse vlaggen. Europese vlaggen. Een net geklede dame heeft net als Gersdorf twee witte rozen bij zich. Waarom? Ze lacht van oor tot oor. ‘Dit zijn de bloemen van de vrijheid.’ Ze geeft de verslaggever een klapzoen op de wang.

Net als Gersdorf staan een kleine dertig rechters van het Hof deze week op straat: de rechts-nationalistische PiS-regering heeft hun pensioenleeftijd in één klap verlaagd van 70 naar 65. Een beproefde truc om van rechters af te komen, zo zeggen critici. In Hongarije paste premier Viktor Orbán dezelfde methode toe.

Speculaties

Van tevoren gonsde het van de speculaties: zou Gersdorf bij de deur worden geweigerd? Hoe hard gaat de rechts-nationalistische PiS-regering het spelen? Ruim twee jaar geleden, bij de politieke overname van het Constitutioneel Hof, zwoer president Andrzej Duda vier rechters in het holst van de nacht in, buiten het zicht van de camera’s. Twee van de benoemingen waren ongrondwettelijk. Polen werden wakker in een nieuw land.

Dinsdagavond gingen tienduizenden Polen de straat op in tal van grote steden. Ze zongen het volkslied, scandeerden ‘grondwet’ en ‘vrijheid, gelijkheid, democratie’. Op het plein voor het hooggerechtshof, waar Donald Trump vorig jaar een vlammende toespraak hield, brachten een paar honderd betogers de nacht door.

‘Op vakantie’

Dinsdag werd Gersdorf ontboden bij president Duda om haar ontslag formeel te bekrachtigen. Een half uur vóór dat bezoek deed Gersdorf iets slims: ze liet per brief weten dat ze als laatste daad een vicevoorzitter benoemde: de 66-jarige Józef Iwulski. Iwulski wordt haar invaller in het geval van ziekte of verlof. Na woensdag, zo pokerde Gersdorf, ga ik op vakantie.

Zo stelde ze Duda voor een voldongen feit. Via Iwulski, bepaald geen aanhanger van het PiS-beleid, kan Gersdorf over haar graf heen regeren. Op een persconferentie deed een presidentiële woordvoerder alsof Iwulski wel degelijk Duda’s kandidaat was. Waarnemers weten beter: de nieuwe wet verlaagt de pensioenleeftijd juist naar 65, dus als het aan Duda had gelegen, stond Iwulski ook op straat. 1-0 voor de rechterlijke macht.

‘Een nieuwe situatie’

Mede dankzij die move staan de glazen deuren woensdagochtend wagenwijd open voor Gersdorf. Haar collega-rechters zijn het majestueuze pand uit komen lopen, en vormen een haag. Hun zwart-purperen toga’s hangen losjes over de arm. ‘Dit is, tja, een nieuwe situatie’, glimlacht rechter en woordvoerder Michal Laskowski, terwijl hij met alle macht overeind probeert te blijven in de duwende en trekkende menigte.

Laskowski en zijn collega’s moeten zichtbaar wennen aan hun nieuwe rol. Ze zijn de spotlights niet gewend: niet van de uitgelaten betogers, niet van de PiS-regering. Dagelijks moeten ze van regeringszijde aanhoren dat ze een volgevreten ‘kaste’ zijn die zich ‘als ratten voortplant’ (adviseur van Duda) en losgezongen leeft van de gewone, hardwerkende Pool.

‘Polen is een verwonde democratie.’

​Opperrechter Malgorzata Gersdorf moet ermee stoppen, door een omstreden wet. Lees hier het volledige interview. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.