Poolse kerk weigert strijdlustig 'neutrale' rol

De Poolse katholieke kerk en het door links gedomineerde parlement hebben een wapenstilstand gesloten. Een ontmoeting tussen kardinaal Glemp en premier Oleksy heeft de slechte verhoudingen iets opgeklaard....

CEES ZOON

Van onze correspondent

Cees Zoon

PRAAG

Centraal in het conflict staat de wijze waarop de rol van de kerk zal worden verwoord in de nieuwe grondwet. Premier Jozef Oleksy nodigde Glemp uit voor een gesprek, nadat de primaat van Polen zich bijzonder strijdlustig had uitgesproken over de tekst van de nieuwe grondwet.

'PRL 2 duurt voort', verklaarde Glemp vlak voor een bezoek aan de Poolse paus in Rome. PRL was de gebruikelijke afkorting voor de Volksrepubliek Polen. Volgens Glemp onderscheidt de regering-Oleksy zich in haar houding jegens de kerk niet van de vroegere communistische machthebbers.

'De huidige regering verdedigt het oude regime, en de autoriteiten tonen hun bekende angst voor God en de kerk', aldus Glemp. De recente regeringswisseling belooft naar zijn mening weinig goeds. Regeringswoordvoerster Aleksandra Jakubowska reageerde onmiddellijk met de opmerking dat 'het op stang jagen van gelovigen, kerk en God' niet het doel van deze regering is.

Volgens kerkleiders willen de ex-communisten, de sterkste partij in het parlement, elementen van het ancien régime dat de kerk discrimineerde herinvoeren. Anti-kerk-afgevaardigden vrezen echter een toenemende politieke invloed van de kerk.

Het werk aan de nieuwe grondwet, die de stalinistische grondwet uit de jaren vijftig moet vervangen, vordert moeizaam. De omschrijving van de kerk als 'neutraal' was maandenlang een strijdpunt.

Hiertegen bestond van kerkelijke zijde ernstig bezwaar omdat 'dezelfde term in het communistische tijdperk werd misbruikt om de kerk uit de voornaamste terreinen van het menselijk leven te bannen'. Volgens de bisschoppen vraagt de term erom gebruikt te worden als wapen tegen de katholieke kerk, waartoe 90 procent van de Polen zich rekent.

Het compromis waarmee de grondwetscommissie van het parlement kwam, was 'onpartijdig'. Voorzien van dit predicaat is het religie-artikel in de grondwet niet langer onacceptabel, meende Jozef Krukowski, de constitutioneel expert van de kerk.

Maar een groot aantal ex-communistische parlementariërs is minder gelukkig. Zij menen dat hun leiders al genoeg compromissen hebben gesloten en weigeren verdere concessies te doen. Zij vrezen dat het voorgestelde artikel de kerk in staat stelt ongewenst veel invloed op het openbare leven uit te oefenen .

'Het artikel neemt niet het gevaar weg van een klerikalisering van de staat', aldus Wlodzimierz Cimoszewicz, vice-voorzitter van de Sejm en prominent lid van de Democratische Linkse Alliantie (SLD) van premier Oleksy.

Sinds de val van het communisme in 1989 heeft de Poolse kerk met straffe campagnes grote invloed uitgeoefend en ook duidelijke politieke successen geboekt. Neem Polens abortuswet, die de strengste van heel Europa is. Of het katholieke onderwijs op staatsscholen. Of de mediawet die alle media verplicht zich te houden aan 'de christelijke waarden'.

Sommige kenmerken van de religieuze staat zijn al geworteld in Polen, schreef het onafhankelijke dagblad Gazeta Wyborcza. 'Hoewel het idee van godsdienstlessen op openbare scholen en kapelaans in het leger in theorie niet strijdig hoeft te zijn met de scheiding van kerk en staat, betekenen zij in de praktijk vaak dat leerlingen en soldaten worden verplicht aan godsdienstige activiteiten mee te doen.'

De kerkelijke argumenten tegen de nieuwe grondwet zijn dan ook wezenlijk onjuist: 'De kern van het lopende debat is niet of de relatie tussen kerk en staat weer op de leest van de Volksrepubliek wordt geschoeid. De kern is een keuze tussen een algemene aanvaarding van een liberale democratie en bepaalde kenmerken van een religieuze staat.'

De Democratische Linkse Alliantie heeft inmiddels een motie van de Boerenpartij verworpen om het concordaat zo snel mogelijk te ratificeren. Het verdrag met het Vaticaan werd getekend door het centrum-rechtse kabinet van Hanna Suchocka, vlak voordat dit in 1993 moest aftreden en vervroegde parlementsverkiezingen de ex-communisten aan de macht brachten.

De SLD vindt dat het concordaat pas kan worden goedgekeurd nadat de nieuwe grondwet in werking is getreden. Dan pas is het mogelijk vast te stellen of het verdrag wel in overeenstemming is met de Poolse constitutie.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden