Nieuws Beslissing Hoge Raad

Poolse Hoge Raad zet streep door hervormingen PiS-regering

De rechts-nationalistische regering in Polen heeft een flinke dreun opgelopen in eigen land. Door twee kroonjuwelen van de omstreden ‘hervormingen’ van de rechterlijke macht is donderdagmiddag een streep gezet. Volgens de Hoge Raad in Warschau – die tot nu toe (grotendeels) uit de greep van de regering wist te blijven – zijn de raad voor de rechtspraak (KRS) en de nieuwe tuchtkamer partijdige, niet onafhankelijke organen.

Een man houdt een protestbord met de tekst ‘grondwet’ omhoog tijdens een demonstratie voor het Poolse ministerie van justitie. Beeld Getty Images

Al vier jaar is de regering van de oerconservatieve partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) bezig meer politieke controle te krijgen over de rechterlijke macht. Voor de rechters die zich daartegen verzetten, is het vonnis van donderdag een grote overwinning. Het volgt op een arrest van het Europees Hof in Luxemburg, ruim twee weken geleden, waarin al grote twijfels werden geuit over de onafhankelijkheid van de KRS en de tuchtkamer. De uitspraak van donderdag is bindend: iedere rechter in Polen kan zich er voortaan op beroepen.

In een eerste reactie verwees de onderminister van Justitie het vonnis meteen naar de prullenbak. Volgens Sebastian Kaleta (PiS) laat het alleen maar zien dat ‘sommige rechters’ uit zijn op ‘chaos’ om de ‘noodzakelijke hervormingen’ te blokkeren. Ook zou de Hoge Raad hiermee proberen de status van het – door PiS gecontroleerde - Grondwettelijk Hof te ondermijnen. De verwachting is dat de PiS-regering het vonnis aan datzelfde Grondwettelijk Hof zal voorleggen, om het op die manier onschadelijk te maken.

Twee kampen

In Polen tekenen zich al langer twee kampen af: rechters die aan de zijde staan van PiS en rechters die – gesteund door Brussel en het Europees Hof – zich beperkt voelen in hun onafhankelijkheid.

Met name het vonnis over de KRS is pijnlijk, omdat dat orgaan een sleutelrol vervult in het Poolse systeem. De 25 leden – van wie tien politici en vijftien rechters – benoemen nieuwe rechters. In maart vorig jaar werden alle zittende (rechter-)leden ontslagen, en vervangen door nieuwe mensen. Het parlement – waar PiS een meerderheid heeft – schoof die kandidaten naar voren, waarmee volgens critici de scheiding der machten in het geding kwam. De KRS benoemde vervolgens de leden van de tuchtkamer, vrijwel zonder uitzondering mensen met goede connecties met de minister van Justitie.

De Hoge Raad heeft ‘een serieuze ziekte’ in het hart van het rechtssysteem ontdekt, zegt hoogleraar rechten (Universiteit van Warschau) Marcin Matczak. Normaal gesproken zou de KRS in de huidige samenstelling ontbonden moeten worden. ‘Maar dat zou gelijkstaan aan toegeven: wij hadden het fout. Dat durft PiS niet aan. Ik vrees voor de chaos die nu kan gaan ontstaan’, aldus Matczak.

Hoe de PiS-regering probeert kritische rechters de mond te snoeren.
Igor Tuleya (49) knokt al jaren voor zijn onafhankelijkheid als rechter. ‘Er is geen scheiding der machten meer. Daarmee wankelt de democratie.’

Wie leidt eigenlijk de Hoge Raad? 
Malgorzata Gersdorf staat aan het hoofd van het laatste rechtsorgaan dat nog niet in handen viel van PiS. Ze sprak in de zomer van 2018 met de Volkskrant. ‘Ze creëren een zacht-autoritair systeem.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden