Pompen of verzuipen

Al het water dat drie weken geleden in het Westland viel, lijkt alweer verdampt. Maar in de kassen van Maasdijk is de schade zichtbaar....

De hemel boven het Westland is onbewolkt als Ewoud Vreugdenhil naar zijn huis in Maasdijk rijdt. Vreugdenhil is naar het bruiloftfeest van een kameraad van 'm geweest in restaurant Fleuresto, op het terrein van de bloemenveiling in Naaldwijk. Zaterdag 21 augustus is anderhalf uur oud. Een uur later, Ewoud Vreugdenhil ligt er net in, wordt hij wakker van het getik op de slaapkamerramen. Het tikt onrustbarend hard.

Ga je er alweer uit, mompelt zijn vrouw in haar halfslaap. Ja, natuurlijk gaat hij eruit. Hij moet eruit, gauw naar zijn warenhuizen. Ewoud Vreugdenhil kweekt chrysanten en leeuwenbekken onder glas, even buiten het dorp, en het zal niet de eerste keer zijn die maand dat zijn warenhuizen onder dreigen te lopen.

Snel schiet hij in een broek en een overhemd, en rent naar zijn auto. Het regent niet, het giet niet, het is een stortbad.

Drijfnat komt Vreugdenhil aan op de Lange Kruisweg. Het ziet er beroerd uit. De sloot stroomt al over, binnen welt het water al op en regent het bijna net zo hard als buiten.

De afvoerbuizen op het dak kunnen het niet aan en het overtollige water zoekt zijn weg door kieren. 'Alsof er iemand met een grote gieter over de kas hing om de zaak te besproeien.'

De hemel boven het Westland is onbewolkt als Ewoud Vreugdenhil, drie weken later, over zijn domein loopt. De zon schijnt uitbundig en de sloot ligt er onschuldig bij. De schade lijkt alweer verdampt. Maar in de kassen is goed zichtbaar wat het water heeft aangericht. Een strook van tien meter aan de slootkant is een kale vlakte geworden. Daar was het op 20 augustus nog groen, daar stonden chrysanten, klaar voor de pluk.

Ewoud Vreugdenhil schat zijn schade op tienduizend euro. Maar dat geld is het ergste niet, zegt hij. Hij wordt er zo moedeloos van. 'Elke keer dat getik op de ruiten, elke keer naar de kas en elke keer machteloos toekijken.'

In het jargon van het KNMI heten ze clusterbuien. Ze vallen in de nazomer en in de herfst als het opgewarmde zeewater zich makkelijk laat verleiden tot een reisje. Het is net regen, zo'n bijna aaneengesloten pak van buien, maar de intensiteit is enorm. Omdat die buien zo topzwaar zijn, is de kuststrook het voornaamste doelwit. Het Westland, dat aaneengesloten landschap van glas waaronder bloemen en groente worden geteeld, ligt in de kuststrook.

Meetpunt Maasland, een kilometer of vijf ten zuidoosten van Maasdijk registreerde op 21 augustus bijna 44 millimeter neerslag. Vier dagen later was dat 49 millimeter, vijf dagen eerder 59 millimeter en acht dagen eerder zelfs 67 millimeter. Vier clusterbuien binnen twee weken, nooit eerder vertoond. Daarmee werd ook een nieuw landelijk neerslagrecord gevestigd. Op meetpunt Maasland viel in augustus 325 millimeter regen.

Maasdijk is een dorp dat zich schuil houdt achter de gelijknamige dijk. In de recente geschiedenis van het dorp duikt het fenomeen clusterbui voor het eerst op in 1998. Op 13 september van dat jaar moesten de gemalen zelfs worden stopgezet omdat de dijken op springen stonden. Talloze kassen en huizen liepen onder.

De Willem III-straat, pal achter de Maasdijk, was er misschien wel het beroerdst aan toe. De barm, zoals ze in het Westlands de sloot aan de Willem III-straat noemen, kolkte van opwinding. Toch hebben Lianne van der Lee en haar man een jaar later een huis gekocht aan de Willem III-straat. 'Ons werd gezegd dat zoveel neerslag misschien eens in de vijftig jaar voor komt.'

Maar nu, zes jaar later, is nummer 23 een vesting tegen het water. In 2001 was het alweer raak en sindsdien is de achtertuin ommuurd, want met de nieuwbouw daarachter lijkt de riolering het niet meer aan te kunnen. Iedereen roept wel tegen Lianne van der Lee dat een muur niet helpt tegen water, maar bij de laatste clusterbui stond het water achter de muur al op enkelhoogte, maar binnen hielden ze het mooi droog.

Het echtpaar Van der Lee heeft op eigen kosten een put aangelegd in de achtertuin en een pomp aangeschaft om het water naar de barm af te voeren. De brandslang ligt al klaar voor als de nood weer aan de man is. Het is half september en de herfst kan nog menig clusterbui in petto hebben.

Aan de voorkant van hun huis maakte de brandweer in augustus overuren. De Maasdijk, een belangrijke verbindingsweg naar Hoek van Holland, moest zelfs worden afgesloten om het water uit de barm naar de andere kant van de dijk te pompen. Bij wijze van noodmaatregel heeft het hoogheemraadschap een tunnel dwars door de Maasdijk gegraven, zodat het overtollige water rechtstreeks naar het Nieuwe Water kan.

In de ontvangsthal van het Hoogheemraadschap van Delfland, stijlvol gehuisvest in het centrum van Delft, hangt een grote kaart, waarop het werkterrein in eeuwenoud perspectief wordt geillustreerd. Maasdijk was in de Middeleeuwen een vissersgehucht, de aangrenzende Oranjepolder een buitendijks gebied en deels moeras. 'En niet voor niks natuurlijk', zegt adjunct-directeur Govard Slooters. 'Als het droog viel, kon het vee er grazen, maar bij wateroverlast was het een prima reservoir.'

Op de hedendaagse plattegrond van het Westland is de Oranjepolder helemaal paars en paars is de kleur van tuinbouw. Een groot deel van het Westland is trouwens paars en dat is volgens het hoogheemraadschap de kern van het waterprobleem. Het Westland wordt zo intensief gebruikt dat er geen plek is voor berging en afvoer. Een stad is met zijn groenvoorzieningen nog beter bestand tegen wateroverlast dan het Westland, ook wel de Glazen Stad genoemd.

Sinds die eerste clusterbui in 1998 beseft het hoogheemraadschap dat de verharde grond het Westland voor onoverkomenlijke problemen zal stellen.

Hoogheemraad Johan van der Burg trekt een vergelijking met de Watersnoodramp in Zeeland, ruim vijftig jaar geleden. 'Ook toen geloofden we het allemaal wel, met alle gevolgen nadien. De schade is natuurlijk onvergelijkbaar, maar door 1998 is iedereen hier wakker geschud. Het is alle hens aan dek.'

Dat gebeurt onder de noemer ABCDelfland. Capaciteit van afvoer en berging moet verhoogd en een handige taaljongen op het hoogheemraadschap wist dat in het alfabet te vangen. Van der Burg zou ABCDelfland, waarvoor 70 miljoen euro is gereserveerd, het liefst omschrijven als een Deltaplan voor het Westland. Misschien, zegt hij, zijn die buien wel een blessing in disguise geweest. 'Na al die jaren van soft weer is er nu het besef dat we een flinke slag moeten maken.'

Overal in het Westland staan nu borden waarop wordt verwezen naar ABCDelfland en wanneer het betreffende project gerealiseerd moet zijn. Sommige zijn al klaar, zoals de renovatie van het gemaal Westland aan het eind van het Oranjekanaal. 'Laat dit land niet ten onder gaan', bezweert kunstenares Tineke van Delft op een paneel dat bij de opening in 2003 is onthuld.

De bemalingscapaciteit is verviervoudigd. Bijna anderhalf miljoen liter water kan nu per minuut worden afgevoerd naar de Nieuwe Waterweg. Van der Burg: 'Een volle tankwagen per seconde.'

Maar beneden Normaal Amsterdams Peil is de waterhuishouding een ragfijn raderwerk van polders, boezems, sluizen en gemalen. Het Oranjekanaal dat de gelijknamige polder droog moet houden, is nog lang niet diep en breed genoeg om het gemaal optimaal te bedienen.

De A in ABCDelfland zal een kwestie van tijd zijn. De B is een taaier probleem. Neem de Oranjepolder. Die is bijna helemaal van glas, slechts doorbroken door smalle wegen en minuscule sloten. Om de neerslag van een clusterbui te kunnen bergen, zou een flink stuk poreus land midden in die glazen stad alles schelen.

In de voorlopige ramingen van het hoogheemraadschap zou voor waterberging alleen al in de Oranjepolder een gebied van 25 hectare zijn vereist. Volgens Peter Smit, wethouder in de gemeente Westland, loopt het hoogheemraadschap daarmee te hard van stapel.

Om zo'n groot stuk land te verwerven in een economisch zo belangrijk gebied als het Westland, is volgens hem een bedrag van vele miljoenen euro's nodig. Voor gemeente en hoogheemraadschap is dat onbetaalbaar en het is nog maar de vraag of daarvoor een verdeelsleutel te vinden is. 'Zullen provincie en rijk bijdragen? Ik vraag het me af.'

Smit werpt de vraag op hoe droog het Westland zijn voeten wil hebben. Helemaal droog, een beetje droog of nat? Wat hem betreft wordt het een beetje droog.

Dit college van B en W, begin dit jaar aangetreden na een gemeentelijke samenvoeging, draagt de glastuinbouw een warm hart toe. Voornemens om de monocultuur te doorbreken, zijn op een laag pitje gezet. Smit: 'Op elk gouden ei zit wel een spikkeltje.' Met Schiphol en de Rotterdamse haven geldt het Westland als de derde mainport van Nederland.

Gevraagd naar het grootste slachtoffer van de recente wateroverlast, wijzen alle vingers naar Henk Paalvast. Hij heeft zijn bedrijf op het laagste punt van Maasdijk en trekt vandaag een gezicht als een oorwurm. Zelfs als Henk Paalvast vaststelt dat een goede gezondheid toch het belangrijkste is, kijkt hij met gewonde ogen de wereld in.

De hemel boven het Westland is onbewolkt als Henk Paalvast een rondleiding geeft door zijn kassen. Hij kweekt alstroemeria's of misschien moet je wel zeggen: hij kweekte alstroemeria's. Er is weinig van over en om dat nog eens extra te illustreren, knijpt hij een paar bloemen fijn met zijn reuzenhanden. Niets meer waard allemaal.

De schade? Honderduizend euro? Tweehonderdduizend euro? Henk Paalvast kan geen schatting maken. 'Kijk naar mijn warenhuizen, die kunnen zomaar omvallen.'

Van de overheid heeft hij niets te verwachten. Ondernemersrisico noemt het kabinet dat. 'Alsof dat een normaal risico is. Vier keer onder water in twee weken.'

Volgens Monique Somers van het KNMI zijn clusterbuien niet het gevolg van een warmer klimaat, maar ze zullen wel vaker optreden. Hier een clusterbui, daar een orkaan.

Maar vier clusterbuien binnen veertien dagen, dat is wel erg uitzonderlijk. Van der Burg: 'De kans op de hoofdprijs in de Postcodeloterij schijnt groter te zijn.' Smit: 'Misschien moeten we zoiets maar eens regelen voor Maasdijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden