Polyamorie vraagt om huizen met oostelijke en westelijke vleugel

Foto de Volkskrant

Het is een film uit 1995, Carrington, met Emma Thompson als de Britse schilderes Dora Carrington, een jonge vrouw van goeden huize. Dora is ook nog eens artistiek begaafd en wordt in 1910 toegelaten tot de kunstschool in de Londense wijk Bloomsbury, waar het twee decennia lang zal bruisen van seksuele en intellectuele energie. Op het liefdesvlak maken we kennis met alle mogelijke combinaties: man/vrouw, man/man, vrouw/vrouw en alle mogelijke samenstellingen daarvan.

Het gaat me nu om de volgende scène: er is een probleem, want de jongensachtige Dora is nog steeds maagd - en dat hoort eigenlijk niet in die vrijgevochten upperclasskringen, waar het einde van de Eerste Wereldoorlog met sloten champagne wordt gevierd.

Dora is wel verliefd, maar uitgerekend op de schrijver Lytton Strachey, dertien jaar ouder dan zij en iemand die zijn homoseksualiteit draagt als een heel bijzondere en hoge onderscheiding.

Strachey pleegt overleg met zijn goede vriendin Lady Ottoline Morrell: zij voert zo'n beetje het beheer over de artistieke en aristocratische kringen die er in Londen toe doen. Ik noem nu wat namen: John Maynard Keynes, E.M. Forster, Virginia Woolf, Vanessa Bell, Duncan Grant, Bertrand Russell en dus Dora Carrington. Met die laatste twee zal Lady Ottoline meeslepende affaires beleven, maar zover is het nog niet, want Carrington is maagd en vindt al die aandacht voor seks maar overdreven.

'Dit mag en kan zo niet doorgaan', beslist Lady Ottoline.

Strachey breng voorzichtig in dat hij zelf ook nog maagd was toen hij zo oud was als Carrington. Natuurlijk, dat gold ook voor haar zelf op die leeftijd, bromt Lady Ottoline.

Nu volgt het hoogtepunt van de film: Lady Ottoline grijpt naar haar hoofddeksel, dat het midden houdt tussen een versierde piramide, een tulband en een theemuts, en roept getergd uit: 'That's the whole point. Is there to be no progress?'

Waar blijft de vooruitgang in liefde, seks en moraal? Het zal nu moeten gebeuren in die opwindende nieuwe tijden, en snel een beetje.

Ik kan deze scène eindeloos bekijken, vanwege het tragikomische vooruitgangsidee dat hier gestalte krijgt. De auto's rijden steeds sneller, vliegtuigen stijgen op en wij stervelingen blijven maar aanmodderen met ons menselijke gedoetje.

Het antwoord op Lady Ottoline's vraag is even simpel als ontluisterend: een radicale progressie van ons liefdesleven zit er niet in - althans niet zoals je over de nieuwste technologische snufjes praat. Er mogen telkens nieuwe generaties iPhones het licht zien, de compleet vernieuwde mens laat op zich wachten.

Ik moet nu ook meteen denken aan deze krantenzomer, en het woord dat steeds nadrukkelijker rond zoemt. Polyamorie. De meervoudige liefde; meerdere seksuele- en liefdesrelaties tegelijkertijd met verschillende personen. Ik heb het ooit als twintiger moeiteloos gedaan, maar wist toen nog niet dat ik aan polyamorie deed. Simone van Saarloos komt de eer toe dat ze me twee jaar terug heeft bijgepraat, met haar boek Het monogame drama.

Nu is het een beetje als met de rok voor mannen: die zal ook elk jaar definitief doorbreken, zonder dat het ooit echt gebeurt. Als je het mij vraagt zit er nu al weer de klad in die polyamorie.

Het begrip heeft z'n klank niet mee. Het klinkt als veel werk en geregel, nog afgezien van de associaties met allergie en dermatologie. In Trouw schrijft Jann Ruyters: 'Elkaar vrijlaten kent risico's en vraagt steeds weer om ingewikkelde relatiegesprekken waarin alle gevoelens en verlangens naar elkaar en anderen moeten worden uitgesproken en geduid.'

Ik had het niet afschrikwekkender kunnen uitdrukken. Zodra het persoonlijke politiek wordt, verdrinkt de liefde in de duiding.

Tegelijkertijd droom ik straffeloos weg wanneer het Bloomsbury-tijdperk ter sprake komt. Vita Sackville-West, die opgroeide in Knole House, met 365 kamers en 52 trappen. Getrouwd met diplomaat en schrijver Harold Nicholson, lekker vaak weg in het buitenland. Zij: verhoudingen met onder anderen Violet Trefusis en met Virginia Woolf.


Bij moeilijkheden vluchtten de vrouwen steevast naar Monte Carlo. En altijd is er wel een buiten beschikbaar of een herenboerderij. Het voltallige personeel staat daar klaar.


Polyamorie vraagt om huizen met een oostelijke en een westelijke vleugel. En met butlers; hun verdwijning betekende ook het einde van de polyamorie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.