Reportage wereldwijde klimaatdemonstraties

Politisering klimaatkwestie is ook in New York merkbaar en teruggebracht tot typisch Amerikaanse vragen

Jongeren demonstreren voorafgaand aan de klimaattop in New York. Beeld AFP

Miljoenen betogers over de hele wereld voerden vrijdag actie voor het klimaat. Ook in New York, waar maandag de VN-klimaattop wordt gehouden. Een betere plek voor zo’n top is er niet, een slechtere ook niet. 

Actiebereidheid genoeg, in een bibliotheek in Brooklyn woensdagavond. Een zaaltje vol zorgelijke Amerikanen luistert gretig naar de vier vrouwelijke panelleden die vertellen wat er allemaal moet gebeuren om de klimaatverandering te beperken, en wat de toehoorders daar zelf aan kunnen doen. Die willen wel.

‘Wie kan me helpen met zonnepanelen?’

‘Hoe kunnen we die gaspijplijn ­tegenhouden?

‘Moeten we niet ons hele gedrag veranderen?’

Er is geen betere plek om een klimaatactietop te houden dan de Verenigde Staten. Als er één land is dat verantwoordelijk is voor de opwarming van de aarde en alles wat daar het gevolg van is, dan is het Amerika – met de grootste historische broeikasbijdrage ter wereld. De fabrieken, de auto’s, de airco’s, ze zijn allemaal even inefficiënt, en dus is de uitstoot per hoofd van de bevolking ruim anderhalf keer zo groot als bijvoorbeeld in Nederland.

Maar in dit land, groot geworden met individuele verantwoordelijkheid, zijn er inmiddels wel tientallen miljoenen inwoners die zich dat aantrekken.

Het is niet voor niets dat de Green New Deal, het ambitieuze klimaatplan dat dit voorjaar werd gelanceerd door de progressieve politica Alexandria Ocasio-Cortez, inmiddels is omarmd door alle belangrijke Democratische presidentskandidaten. Er worden op televisie urenlange klimaatdebatten gehouden, en vrijdag gingen in New York tienduizenden kinderen de straat op om te demonstreren voor een krachtdadiger aanpak.

Er is ook geen slechtere plek om een klimaatactietop te houden dan de Verenigde Staten. Als er één land is waarvan de leider zo’n minachting heeft voor alles waar klimaatpolitiek voor staat, dan is het Amerika. Klimaatpolitiek gaat over internationale afspraken, over regulering, over harde wetenschappelijke waarheden, en over lange termijn – Donald Trump ambieert en personifieert in alles het tegenovergestelde. De Amerikaanse president is nergens zo krachtdadig als bij het ontmantelen van het klimaatbeleid van zijn voorganger.

Hij trok zich terug uit het klimaat­akkoord van Parijs. Hij zette een streep door uitstootregels voor kolencentrales. Hij zette een streep door brandstofverbruikseisen voor nieuwe auto’s. Hij wil nieuwe olieboringen in natuurgebieden (zoals Alaska) toestaan. Hij wil de regels schrappen die het lekken van methaan (aardgas, een veel sterkere broeikasgas dan kooldioxide) bij gasboringen verbieden.

Dit alles uit naam van werkgelegenheid, de economie, en Amerikaans patriottisme.

Klimaatactie in Berlijn op 20 september. Beeld EPA

Tegensputteren

De bedrijven die Trump zegt te willen helpen, sputteren tegen. Makkelijker methaan lekken bij het fracken? Grote oliebedrijven willen helemaal geen soepeler regels. Benzine blijven slurpen, in plaats van zuiniger gaan rijden? De grote autofabrikanten willen helemaal geen soepeler regels, en hebben samen met Californië een strengere verbruiksnorm afgesproken dan Trump wil.

Maar het is Trump menens: Amerika moet en zal een vuil wagenpark hebben, ook in 2025. Zijn ministerie van Justitie is een onderzoek naar de autobedrijven begonnen om te kijken of zij zich schuldig maken aan kartelvorming (de afspraak om schonere auto’s te maken zou de keuze van de consument beperken) en heeft Californië voor de rechter gedaagd om het recht aan te vechten dat de staat zijn eigen verbruiksnormen mag bepalen.

Trumps strijd heeft al effect. Terwijl de Amerikaanse broeikasgasuitstoot tussen tussen 2005 en 2017 met 13 procent afnam, is die sindsdien weer met een paar procent gestegen. Daarmee is het Amerikaanse klimaatdoel van Parijs (in 2025 zo’n 26-28 procent minder uitstoot dan in 2005) uit zicht verdwenen.

Scholier protesteert op een klimaatdemonstratie in New Delhi op 20 september. Beeld AP

Het klimaat is onder Trump toegevoegd aan het bakje politieke splijtzwammen dat bepaalt of je in de linker- of rechterhelft van het gepolariseerde Amerika thuishoort. Ook al is het thema veel feitelijker dan traditionele principiële kwesties zoals abortus en vuurwapens, toch wordt ook klimaatbeleid met hetzelfde fanatisme aangehangen of bestreden. De ‘Green New Deal’, aldus Sean Hannity, de belangrijkste presentator bij Trumps favoriete tv-zender Fox News, is een ‘socialistisch complot’ dat ‘een bedreiging is van de Amerikaanse manier van leven’.

Die politisering van de klimaatkwestie was deze week ook in New York merkbaar. In de stad waar onder auspiciën van de Verenigde Naties maandag een klimaattop wordt gehouden die de wereldleiders moet aansporen om nog grotere beloften te doen dan de nog niet ingeloste beloften die zij vier jaar geleden in Parijs hebben gedaan, ging de discussie de afgelopen dagen vooral over de vraag of de kinderen eigenlijk wel móchten staken – en of de leraren hen daarbij wel mochten begeleiden.

Het grote wereldwijde probleem werd in New York teruggebracht tot typisch Amerikaanse vragen, zoals: zouden de leerlingen een afwezigheidsstrafpunt op hun rapport krijgen als ze naar de mars in Manhattan gaan? Daar maakten veel ouders zich zorgen over – straks kon hun kind daardoor niet naar die zo gewenste topuniversiteit. Nee, besloot de burgemeester, als hun ouders toestemming zouden geven. Maar vervolgens gaf de burgemeester géén toestemming aan de scholen om leraren als begeleiders mee te sturen naar de demonstratie. Want dat was een politieke daad, en leraren worden geacht apolitiek te zijn.

Dus moesten de kinderen alleen over straat – wat weer voor veel Amerikaanse ouders een onmogelijke gedachte is. Het gevaar van klimaatverandering bleek voor sommige toch te klein om het grote risico van een ­metrorit naar Manhattan te nemen. ‘Ik vind het belangrijk dat ze voor zichzelf opkomen’, zei een ouder van een 12-jarige woensdagavond in de bibliotheek in Brooklyn. ‘Maar dat kunnen ze toch niet helemaal zelf doen?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden