Politiemacht beschermt Frans proces tegen moslim-verdachten

De ambiance doet nog het meest denken aan 'de loden jaren' zeventig, hoogtijdagen van links terrorisme en justitiële hysterie in een flink deel van West-Europa....

Van onze correspondent

Martin Sommer

FLEURY-MEROGIS

In deze treurige flattenstad op dertig kilometer van Parijs speelt zich sinds tien dagen het proces af tegen het 'netwerk Chalabi'. Een sporthal van de gevangenis werd voorzien van twee kooien van kogelvrij glas. Zeshonderd zitplaatsen moesten er komen om 138 - merendeels Algerijnse - verdachten te kunnen berechten.

Ze zouden de fundamentalistische terreurgroepen in Algerije hebben geholpen aan bommen, onderdak of valse papieren. Voor de duidelijkheid: met de bomaanslagen die in 1995 in Parijs dood en verderf zaaiden, heeft dit 'netwerk' niets te maken.

De sporthal ligt er vandaag vredig bij. In de kogelvrije hokken aan beide zijden van de rechters zitten maar drie verdachten. Ze zijn geboeid en ook nog eens aan een gendarme vastgeketend. De andere 24 die vastzitten, blijven uit protest in hun cel. In de zaal hetzelfde beeld. Rijen lege stoelen voor de 111 verdachten die op vrije voeten zijn, lege stoelen voor hun advocaten. Een enkele advocaat doet niet mee aan het protest. De wijdbeense gendarmerie is veruit in de meerderheid.

Rechtbankpresident Bruno Steinmann leest onverstoorbaar de persoonlijke gegevens van een afwezige voor en de feiten die hem worden verweten. De rechtsgang moet gevolgd worden, ook al lijkt het meer op een Sartriaans toneelstuk dan op een proces.

Een tweede verdachte, Achour Omar, verschijnt wel voor de beklaagdenmicrofoon. 'Ik heb niks te zeggen, meneer de president', begint de rossige verdachte. 'Behalve dat ik mijn advocaat gisteren voor het eerst heb gezien. En dat hij de stukken gisteravond om vijf uur pas gekregen heeft. Ik vraag uitstel voor mijn advocaat om de stukken te bestuderen.'

Rechter Steinmann fluistert met zijn twee collega's. Hij is niet kwaadwillend en stemt met het verzoek in. Achour moet over twee weken terugkomen; volgens de planning zou het hele proces twee maanden duren.

Op 1 september begon het grootste strafproces ooit tegen veronderstelde islamitische fundamentalisten, in een ogenschijnlijk serene atmosfeer. De advocaten protesteerden wel meteen, tegen de 'razzia' waarmee in 1994 het grootste deel van de verdachten werd ingerekend en tegen de 'rechtszaal' onder de rook van de gevangenis.

'Dat is geen omgeving om met gelijke wapens te strijden', zegt de beminnelijke raadsman-woordvoerder Jean-Jacques de Felice later in zijn kantoor. Het voornaamste bezwaar geldt de structuur van het dossier en de procesgang. Omdat er sprake is van een vermeend 'terroristisch netwerk', is er voor alle verdachten maar één dossier, dat bestaat uit 74 delen en tienduizenden bladzijden.

De Felice: 'Zo is het principieel onmogelijk de individuele verantwoordelijkheid van verdachten vast te stellen.' De meer dan vijftig raadslieden kunnen onmogelijk het hele dossier doornemen. De Felice: 'Nog afgezien van de kosten, want justitie rekent 150 duizend franc voor een dossier.'

Ongeveer de helft van de raadslieden liep de eerste dag de zaal uit. Sedertdien zwol het protest tegen dit 'monsterproces' aan. Vijftig advocaten noemen zichzelf nu een 'collectief'. Ze eisen dat deze vorm van 'uitzonderingsjustitie' moet worden afgeblazen door het Hof van Cassatie, dan wel moet worden herzien tot een aantal individuele processen tegen individuele verdachten. Een gang naar het Europese hof voor de mensenrechten is ook mogelijk.

Deze week meldden zich de bekende Fransen met een petitie in Le Monde. De weduwe Mitterrand, abbé Pierre, de filosoof Paul Ricoeur en nog 54 'personnalités' wakkerden de verontwaardiging verder aan. De krant zelf schreef over 'lopende-bandjustitie'. De deken van de orde van advocaten sprak met minister Guigou van Justitie. Die had wel begrip, maar weigert druk uit te oefenen op de onafhankelijke rechterlijke macht. Met die minder fraaie Franse traditie wil deze minister nu juist afrekenen.

In de zaal vertrekt rechter Steinmann geen spier, en leest hij voor de lege stoelen het ene verbaal na het andere. Een van de strafpleiters die wél zijn komen opdagen, maître Beteille, vertelt in de wandelgangen dat hij niet zo van het protest geporteerd is. 'Daar spinnen de échte terroristen garen bij. De kleintjes hebben baat bij je aanwezigheid. Ik hou niet van advocaten-collectieven, net zo min als van collectieve beschuldigingen.'

De maître raakt een gevoelige plek. Vier jaar speelt het onderzoek tegen het 'netwerk-Chalabi' nu. Velen van de 138 verdachten zaten jarenlang in voorarrest. Pas nu de camera's zich bij het hek melden, worden de raadslieden boos. Hoofdverdachte Chalabi, naar wie het proces is vernoemd, heeft openlijk over de rechtsbijstand geklaagd. 'Hier hebben we een dossier van 70 duizend bladzijden en ze zijn er niet eens in geslaagd een rottigheidje te vinden om de zaak geannuleerd te krijgen. Waar zijn ze, de procedurekluivers?'

Advocate Irène Terrel bezweert dat ze al vanaf de 'razzia' in 1994 tegen deze zaak ageert. De Felice voegt eraan toe dat het niet de bedoeling is om van alle verdachten lammetjes te maken. 'Bij sommigen zijn serieuze wapenvoorraden gevonden.' Anderen lijken voornamelijk het slachtoffer van hun Algerijnse nationaliteit, zoals een inventaris laat zien die het weekblad Le Canard Enchaîné deze week maakte.

Achour Omar (29) vertelt na de zitting dat hij vijf dagen illegaal in Frankrijk was, toen hij bij een vriend thuis werd opgepakt. 'Twee jaar zat ik in voorarrest. Daarna moest ik twee jaar lang elke week naar het politiebureau voor juridische controle. Ik mocht niet werken, want ik was illegaal. Maar ik mocht ook niet terug naar Algerije, want ik moest in Frankrijk blijven voor deze zaak. Wat willen ze nou?'

Deze week kreeg het protest steun uit onverwachte hoek. Alain Marsaud, oud-chef van de anti-terreurbrigade van het Parijse parket, zei in Le Figaro: 'Ik geloof niet meer in processen van zo'n omvang.De feiten laten zien dat het niets kan worden. De Italianen hebben er lang zulke praktijken op na gehouden voor de maffia of de Rode Brigades. Maar het is steeds weer op een echec uitgedraaid. Tegenwoordig doen ze het weer op de ouderwetse manier, met meer ''wettige'' methodes.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden