Politieke strijd in Turkije draait om EU

De beroerde gezondheidstoestand van premier Ecevit is slechts de aanleiding voor de politieke crisis in Turkije. Het echte gevecht gaat over het lidmaatschap van de EU....

Volkan Vural, namens Turkije chef-onderhandelaar over de toetreding van zijn land tot de Europese Unie, kan zijn borst nu pas echt natmaken. Vorig jaar toonde hij zich in een interview met de Volkskrant buitengewoon optimistisch over de Turkse toetreding. Vural impliceerde dat er sprake was van een gelopen race en dat Ankara nog slechts hier en daar wat wettelijke aanpassingen hoefde te verrichten.

Dat is knap tegengevallen. Brussel houdt stijf en strak vast aan het eisenpakket waaraan Turkije moet voldoen, wil het lid worden van de EU. Er worden geen concessies gedaan aan de zogeheten Kopenhaagse criteria. Dat houdt onder andere in dat Ankara de doodstraf moet afschaffen en onderwijs, radio en televisie in het Koerdisch moet toestaan.

Ofschoon Turkije de afgelopen jaren veel heeft gedaan om op allerlei gebieden meer in de pas te gaan lopen met de EU, zijn de gevoeligste en ingrijpendste dossiers blijven liggen. De grondwet werd vorig jaar op tal van punten gewijzigd en de doodstraf werd gedeeltelijk afgeschaft.

Gedeeltelijk, want onder zware druk van de extreemrechtse Nationalistische Actie Partij (MHP) bleef de hoogste straf gehandhaafd voor oorlogsmisdaden en terroristische misdrijven. Voor de MHP was het onbestaanbaar dat de ter dood veroordeelde PKK-leider Abdullah Öcalan de strop zou ontlopen.

Bij de extreemrechtsen van vice-premier en partijleider Devlet Bahceli leeft de vrees dat het toekennen van meer rechten aan de Koerden zal leiden tot de roep om een zelfstandig Koerdistan in het zuidoosten van Turkije. Net nu de PKK militair gesproken is uitgespeeld, zou een hernieuwde strijd kunnen losbarsten.

Bahceli en de zijnen denken dat de EU Turkije voortdurend aan het lijntje houdt en een geheime agenda hanteert om de Turken buiten de deur te houden. Daardoor raakte de regering van Ecevit diep verdeeld tussen eurosceptici en eurofielen.

Ecevits centrumlinkse DSP en de conservatieve Moederlandpartij (ANAP) van vice-premier Mesut Yilmaz zijn voorstanders van een Turks EU-lidmaatschap. Yilmaz is zelfs minister voor de EU. De zieke Ecevit raakte gaandeweg steeds meer verstikt tussen beide kampen. Dat werd zo erg dat de coalitie op 1 juli verklaarde niet bereid te zijn de toekomst van het kabinet gevaar te laten lopen door de EU-kandidatuur.

Vanaf dat moment begon de muiterij in Ecevits eigen partij. Eerst zette de premier zijn voormalige vertrouweling, de ritselaar Husamettin Özkan, aan de kant, daarmee suggererend dat hij de regie vast in handen had. Maar daarna begon de uittocht uit kabinet en partij: allemaal mensen die vonden dat Ecevits tijd voorbij is en dat hij moet aftreden vanwege het landsbelang.

Voormalig minister van Buitenlandse Zaken Ismael Cem sticht een nieuwe sociaaldemocratische, pro-EU partij. Özkan doet mee en de huidige minister van Economische Zaken Kemal Dervis ook, ten minste, zodra het huidige kabinet is gevallen en hij zijn handen vrij heeft.

De grootste seculiere oppositiegroepering, de Partij van het Juiste Pad (DYP) van oud-premier Tansu Çiller, heeft de afgelopen weken poeslief gedaan tegen Ecevit. De DYP is pro-EU en haar plotselinge vrijage heeft het wantrouwen bij de MHP doen rijzen.

Wat kan de MHP ertegen doen als het kabinet-Ecevit ten val zou worden gebracht en er vervolgens (zonder tussentijdse verkiezingen) en nieuw kabinet wordt gevormd door de pro-EU-partijen DSP, ANAP en de DYP van Çiller? De MHP wantrouwt vooral de ANAP van Yilmaz.

MHP-voorman Bahceli heeft die bui zien hangen. Maandag sloeg hij terug. Hij vroeg om vervroegde verkiezingen die meteen ook een referendum zijn voor het EU-lidmaatschap. Dinsdag kreeg Bahceli zijn zin: Ecevit gaf zijn strijd tegen vervroegde verkiezingen op, waardoor de Turken 3 november naar de stembus gaan.

Zo maakt de MHP zich tot spreekbuis van de Turken die tegen EU-lidmaatschap zijn. Volgens peilingen is dat altijd nog 30 procent. Al zou maar de helft van die groep stemmen op de MHP, dan is Bahceli uit de problemen. Nu haalt zijn partij in de peilingen de kiesdrempel van 10 procent op geen stukken na.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden