Politieke 'soap' fleurt Brazilië op

Ruim zeven jaar geleden schreef het Braziliaanse parlement geschiedenis door de president af te zetten. Fernando Collor had het presidentschap tot een lucratieve privé-onderneming gemaakt; hij verkocht ondernemers voor veel geld gunsten en overheidscontracten....

Van onze correspondente Ineke Holtwijk

Pedro Collor, de jongere broer van de president, onthulde in een interview details over het corruptienetwerk rond de president.

Anderhalve week geleden besloot Nicéa Pitta, ex-echtgenote van de burgemeester van São Paulo, haar mond open te doen. Burgemeester Celso Pitta is sinds zijn aantreden verwikkeld in corruptieschandalen. Vorig jaar overleefde hij op het nippertje een afzettingsprocedure.

In een interview in een veelbekeken televisieprogramma onthulde zijn ex bijzonderheden over fraude en afpersing die worden geregisseerd vanuit het kabinet van de burgemeester. Dat de burgemeester de afzettingsprocedure had doorstaan was geen wonder, zei zij. Raadsleden waren omgekocht met geld dat bij elkaar was gebracht door ondernemers die ze met naam en toenaam wist te noemen.

Macht, geld en seks zijn bij elkaar explosieve elementen.

Pedro Collor werd gedreven door rancune: zijn machtige broer had gepoogd Pedro's knappe echtgenote te verleiden. In de macho-samenleving van Noordoost-Brazilië, waar de Collor-clan haar machtsbasis heeft, is dat voldoende reden voor bloedwraak of een jarenlange vete. Het echtpaar Pitta leefde reeds enkele maanden gescheiden van tafel en bed, maar vocht (volgens de dienstbodes) verbitterd over de verdeling van het vermogen. De ex-burgemeestersvrouw deed haar onthulling drie dagen nadat haar ex-echtgenoot in een prijzig Parijs restaurant was gesignaleerd met een onbekende, blonde dame.

Celso Pitta ontkent alles . Hij noemt zijn vrouw 'een fragiel en verslagen wezen', en haar beschuldigingen 'vaag en onnauwkeurig'. Aanvankelijk steunde de meerderheid van de gemeenteraad hem. Maar Pitta zit in het nauw nu er vorige week een getuige in een afpersingsnetwerk is vermoord. Bovendien melden zich steeds meer mensen met belastend materiaal.

Het effect van de bom die de voormalige burgemeestersvrouw heeft laten ontploffen is indrukwekkend. Het heeft veel van een replay van 'Collorgate'. De kranten wijden iedere dag minstens drie pagina's aan de affaire. Er zijn protestdemonstraties en dagelijkse wakes voor het gemeentehuis van São Paulo. Ook de caras pintadas, de jongeren die uit protest tegen Collor destijds hun gezicht beschilderden, zijn weer van de partij.

De Orde van Advocaten is opnieuw in het geweer gekomen en eist het ontslag van de burgemeester. Ook bij Collor was het deze organisatie die 'de stem van het volk' vertolkte. In het parlement worden handtekeningen ingezameld om een parlementaire enquête te openen. En de politie van São Paulo is een gerechtelijk vooronderzoek begonnen.

De protesten zijn te begrijpen. De getergde Brazilianen weten allang dat São Paulo de hogeschool voor corrupte politici is. In een voorstad werden onlangs negentien van de twintig raadsleden uit hun functie gezet wegens diefstal. De burgemeester van de tweede stad uit de regio werd vorige week gearresteerd wegens fraude. 'Al heel lang is de politiek in São Paulo niet geschikt voor minderjarigen', ironiseert commentator Marcio Moreira Salles . Onder die omstandigheden kan een openhartig vraaggesprek met een rancuneus lid van de elite werken als een brandende lucifer in een vat olie .

São Paulo is niet alleen de grootste stad, maar ook het economische hart van Brazilië - en ook dat speelt een rol. Er gaat meer geld om dan waar ook. De burgemeester beschikt over een begroting van meer dan negen miljard gulden. De raadsleden die hij omkocht eisten gezamenlijk 1,3 miljoen gulden per maand voor hun steun.

Verder raken de onthullingen twee (conservatieve) godfathers van de Braziliaanse politiek. De bejaarde senaatsvoorzitter Antonio Carlos Magelhaes zou Pitta hebben bedreigd, ten bate van het bouwbedrijf van een van zijn schoonzoons. Magelhaes, in Brazilië beter bekend onder zijn initialen ACM, wordt gezien als de op één na machtigste man van het land.

De andere coryfee is de voormalige gouverneur en burgemeester van São Paulo, Paulo Maluf. Maluf, een eeuwige presidentskandidaat, heeft zijn machtsbasis in São Paulo. Daar krijgt hij blindelings 20 procent van de stemmen, onverschillig de aard van de verkiezing. Pitta is zijn beschermeling - 'zetbaas', zeggen zijn tegenstanders.

Zowel Maluf als ACM is een vertegenwoordiger van het oude politieke systeem, waar stemmen worden gekocht met geld of gunsten en de politicus, eenmaal gekozen, zijn district bestuurt alsof het zijn eigen suikerplantage is. De nieuwe generatie ziet in het schandaal een unieke kans om af te rekenen met de oude garde. 'Ik roep de vrouwen en ex-vrouwen van Braziliaanse politici op om net als Nicéa Pitta hun hart te luchten en te zeggen wat ze weten, in het landsbelang', zei een senator .

Politieke commentatoren beschouwen de affaire als een zegen voor alle vrouwelijke kandidaten in de komende verkiezingen. In oktober kiezen de Brazilianen nieuwe gemeenteraden en in São Paulo staan er twee (linkse) vrouwen kandidaat voor Pitta's baan. Volgens een van de columnisten is dit het moment om de achterstand van vrouwen in de politiek weg te werken. Nicéa 'garandeert niet alleen de verkiezing van een vrouw tot burgemeester in São Paulo, maar ze laat alle vrouwen in de republiek zien hoe ze zich kunnen wreken voor zoveel jaar mannelijke verwaarlozing'.

Nicéa, die tegenwoordig met kogelvrij vest over straat gaat en wordt toegejuicht door omstanders, is de heldin van veel feministen geworden. In de ogen van anderen is Pitta het slachtoffer: volgens de pinkstergemeentes het slachtoffer van zijn seksuele driften, volgens rasgenoten het slachtoffer van discriminatie. Hij is namelijk niet de eerste corrupte burgemeester van São Paulo, maar wel de eerste gekleurde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden