ANALYSE

Politieke schade Opstelten was te groot

Reputatieschade

Drie jaar lang wist de 'minister van Bravoure' zich moeiteloos te handhaven in de Kamer. Maar hij raakte zijn grip op de zaken kwijt. Vanavond maakte hij, net als staatssecretaris Teeven, bekend dat hij opstapt. Hoe heeft het zover kunnen komen?

Minister Ivo Opstelten groet de Kamervoorzitter voor het debat over de bestrijding van terrorisme, vorige maand. Beeld ANP

De incidenten rond Ivo Opstelten begonnen op te tellen. Nog maar een jaar geleden was de liberale bewindsman uitermate populair in eigen kring en genoot hij ook breder aanzien in de Tweede Kamer. In de problemen kwam hij nooit, rijen Kamerleden beten hun tanden stuk op zijn stoïcijnse ik-weet-het-altijd-beter-houding. De gerespecteerde oud-burgemeester wist zich ruim drie jaar tamelijk moeiteloos te handhaven op het Binnenhof.

Het debat over Cees H., nu een jaar geleden, was het begin van de ommekeer. Weer kreeg de Kamercommissie voor Veiligheid en Justitie geen vat op de stelligheid waarmee Opstelten alle ophef over de deal met drugsbaron Cees H. afpelde tot er weinig meer van over leek. Een bedrag van 5 miljoen gulden overgemaakt naar de crimineel? Nee hoor, hoogstens 1,25 miljoen. Dat is 570 duizend euro. Dus waar ging het nou helemaal over? Dát was de toon.

Er was één verschil: dit keer bleef een groot deel van de Tweede Kamer achter met het gevoel dat nog lang niet alle vragen beantwoord waren. Er was immers nog steeds die advocaat van Cees H., die bleef volhouden dat het wél 5 miljoen was.

Opstelten wilde er niets van weten. 'Ik heb niets met de advocaat te maken, maar met de feiten waar het om gaat. Daar gaat het om.' Premier Rutte schaarde zich die week achter zijn minister: 'Bij mij geen spoor van twijfel. Opstelten heeft de juiste informatie naar de Kamer gestuurd.' Herhaalde verzoeken van zowat de voltallige oppositie om dan toch in elk geval het bewijs daarvoor te leveren - in de vorm van een bankafschrift - strandden na vele weken wachten op het antwoord dat er niets meer te vinden was.

Roerig jaar

Daarna werd het een roerig jaar voor Opstelten. Een jaar dat zijn reputatie als 'minister van Bravoure' nogal heeft aangetast. Begin september verliep het Kamerdebat over het anti-jihadstrijdplan ronduit dramatisch voor Opstelten. Zelfs binnen de coalitie werd met ongemak gekeken naar de beelden van de minister die er maar niet in slaagde adequate antwoorden te formuleren op de stroom van kritische vragen van de oppositiepartijen.

Hij liep meermalen vast in zijn eigen redeneringen, verdedigde een voorstel dat hij meteen daarna weer introk en moest opzichtig gesouffleerd worden door zijn ambtenaren. Dat was niet het beeld dat de Kamer wilde zien van de man die verantwoordelijk is voor de nationale veiligheid.

Sindsdien is de twijfel niet meer verbannen van het Binnenhof: heeft Opstelten (71) zijn zaken wel op orde? Soms gaat het over zijn leeftijd, maar vaker nog over zijn stijl: nog steeds de burgemeester die hij altijd was, liefst boven de partijen, een bestuurder op hoofdlijnen. Val hem niet lastig met alle details. Maar dat gebrek aan accurate kennis groeit uit tot een giftig politiek mengsel als hij het combineert met enorme stelligheid. Dat is precies wat hij deed in het debat over Cees H. Hij had moeite alle bedragen op een rijtje te krijgen, maar vroeg de Kamer niettemin uitdrukkelijk hem te volgen. 'Het is ook een kwestie van vertrouwen. (...) Dat zijn de feiten. Daar baseer ik mij op.'

Politieke schade

Nu de beschuldiging van Nieuwsuur lijkt te kloppen en de feiten heel anders zijn, is de politieke schade niet te overzien. Het staat bijna gelijk aan politieke zelfmoord om eerst het vertrouwen van de Tweede Kamer te vragen en dat vervolgens te beschamen. De minister zal nu alles uit de kast moeten halen om een motie van wantrouwen van de voltallige oppositie te ontlopen. Ook Fred Teeven, die de deal met Cees H. sloot en nu beweert dat hij niet meer weet welk bedrag er is overgemaakt, zal zich moeten verantwoorden. Liet hij de minister liegen in commissie?

De PvdA zal, omwille van het voortbestaan van de coalitie, niet de trekker overhalen. Het lot van Opstelten en Teeven is in handen van hun eigen partij. Die staat voor de levensgrote vraag: hoe groot is de kans dat het ooit zo gevierde justitieduo hier nog bovenop komt?

Fred Teeven, die de deal met Cees H. sloot en nu beweert dat hij niet meer weet welk bedrag er is overgemaakt, zal zich moeten verantwoorden. Beeld anp

Eerdere zaken met 'verdwenen' bewijsmateriaal

Jos van Rey-taps
Op 20 september 2012 voerden de toenmalige VVD-senator Jos van Rey en staatssecretaris Fred Teeven een gesprek over de burgemeestersbenoeming in Roermond. Dat gesprek vond plaats in een periode dat justitie de telefoon van Van Rey aftapte. Naderhand bleek dat juist dit gesprek op de taps ontbrak. Volgens justitie was een toevallige storing de oorzaak.

De Auditdienst Rijk (ADR) kon na onderzoek niet vaststellen wat de oorzaak van de storing was. Zowel de advocaat van Van Rey als partijen in de Tweede Kamer bleven achterdochtig. Van Rey wordt verdacht van corruptie, Teeven hoeft voorlopig nog niet te getuigen in de rechtszaak.

Fotorolletje Srebrenica
Op 13 juli 1995, vlak na de val van de Bosnische stad Srebrenica, maakte een Dutchbat-militair foto's in een huis waar doodsbange moslimmannen bijeen waren gebracht. Ook maakte hij foto's van een negental lijken. Het rolletje smokkelde hij mee naar Nederland. Zo hoopte hij bewijsmateriaal over de schending van mensenrechten veilig te stellen. Op 25 juli droeg de militair het rolletje over aan de Militaire Inlichtingendienst (MID) om het te laten ontwikkelen en afdrukken. Daar ging het fout: een laborant gebruikte verkeerde vloeistoffen bij het ontwikkelen en daardoor werd het rolletje vernietigd. 'Een menselijke fout', zo luidt de officiële verklaring. De informatie speelt een rol in de procedure tegen voormalig Dutchbatcommandant Thom Karremans en twee van diens toenmalige collega's. Eind december bepaalde het gerechtshof in Arnhem nog dat het Openbaar Ministerie informatie moet geven over het onderzoek naar een verdwenen fotorolletje.

Kodak-film treinkaping De Punt
In de dossiers over de treinkaping bij De Punt in 1977 bevindt zich een Kodak-film. Onderzoekers van minister Opstelten bekeken die vorig jaar. Op de film, jarenlang weggesloten in de kluis, zijn weilanden, een boerderij, een snelweg, een kanaal, een boerderij, meer weilanden te zien. Niet belangrijk, concluderen de onderzoekers. Waarom zit de film tussen de gevoelige dossiers? Technici van het Fries filmarchief bekijken de beelden en concluderen dat de film een kopie is. Daarmee is niet uit te sluiten dat delen van de oorspronkelijke inhoud zijn weggevallen. Of zoals Syds Wiersma, hoofd van het filmarchief, zich afvraagt: 'Is er iets gewist?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.