achtergrond

Politieke nieuwkomers over de hindernisbaan naar 17 maart

Sylvana Simons van Bij1 aan het woord tijdens een debat in de Amsterdamse gemeenteraad.  Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Sylvana Simons van Bij1 aan het woord tijdens een debat in de Amsterdamse gemeenteraad.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Dat het coronavirus ook de campagnewetten herschrijft, wordt door de nieuwkomers in het politieke landschap stevig gevoeld. ‘Wij hebben die face-to-facemomenten echt nodig.’

Begin februari maakte de Kiesraad bekend dat een recordaantal van 37 politieke partijen meedoet aan de Tweede ­Kamerverkiezingen van 17 maart. Van de nieuwste namen duiken er vier op in de peilingen: Forum voor Democratie-spinoff JA21, het pan-Europese Volt, Bij1 van Sylvana Simons en Code Oranje, tegenwoordig geleid door voormalig PVV-Kamerlid Richard de Mos.

Anders dan de zittende partijen hebben zij geen Tweede Kamer als campagnedecor. Dat betekent geen filmpjes van knetterende debatten of glansrijk binnengehaalde moties. Een grote groep kiezers direct aanspreken in een afgeladen zaaltje zit er door de coronabeperkingen ook niet in. Het arsenaal van de nieuwkomers is dus beperkt. Hoe denken zij desondanks het Binnenhof te gaan bestormen?

Met coronaverklaring op zak ’s avonds op pad

‘Corona maakt het zeker moeilijker voor nieuwe partijen’, zegt Charlie Helmijr, de campagnecoördinator van Bij1. ‘De gevestigde partijen doen hun ding, wij moeten nog een vertrouwensband creëren met de kiezer. Die face-to-facemomenten zijn dan echt nodig.’ Juist voor Bij1, dat zich richt op kiezers die zich ‘verstoten voelen door de politiek’, bijvoorbeeld die met een migratieachtergrond. Helmijr: ‘Dat zijn vaak mensen die graag fysiek naar bijeenkomsten gaan.’

Lijsttrekker Richard de Mos van Code Oranje wil niet ‘de Calimero’ uithangen, maar de omstandigheden werken niet in zijn voordeel, zegt hij. ‘Wij zijn heel erg van het politiek mét de mensen maken, de ombudspolitiek. Dan is het wel fijn als je ook fysiek contact kunt maken.’ De geplande publiciteitscampagne rond zijn nieuwe boek Mijn verhaal, vol lezingen en inloopavonden, valt door de lockdown in het water.

De Mos probeert er nog wel zoveel mogelijk op uit te gaan. Naar Friesland bijvoorbeeld, waar hij met de Fryske Nasjonale Partij sprak over de heetste kwesties in de provincie. Allemaal coronaproof en altijd met een verklaring op zak, zodat hij kan uitleggen waarom hij na negenen nog op de weg is.

Het optimistische Volt, met lijsttrekker Laurens Dassen, heeft het voornemen om met groepen in binnensteden te gaan flyeren nog niet van de agenda geschrapt, al lijkt het er niet op dat de coronaregels tot de verkiezingsdag drastisch veranderen.

Grote wensen, klein budget

Het zijn de spaarzame fysieke uitjes in wat uitdraait op een campagne die veel meer dan voorheen online wordt uitgevochten. Flyers en posters worden nog steeds volop ingezet, maar boeten wel in aan belang ten faveure van advertenties op Facebook en Instagram. Waarmee de new kids on the block meteen tegen het volgende obstakel aanlopen: het budget. Gevestigde partijen geven vele tonnen of soms zelfs meer dan een miljoen euro uit aan hun campagne.

Hun uitdagers lukt het bij lange na niet om zo’n bedrag aan donaties bij elkaar te sprokkelen, en ook hier is corona een spelbreker. ‘Je kunt geen diner organiseren om mensen met een mooie presentatie te overtuigen om iets te geven’, zegt Ronald Buijt, de campagneleider van JA21. Zijn partij moet het vooral hebben van de contributie van de nu drieduizend leden, die gemiddeld 20 euro per jaar betalen. Buijt: ‘Het is echt passen en meten. Doen we een extra stapel flyers of toch een poster?’

De Mos van Code Oranje stelt ‘iedere euro die we krijgen’ te stoppen in advertenties op sociale media. ‘Maar zonder fundraisers is het lastig en door de crisis staan de donateurs niet in de rij.’ Zijn Code Oranje moet het naar eigen zeggen doen met ‘enkele duizenden euro’s’.

Bij1 haalde dankzij een online-crowdfunding een ton op, dezelfde orde van grootte waarmee Volt dankzij contributie en donaties zegt te werken. ‘Een groot deel daarvan gaat naar online’, zegt ook Volt-campagneleider Itay Garmy. Hij relativeert de achterstandspositie van zijn partij: de 150 tot 200 vrijwilligers van Volt gaan nog steeds in tweetallen op pad om te flyeren of koffie uit te delen. Een livestream van een videogesprek over defensie, met experts als Jaap de Hoop Scheffer en Caroline de Gruyter, trekt zó ‘een paar honderd kijkers’. Garmy: ‘Het werkt hartstikke goed.’

Richard de Mos, de leider van Code Oranje.  Beeld ANP
Richard de Mos, de leider van Code Oranje.Beeld ANP

Traditionele media zijn goud waard

Wie niet rijk is, moet slim zijn, iets wat overigens al gold voor nieuwe partijen in voorgaande verkiezingsrondes. De lancering van een boek vol sappige details over een lopende corruptiezaak (Code Oranje), een petitie om ook Nederlanders onder de 70 die een groter risico lopen per post te laten stemmen (Bij1), podcastopnames met BN’ers als Geert Mak en Sander Schimmelpenninck (Volt) of een vijfpuntenplan om jongeren in coronatijd meer perspectief te bieden (JA21): er zijn meer wegen die naar Den Haag leiden.

Uiteindelijk maakt aandacht in de traditionele media nog steeds het grootste verschil, zegt Buijt van JA21. ‘Met ons vijfpuntenplan haalden we met EenVandaag, Jinek en Hart van Nederland meer dan 3,5 miljoen kijkers.’ Zijn partij heeft om aandacht niet te klagen na de veelbesproken breuk met Forum voor Democratie. Volt zag na een artikel in de Volkskrant ‘een gigantische stijging van het aantal likes en volgers’. De Mos rekent op zijn beurt op zijn ‘warme contacten’ bij de talkshows.

JA21

Lijsttrekker: Joost Eerdmans

Mikt op: 2-6 zetels

Belangrijke of opvallende standpunten:

• De immigratie beperken en illegaliteit strafbaar maken

• Stoppen met klimaatmaatregelen, niet van het gas af

Alleen nog economische samenwerking binnen EU

• Over de hele linie verlagen van de belastingen

• Een kleinere overheid, minder regels voor ondernemers

Bij1

Lijsttrekker: Sylvana Simons

Mikt op: 3 zetels

Belangrijke of opvallende standpunten:

• De aanpak van racisme wordt topprioriteit

• Invoering van 30-urige werkweek met loonbehoud

• Banken, ov, pensioenfondsen en zorg komen in publieke handen

• Inkomstenbelasting voor rijken gaat fors omhoog

• Uitroepen klimaatcrisis, uitstoot broeikasgassen in 2030 naar nul

Volt

Lijsttrekker: Laurens Dassen

Mikt op: 3 zetels

Belangrijke of opvallende standpunten:

• Gemeenschappelijk EU-beleid voor buitenland en defensie

• Een gekozen EU-president, sterker Europees Parlement

• Kerncentrales gebruiken bij energietransitie

• Legaliseren van bepaalde drugs

• Basisbeurs herinvoeren en collegegeld afschaffen

Code Oranje

Lijsttrekker: Richard de Mos

Mikt op: 3-4 zetels

Belangrijke of opvallende standpunten:

• Invoering bindende referenda en gekozen burgemeester

• Minder regels en lagere belastingen voor ondernemers

• Groter budget voor gemeenten en provincies

• Beperken van de immigratie

• Verhogen van defensiebudget naar 2 procent van bbp

Zwevende kiezers

Melvin Heersema (20), Groningen
Zweefde: tussen VVD, CDA en FvD
Nu: JA21

‘Ik weet bijna honderd procent zeker dat ik op JA21 ga stemmen. Zij zijn een goed alternatief op rechts. Zelf vind ik dat de VVD de laatste tijd te veel naar links is opgeschoven, zij zijn een soort middenpartij geworden. En hoe ze handelde in de toeslagenaffaire vond ik ook niet goed. Eerst uitstelgedrag laten zien en dan pas veel te laat verantwoordelijkheid nemen.

‘Ik overwoog ook Forum voor Democratie, maar in mijn ogen is dat nu een partij geworden die te veel in het teken staat van Thierry Baudet. Hij heeft alle macht in handen en houdt er nogal vreemde ideeën op na wat betreft de coronamaatregelen. Ook het in zee gaan met ‘corona-gekkies’ vind ik storend.

‘Ook het CDA is afgevallen. Ze zijn niet rechts genoeg en ik vind het bizar dat ons vaccinatieprogramma zo traag gestart is.

‘JA21 lijkt mij op dit moment een degelijk, rechts alternatief en de meeste standpunten van de partij onderschrijf ik. Juist een splinterpartij kan bepaalde onderwerpen goed op de agenda zetten. En misschien kan JA21 ook wel mee gaan regeren, dat zou helemaal mooi zijn.’

Iris de Ridder (38), Amsterdam
Zweefde: tussen PvdA, GL, PvdD en BIJ1
Nu: BIJ1

‘Als ik vandaag zou moeten stemmen, kies ik voor BIJ1. Met name om – naast de Partij voor de Dieren – nog een activistische partij in de Kamer te krijgen. BIJ1 zal meer dan andere partijen zaken als institutioneel racisme en etnisch profileren aankaarten. Dat is vooral bij de Belastingdienst zeer noodzakelijk. Iets wat nu nog door Rutte wordt goedgepraat. Ongelooflijk dat hij niet opstapt als partijleider. Hij is op zoveel fronten verantwoordelijk voor het toeslagendrama. Ik hoop ook dat Hugo de Jonge niet terugkomt na de verkiezingen, hij doet vast zijn best maar hij is niet geschikt voor deze taak.

‘De PvdA, GroenLinks en de Partij voor de Dieren maken toch ook nog steeds kans bij mij. Maar juist kleine activistische partijen, zoals BIJ1, kunnen veel betekenen in de Kamer - al zitten ze er maar met één persoon. Ze kunnen dingen op agenda zetten en er kunnen voorstellen gedaan worden. Vaak is iedereen het er wel mee eens, maar heeft niemand het onderwerp prioriteit gegeven of tijd gehad om het uit te werken. Dat zie je ook bij de Partij voor de Dieren. Zij zijn heel effectief op hun terrein.’

Iris Koppe

Lees en luister ook

37 politieke partijen verkiesbaar, nieuw record
Het stembiljet voor de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart zal 37 partijlijsten tellen. Daarmee wordt het record uit 2017 van 28 partijen verpulverd.

Podcast: Waarom komt de verkiezingscampagne maar niet op gang? En wie daagt koning Rutte uit?
In de podcast Koorts bespreken presentator Gijs Groenteman, columnist Sheila Sitalsing, chef Den Haag Raoul du Pré en hoofdredacteur Pieter Klok wekelijks de campagne.

Stemchecker Tweede Kamerverkiezingen
Geen stemadvies, maar een overzicht van wat partijen daadwerkelijk hebben gestemd in de Tweede Kamer (en níet wat ze beloven in campagnes).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden