Politieke momenten: de kloof tussen politici en burgers groeit opnieuw

2015 is in zicht, Volkskrant.nl kijkt nog één keer achterom. De politieke verslaggevers van de Volkskrant doen verslag van memorabele momenten uit het politieke jaar 2014. Maartje Bakker proefde het wantrouwen tegen politici en de gevestigde orde nergens beter dan in Rekken (de Achterhoek), waar de inwoners werden geïnformeerd over de komst van asielzoekers.

Staatssecretaris Fred Teeven van Veiligheid en Justitie tijdens een bezoek aan het asielzoekerscentrum in het Drentsche Oranje. Beeld anp

Het zijn de kleinste dorpjes waarin de grote vluchtelingenstromen die dit jaar over de wereld spoelden, kunnen uitmonden. Rekken is zo'n dorp - gelegen in het verre oosten van het land, doorgaans druk met het kweken van dahlia's en het opprikken van de bloemen tijdens het jaarlijkse bloemencorso. Nu in rep en roer door de komst van asielzoekers. Ik ging naar Rekken op een avond in oktober. Die avond zou aan het dorp worden uitgelegd wat de komst van de asielzoekers naar Rekken betekende. Daar wilde ik bij zijn.

Getraumatiseerde mensen

Het was een botsing van beschavingen. De dorpsbewoners, met knauwend Achterhoeks accent, wilden niet dat er op iedere twee inwoners ineens een asielzoeker in hun dorp kwam wonen. Ze voorzagen problemen met getraumatiseerde mensen uit oorlogsgebieden die zich bij hen kwamen vervelen. Ze hadden onderzoeken opgediept die bewezen dat met asielzoekers de overlast komt. En ze waren bovenal boos omdat hen niets was gevraagd. Ze wilden geen informatieavond, maar een veto.

Een mevrouw van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), met enigszins deftig accent, legde uit dat asielzoekers geen criminelen waren, dat met hen de werkgelegenheid kwam, dat er niets was om zorgen over te hebben. Zij wuifde de bezwaren van de omwonenden weg. Zo ging het altijd, zei ze, mensen wilden eerst niet dat er asielzoekers zouden komen, en een paar jaar later wilden ze niet dat ze vertrokken.

'Wat gebeurt er om onze veiligheid te garanderen?' werd haar gevraagd. 'Ik weet niet waar u het over hebt', was het antwoord. 'Wij worden niet serieus genomen!' schreeuwden de Rekkenaren aan het eind van de avond.

Boerenschuur

Het was een avond die mij veel leerde over hoe bestuurders en burgers zich tot elkaar verhouden op dit moment. De COA-mevrouw als afgezant van de politiek, pratend over de hoofden van de mensen, niet luisterend naar hun zorgen, wetend wat het beste voor hen was. De bevolking als woedende massa, in dit geval in een boerenschuur, die zich niet gehoord en niet vertegenwoordigd voelt.

De politiek van nu is een politiek van consensus. Alle partijen werken samen, of ze nu links of rechts zijn of iets ertussenin. (Behalve de partij van Geert Wilders dan, en die is volgens de peilingen mateloos populair.) Politici springen onvermoeibaar over schaduwen, nemen verantwoordelijkheid en handelen in het landsbelang - en natuurlijk, dat is een manier om ernaar te kijken. Het leidt er ook toe dat politici heel veel met zichzelf bezig zijn, en met de akkoorden die ze nu weer met hun voormalige vijanden aan het sluiten zijn.

Maar al springend over schaduwen laten die politici en bestuurders de rest van het land verbouwereerd achter. Dat is wat ik merkte in Rekken. Daar proef je het wantrouwen tegen politici en de gevestigde orde. Daar is de afstand zichtbaar tussen bestuurders en gewone mensen.

Technocratische oplossingen

Het doet me denken aan de tijd van de Paarse kabinetten. Ook toen voelden veel mensen zich niet vertegenwoordigd. Arjan Vliegenthart, een van de eerste SP'ers die is toegetreden tot de kaste der bestuurders, zei het in een interview dat ik met hem had zo: 'Ik raakte politiek betrokken door de Fortuyn-revolte. Daarvoor was alles win-win, er werd in technocratische oplossingen gedacht. Ik vond Fortuyn heel naar, maar zijn grootste verdienste is dat het politieke debat opnieuw begon.'

Ik denk dat politici en burgers, ieder staand op hun eigen aardplaat, nu opnieuw uit elkaar bewegen. De kloof tussen hen groeit. Bij de twee verkiezingen die dit jaar werden gehouden was de opkomst uitzonderlijk laag. Bij de Europese verkiezingen kwam slechts 37,3 procent van de stemgerechtigden opdagen. Bij de gemeenteraadsverkiezingen, volgens velen de belangrijkste ooit, daalde de opkomst naar een nieuw dieptepunt, 54 procent.

Mensen herkennen zich niet in politici. En politici laten dat maar even zo. Maar dat is tijdelijk. Want het mooie is: in een democratie als de onze is zulke onvrede niet blijvend te negeren.

Pleasen

Dat bleek ook in Rekken. Het grote asielzoekerscentrum is er niet gekomen. De burgemeester heeft het tegengehouden. Staatssecretaris Teeven (VVD), verantwoordelijk voor de opvang van asielzoekers, verwijt hem een gebrek aan moed. 'Politiek bedrijven is niet alleen maar pleasen', zegt hij. Maar het is ook niet precies doen wat het merendeel van de bevolking absoluut niet wil.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden