Politieke kameleon waaraangeen modder blijft kleven

De jonge Tory-leider David Cameron is vaak vergeleken met Tony Blair, maar diens kloon is hij niet. Hij is glad, welbespraakt en uitstekend opgeleid....

David William Duncan Cameron (1966) is al vaak vergeleken met Tony Blair, zelfs aangeduid als diens kloon. Glad, welbespraakt, gevat, uitstekend opgeleid, familieman, opgewekt. Verschillen zijn er echter genoeg. Diep religieus is de nieuwe Britse premier bijvoorbeeld niet. Zijn geloof is, zoals hij zelf droogjes omschrijft, ‘een beetje zoals de ontvangst van Magic FM in de Chiltern-heuvels: het komt en het gaat.’

Het grootste verschil met zijn grote voorbeeld is zijn populariteit. Blair kwam aan de macht op een golf van diepe genegenheid: de Britten aanbaden hem. Cameron is niet bijzonder populair. De Britten weten nog steeds niet goed wie hij is. Het volk was Labour zat, maar niet overtuigd van het alternatief: ziedaar de verwarrende verkiezingsuitslag.

De 43-jarige Conservatief mag slechts enkele maanden jonger zijn dan de man die in 1997 het tijdperk van New Labour inluidde, hij is in één opzicht beter voorbereid dan Blair, destijds een volstrekte novice als bestuurder. Cameron heeft de Britse macht, in al zijn raffinement en meedogenloosheid, al van binnen gezien. En hij weet wat het is om tegen de stroom op te roeien.

Cameron was reeds als twintiger adviseur van Norman Lamont, de minister van Financiën die in 1992 een van de grootste vernederingen uit de moderne Britse geschiedenis moest aankondigen. Op ‘Zwarte Woensdag’ viel het Britse pond uit het Europese wisselkoersmechanisme. De Tory-regering oogde volstrekt incompetent, de pers was vijandig en de partij in chaos.

Cameron zelf bleef uit de wind. Op een beroemde foto is te zien hoe een gebruinde jongeman, handen in de zakken, kennelijk onbezorgd luistert naar Lamonts aankondiging. Maar hij stond er met zijn neus bovenop, net zoals in de tijd dat hij speciaal adviseur was op Binnenlandse Zaken en van premier John Major. Wat eveneens van pas komt: ook toen moest de regering beleid maken zonder dat ze een cent had.

Het waren nuttige lessen voor de man die vaak is verweten dat hij weinig heeft hoeven doen om verder te komen. Het gaat erom wat er ‘in je hoofd en in je hart zit’, antwoordt Cameron keer op keer. Vooral Labour probeert hem vaak neer te zetten als posh boy of een toff, een kwalificatie die in het klassengevoelige Groot-Brittannië bepaald geen compliment is.

Dergelijke modder blijft echter zelden kleven aan deze politieke kameleon, die erin slaagde de Conservatieven vanuit de politieke wildernis naar de top van de peilingen te loodsen. Toch is zijn bevoorrechte achtergrond van belang om de nieuwe premier te begrijpen – het maakte hem tot de zelfverzekerde en ambitieuze man voor wie succes schijnbaar vanzelfsprekend is.

Oude pastorie
Veel Engelser en idyllischer dan Cameron’s jeugd – een broer, twee zussen – is op het eerste gezicht moeilijk denkbaar. Het dorp Peasemore ligt in de weelderige countryside van Berkshire, compleet met een oud kerkje, veel groen en een pub die Fox and Hounds heet. Zijn ouderlijk huis is een oude pastorie voorzien van zwembad en tennisbaan. Zelf omschrijft hij zijn jonge jaren als ‘gelukkig’, waarbij de familie ’s avonds bordspellen deed. Maar goede manieren, zorgvuldig gepolijst door een kinderjuf, stonden vanzelfsprekend voorop – volgens Cameron stond ‘zeuren thuis niet op het menu’.

Het verhaal van zijn vader zegt genoeg. Ian Cameron had misvormde benen, die later zelfs moesten worden afgezet. Hij weigerde zichzelf echter als gehandicapt te beschouwen en had een stalen wil. Hij trouwde (met een beetje hulp van een flinke erfenis) met Mary Mount, een rechter uit een zeer gegoede familie, en werd net als Camerons grootvader effectenbankier.

Het was daarom al vroeg duidelijk dat de jonge David – een verre verwant van koning William IV en diens minnares – de best denkbare opleiding zou krijgen die ’s lands privéscholen konden bieden. Het ultieme doel was een plek in de kraamkamer van de Britse macht: Eton. De kostschool in de schaduw van Windsor Castle leverde tot dusver het ongeëvenaarde aantal van 19 Britse premiers.

Met geld en titels valt veel te bereiken in Groot-Brittannië, maar voor Eton heb je ook hersens nodig. De competitie is enorm. Kleine jongens worden daarom al vroeg naar jongensinstituten gestuurd waar ze worden klaargestoomd. In het geval van Cameron was dat een ultra-elitaire feeder school van Eton in de buurt van Ascot, waar ook de koninklijke familie haar kroost naartoe zond.

Cameron – lid van de upper middle class – was vrij gewoontjes en zeker geen rijkeluiskind vergeleken bij klasgenootjes, die al burggraaf waren, miljardairs in de familie hadden of wisten dat ze later via erfopvolging in het House of Lords zouden komen. Diverse ouders reisden per helikopter naar de school, die drie toiletten telde: voor dames, heren en chauffeurs.

Camerons prestaties leken nogal pover toen deze onlangs in een krant werden opgedist. Op zijn elfde liep Cameron onder meer flink achter met Latijn, Frans en wiskunde. De krant in kwestie vergat echter te melden dat de beloftevolle David, toen nog met lang haar, een klas had overgeslagen.

Eenmaal op Eton, waar jongens al vroeg met politiek in aanraking komen door de vele gekozen functies, viel Cameron niet bijzonder op. Hij zette zijn toekomst even op het spel toen hij verwikkeld raakte in een affaire met cannabis. Diverse jaargenoten werden van school gestuurd, maar Cameron hoefde als strafwerk slechts 500 Latijnse dichtregels over te schrijven. Tot de dag van vandaag weigert hij te zeggen of hij ooit drugs heeft gebruikt.

Het is echter zijn tijd op Oxford – waar hij de studie politiek, filosofie en economie volgde aan Brasenose College – waardoor Cameron het vaakst wordt achtervolgd. Hij werd gevraagd voor het elitairste dispuut van de stad, de Bullingdon Club. Dit eetgenootschap, waar ook Boris Johnson lid van was (nu burgemeester van Londen), staat bekend om zijn uitzonderlijke arrogantie en drankgelagen.

Typerend voor de ‘Buller’ was het bezoek aan restaurants, waar de leden zich lieten vollopen met champagne, om tussen de gangen door over elkaar heen te braken. Na afloop werd soms het interieur kort en klein geslagen, waarna de verbijsterde eigenaar een vette cheque in handen kreeg gedrukt als vergoeding voor het ongemak. Ook aan deze episode wil Cameron liever geen woorden vuilmaken.

Volgens zijn tijdgenoten was hij geen gangmaker. Zodra het echt uit de hand liep, was Cameron al naar huis. Hij was immers als student al een keiharde werker die zijn zaakjes toen al goed voor elkaar had. Anders dan Johnson toonde hij geen interesse voor studentenpolitiek. Opscheppen of opvallen deed hij niet en hij voelde zich thuis in elk denkbaar gezelschap. Zo werkte hij als oppas van de rasta-eigenaar van het lokale Jamaicaanse restaurant. Tijdens de recente verkiezingscampagne liepen zelfs veel fabrieksarbeiders met hem weg. Cameron vindt het echt leuk in hemdsmouwen op een kist te gaan staan. De eminente hoogleraar staatsrecht Vernon Bogdanor omschreef hem als een van zijn ‘aardigste en begaafdste pupillen’.

Zijn overstap naar de politiek is nog steeds met nevelen omhuld. Tegen het eind van zijn studie solliciteerde Cameron bij diverse banken en adviesbureaus, maar dit leidde tot niets. Vervolgens meldde hij zich bij het wetenschappelijke instituut van de Conservatieve Partij.

Na Eton was hij al enkele maanden assistent geweest van een Tory-parlementariër. Vlak voor het sollicitatiegesprek ontving het bureau een anoniem telefoontje vanaf Buckingham Palace, waarin Cameron werd aanbevolen als ‘een werkelijk zeer opmerkelijke jongeman’. De identiteit van de beller is nooit onthuld. Mogelijk was het de man van Camerons peettante, die een hoge functie in het paleis had.

Sindsdien rees hij als een komeet door de rangen. Op zware ideologische bagage heeft hij zich nooit laten betrappen. Maar dat is ook geen must bij de Tories, waar daden (of soms: niets doen) voorop staan. ‘Leave talking about politics to the Left. They have nothing better to do’, zei Michael Oakeshott ooit, een van de grootste Tory-denkers.

Cameron past naadloos in de traditie van de pragmatische Old Etonians. ‘Ik weet waar ik heen wil, maar voel me niet ideologisch gebonden aan een bepaalde methode’, zegt hij zelf. Hij geldt als een ‘One Nation Conservative’, ofwel lid van de wat chiquere linkervleugel van de partij die ernaar streeft ‘de boel bij elkaar te houden’, in tegenstelling tot de gepolariseerde en vaker self made-aanhangers van het Thatcherisme. Euroscepsis lijkt een van zijn weinige diepgewortelde denkbeelden.

Hoe hij het ook zal doen als premier, zijn verdienste voor de partij – hij werd leider in 2005 – is het ‘ontsmetten’ van het imago van de Conservatieven, tot dan toe de nasty party: ‘Ik wil dat mensen zich weer goed kunnen voelen als Conservatief.’ In hoog tempo lanceerde hij allerlei groene en sociale standpunten, waarvan de rechtervleugel van de partij de kriebels kreeg.

Communicatiedirecteur
Zijn oprechtheid is vaak in twijfel getrokken. Cameron, zo wil het verhaal, is immers bereid werkelijk alles te zeggen, zo lang het hem maar aan de macht brengt. Hij dankt deze scepsis aan zijn jaren als communicatiedirecteur bij het tv-bedrijf Carlton. Hij wist toen al dat hij het Lagerhuis in wilde, maar bedacht dat het handiger zou zijn als hij zijn cv eerst zou opleuken met ervaring in de echte wereld. Veel journalisten die toen met Cameron werkten, hebben geen goed woord voor hem over. ‘Een giftig, glibberig individu’ en ‘Ik zou hem het zakgeld van mijn dochter nog niet toevertrouwen’, zo zeiden oud-journalisten van The Sun en The Daily Telegraph over hem, ironisch genoeg kranten die nu zijn grootste fans zijn.

Mede dankzij zijn upper class vrouw Samantha heeft hij een uitstekend sociaal netwerk; in zijn woning in de trendy Londense wijk Notting Hill – hij liet de pers er graag binnen – was het altijd een komen en gaan van bekendheden. Tot zijn vrienden behoort Jeremy Clarkson, presentator van het BBC-programma Top Gear. Maar ook zijn grootste critici werden milder toen zijn zwaar gehandicapte zoontje Ivan overleed. Zelfs in het leven van de Camerons loopt niet alles perfect.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden