Politieke elite tegen linkse bisschop

Politiek in Paraguay: mekaar uitschelden en beschuldigen. Zeker als de regeringspartij na 61 jaar dreigt te verliezen...

‘Fernando Lugo, je bent een oplichter! Een leugenaar! Hoe kan zo iemand als jij president van Paraguay willen worden!’

De gif spuwende televisiepresentator kruipt bijkans de camera in om de afwezige presidentskandidaat alsnog de studio in te sleuren. Het slotdebat voor de verkiezingen van zondag draait uit op een one man show van televisiester Humberto Rubin, die de drie wel aanwezige kandidaten nauwelijks laat uitspreken en twee uur lang steeds weer interrumpeert om via de camera te fulmineren tegen de afwezige vierde.

‘Dat jij me dit flikt’, briest hij volkomen over zijn toeren. ‘Nooit kunnen we meer iets van je geloven. Lafaard! Voor mij ben jij dood!’ Zijn zoon en medepresentator Hugo Rubin knikt voortdurend instemmend en maakt af: ‘Verrader!’

Dit is politiek en televisie op zijn Paraguayaans. Fernando Lugo is een voormalige katholieke bisschop en kandidaat van de oppositiecoalitie Patriottische Alliantie voor de Verandering (PAC). Volgens de peilingen wordt Lugo zondag gekozen tot de nieuwe president van Paraguay, waarmee een einde komt aan de almacht van de Colorado Partij, die al 61 jaar ononderbroken de dienst uitmaakt. Dat vinden ze, ook bij de televisie in het corruptste land van Zuid-Amerika, niet fijn. En dan laat de kandidaat ook nog doodleuk ‘het grote debat’ aan zich voorbijgaan.

‘Fernando Lugo wil een serieuze regering vormen’, zegt de aangevallene een paar uur later tijdens de slotmanifestatie in het centrum van de hoofdstad Asunción, die meer weg heeft van een muziekfestival. Lugo is omringd door bijna honderdduizend aanhangers, maar heeft voor de zekerheid toch maar een kogelvrij vest aangedaan. ‘Ik ben niet naar het debat gegaan, want ik wil niet met open ogen in een valkuil lopen.’

Dat laatste zegt hij in het Guaraní, de inheemse taal van Paraguay waarnaar hij moeiteloos overschakelt, net als de meeste mensen hier als zij hun woorden meer intensiteit willen meegeven.

De valkuil blijkt de hele entourage van het debat te zijn. Het programma wordt om de haverklap onderbroken voor politieke spots die zonder uitzondering de Colorado Partij en haar kandidate Blanca Ovelar aanprijzen. Behalve één spot, en die gaat een flinke stap verder. Daarin verschijnt Mirta Gusinski, de vrouw van ex-president Cubas, wier dochter een paar jaar geleden door een bende criminelen is ontvoerd en vermoord. Volgens de vrouw heeft kandidaat Fernando Lugo, toen hij nog bisschop was, contact gehad met een van de ontvoerders. En dus is hij een ontvoerder en terrorist: ‘Ik vraag u daarom niet op Lugo te stemmen.’

Bovendien, zeggen medewerkers van het debatprogramma, was het de bedoeling de discussie te onderbreken voor de binnenkomst van een vrouw en haar drie kinderen: voor het oog van de camera zou zij vertellen dat Fernando Lugo de vader van haar kinderen is.

Alle middelen wendt de Colorado Partij aan om een nederlaag te voorkomen. De partij is een politiek relikwie, in 1947 aan de macht gekomen en nooit meer weggegaan. Het was de partij van generaal Alfredo Stroessner, die met zijn lange militaire dictatuur (1954-89) Paraguay tot het cliché van een Zuid-Amerikaans operetteland maakte: achterlijk en door en door corrupt.

Maar ook toen Stroessner in 1989 bij een staatsgreep van zijn eigen zwager werd afgezet, bleef de partij gewoon aan de macht. Voor het eerst wordt die hegemonie van de politieke elite nu bedreigd en nog wel door een ex-bisschop.

Fernando Lugo was elf jaar lang bisschop van San Pedro, een van de armste streken van het land. Als aanhanger van de Bevrijdingstheologie bemoeide hij zich actief met de situatie van de landloze boeren, steunde landbezettingen en leidde demonstraties tegen de overheid.

In januari 2005 diende hij zijn ontslag in als bisschop om de politiek in te gaan. Het Vaticaan accepteert echter geen ontslag (‘eens een priester altijd een priester’) en schorste hem ad divinis: hij mag geen mis opdragen, maar dient zich nog wel te voegen naar de dienstbevelen uit Rome. Lugo legde die visie naast zich neer en aanvaardde de kandidatuur voor het presidentschap.

Zijn Patriottische Alliantie voor de Verandering is een beweging van zo’n twintig partijen en groeperingen, die variëren van de linkse Tekojoja (Gelijkheid) tot de Liberale Partij, een traditionele centrum-rechtse partij waar ook veel ondernemers toe behoren. Uit die kring komt ook de kandidaat-vicepresident Federico Franco. Een van de voornaamste programmapunten van Lugo is het doorvoeren van een landhervorming in het feodale Paraguay, waar de kleine elite van grootgrondbezitters nooit enige belangstelling heeft getoond voor het moderniseren van het land.

De Colorado Partij vreest voor het eerst verslagen te worden. Kandidate Blanca Ovelar komt niet zo goed uit de verf, heeft te veel moeite om uit te leggen waarom zij als presidente de dingen gaat doen die zij als lid van de huidige regering (zij was minister van Onderwijs) niet heeft gedaan: ‘Ik ben de verandering en tegelijk de continuïteit’.

Haar campagneleider is de vertrekkende president Nicanor Duarte, die alles uit de kast haalt en volledig doorgedraaid lijkt. Duarte is ook kandidaat voor een zetel in de Senaat, hetgeen grondwettelijk niet kan, maar toch gebeurt omdat hij immuniteit wil voor het geval hij wegens corruptie ter verantwoording wordt geroepen.

Sinds enkele dagen noemt de president van Paraguay de oppositiekandidaat ‘een mislukte pastoor, een ontvoerder en een terrorist’. Bovendien verklaart hij dat de regering aanwijzingen heeft dat ‘buitenlandse agitatoren’ op het punt staan een guerrilla te beginnen indien de Colorado’s weer winnen: ‘De verantwoordelijke voor het geweld zal Fernando Lugo zijn, en zijn kliek van delinquenten en ontvoerders die gewend zijn te moorden en liquideren.’

Maar toen de politie donderdag de eerste ‘buitenlandse terroristen’ arresteerde, bleken dat geen politieke samenzweerders, maar gewoon voetbalsupporters uit Colombia wier club een cupwedstrijd in Asunción speelde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.