Politieke correctheid slinkt na aanslagen

De fluwelen handschoenen zijn uitgedaan De tolerantie die zo spreekwoordelijk is voor Nederland, is de afgelopen tien jaar afgenomen. Na de aanslagen van 11 september is de taal van politici verhard....

De aanslagen op 11 september in New York en Washington hebben een siddering door politiek Den Haag doen gaan die een al langer gaand proces in een stroomversnelling heeft gebracht. Illegalen, asielzoekers en etnische minderheden kunnen niet meer op de royale gastvrijheid rekenen waarvoor partijen als de PvdA en D66 tien jaar geleden nog door het vuur gingen.

PvdA-fractieleider Melkert rekende vorige week af met 'de politieke correctheid' waarmee deze onderwerpen in zijn partij nog steeds tegemoet worden getreden. PvdA-minister Vermeend van Sociale Zaken gaf dinsdag opdracht tot de grootste actie die ooit tegen illegalen in het Westland is gehouden. Daarbij werden 110 mensen opgepakt.

D66-minister Van Boxtel omarmde plotseling de eerder door hem verafschuwde identificatieplicht. Parlementslid Dittrich van dezelfde partij roerde zich woensdag het hardst in de rel om de illegale Algerijn die door een misverstand vorige week vrijkwam. Tegen de Algerijn bestond onvoldoende bewijs van betrokkenheid bij terrorisme. Maar vrij laten rondlopen? Hoe moest dat wel overkomen als CNN erover zou berichten, vroeg Dittrich zich af.

Het is nog maar tien jaar geleden dat illegalen bij de Belastingdienst moeiteloos een sofi-nummer kregen, het ziekenfonds in konden, recht hadden op huisvesting en huursubsidie, en na gedane arbeid een WAO-uitkering konden krijgen. Daar is inmiddels paal en perk aan gesteld.

Ook het klimaat voor asielzoekers verkilde. De wetgeving werd aanzienlijk verscherpt, al is het effect daarvan nog niet groot. Ten slotte zijn de fluwelen handschoenen uitgetrokken waarmee etnische minderheden werden bejegend. Criminele Marokkaanse jongeren zijn bijna dagelijks onderwerp van politieke discussie, al heeft ook dat nog weinig vruchten afgeworpen.

Na 11 september verhardde de taal. In politiek Den Haag werd kwaad gereageerd op enquêtes en andere uitingen (zoals in Ede) waaruit zou blijken dat onder moslims begrip bestond voor de aanslagen. Of er ook autochtone Nederlanders waren die begrip hadden voor de motieven van de daders, werd door geen enkel enquêtebureau onderzocht.

Melkert beklaagde zich vorige week over imams die geen Nederlands spreken en die onbarmhartige Koran-teksten over ongelovigen op jongeren loslaten. Hij vroeg zich af waar toch de Nederlandse imam-opleiding blijft, die moet voorkomen dat imams naar Nederland komen die culturele tweespalt veroorzaken. Eerder kwam dat pleidooi vooral uit de hoek van de VVD en het CDA. Ook moet er volgens Melkert een einde komen aan de buitenlandse geldstromen naar islamitische scholen.

D66 ontkent dat er sprake is van een verharding van standpunten. Fractieleider De Graaf heeft zich zelfs geërgerd aan de woorden van Melkert. 'Het is verschrikkelijk onverstandig om na die aanslagen met snelle antwoorden te komen', zegt hij. 'Voor ons is er niets veranderd sinds vorig jaar. Toen besloten we al, na het door columnist Paul Scheffer ingezette debat, dat de integratie minder vrijblijvend en meer verplichtend moest zijn.'

D66-minister Van Boxtel heeft volgens hem slechts de taboes rond de identificatieplicht willen wegnemen. Toch klonken de uitspraken die Van Boxtel daarover twee weken geleden deed, heel anders dan wat hij er nog maar drie jaar geleden over zei. 'Een emotionele maatregel die voortkomt uit primitieve tendensen', noemde hij het toen.

De algemene verplichting voor burgers een persoonsbewijs bij zich te dragen heeft altijd weerstand opgeroepen in de Angelsaksische wereld, waaraan Nederland zich graag spiegelt als het om burgerlijke vrijheden gaat. Maar de fracties van zowel D66 als de PvdA klonken na de aanslagen een stuk vriendelijker over dit door de VVD en het CDA al langer gepropageerde plan.

VVD-minister Korthals van Justitie voelde de hete adem in zijn nek. Anders dan zijn partij is Korthals altijd principieel tegenstander gebleven van een algemene identificatieplicht. Toch voelt hij nu voor 'uitbreiding' van de huidige, beperkte identificatieplicht (die van kracht is in bijvoorbeeld het openbaar vervoer en voetbalstadions). Hij zei er overigens bij niet de illusie te hebben dat daarmee veel terroristen kunnen worden onderschept.

De VVD roerde zich nauwelijks na de aanslagen. Fractieleider Dijkstal was weliswaar de eerste die zijn afschuw uitsprak over de houding van Marokkaanse jongens in Ede, die de aanslagen zouden hebben toegejuicht. Maar verder kan zijn partij rustig achteroverleunen. 'Ach, we zijn gewend dat ze naar ons toe bewegen', zegt Dijkstal over de geluiden die uit andere partijen komen.

Een week voor zijn collega Melkert dat deed, hield Dijkstal zelfs een spreekbeurt over de multiculturele samenleving die uitblonk door gematigdheid. Zijn belangrijkste boodschap: 'We mogen niet laten gebeuren dat groepen tegen elkaar worden opgezet. Elk signaal in die richting dient direct en met kracht te worden veroordeeld.'

D66-leider De Graaf erkent dat de persoonlijke vrijheid, die zijn partij zo hoog in het vaandel heeft staan, wordt beknot door de scherpere veiligheidsmaatregelen die nodig zijn. Misschien zal er meer gebruik moeten worden gemaakt van afluistersystemen als Echelon. 'Ik vermoed dat de publieke opinie nu wat anders tegen Big Brother aankijkt.'

Ook de steun onder minderheden voor verzetsgroepen in hun vaderland is na de aanslagen in een ander daglicht komen te staan. Na jaren van gedraal is er nu een Kamermeerderheid die het lidmaatschap van terroristische organisaties wil verbieden. Alles draait daarbij overigens om de definitie van terrorisme. Zal bijvoorbeeld de Turks-Koerdische afscheidingsbeweging PKK, die in Nederland veel aanhang heeft, eronder gaan vallen?

Drie jaar geleden stond Nederland, tot woede van de Turkse autoriteiten, nog toe dat hier een door de PKK gedomineerd Koerdisch parlement in ballingschap werd opgericht. Sinds de opgejaagde PKK-leider Öcalan in 1999 per vliegtuig Nederland probeerde binnen te komen om asiel aan te vragen, is veel politici de angst om het hart geslagen. Geconfronteerd met de prijs van 's lands spreekwoordelijke tolerantie, zetten zij nu graag een stap terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden