Politieke bevlogenheid NAVO-alliantie ontstijgt retoriek

Ethiek speelt een steeds belangrijkere rol in het buitenlandbeleid van de NAVO-landen. Tony Blair heeft het voortouw genomen in de retoriek over minderheden en mensenrechten....

De leiders van de alliantie van NAVO-landen hebben de afgelopen dagen in Washington een welsprekendheid en een vastberadenheid getoond die zelfs de meest sceptische waarnemers verbaast. Een oudgediende onder de negentien NAVO-ambassadeurs zei zaterdag: 'Ik ben van politici wel het een en ander gewend. Ze zeggen nu dit, maar doen morgen wat anders. Maar zo gecommitteerd als nu heb ik ze zelden gezien.'

Aan de ethische benadering van het buitenlandbeleid wordt niet alleen lippendienst bewezen. De NAVO bewijst sinds een maand met haar betrokkenheid in Kosovo dat het haar menens is. Wat anders is de strijd daar, vroeg een strijdlustige Tony Blair zich dit weekeinde af, dan 'een gevecht voor alle waarden die wij gemeen hebben en die wij hoog achten'. En de Canadese premier Jean Chrétien zei: 'Op dit moment vecht de NAVO in het hart van Europa voor de zaak van de mensheid.' Premier Kok: 'We moeten de menselijkheid laten zegevieren boven onmenselijkheid en onderdrukking.'

Europa heeft volgens Blair weliswaar een strategisch belang bij rust en stabiliteit in de zuidoosthoek van het continent, maar het beginsel van 'nooit meer dictatuur in Europa' vormt in belangrijke mate de leidraad voor het NAVO-beleid op de Balkan. De Britse leider bevestigde de afgelopen dagen zijn reputatie als grote havik: hij reageert meestal als eerste op nieuwe ontwikkelingen en weet daarmee in belangrijke mate de toon te zetten.

Toen de pr-machine van de NAVO even stokte na de aanval op het vluchtelingenkonvooi, stuurde hij zijn spindoctor Alistair Campbell naar Brussel. Campbell was de eerste die het aanbod van president Milosevic om een internationale aanwezigheid in Kosovo toe te staan in de prullenbak smeet. Blairs agressiviteit komt Clinton goed uit, omdat de Amerikanen zich nu eens niet hoeven te doen gelden als meest strijdlustig.

Blair neemt ook het voortouw als het gaat om de theoretische onderbouwing van het beleid. 'Een nieuwe doctrine voor de internationale gemeenschap' is zijn doel. Donderdag zette hij de beginselen van die Blair-doctrine uiteen in een speech in Chicago. Hij wil niet alleen de Britse buitenlandpolitiek op nieuwe grondslagen vestigen, maar de hele internationale diplomatie verbouwen. De VN, de Veiligheidsraad, de NAVO, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), ze zijn allemaal toe aan een grondige herziening.

Blair mag dan een havik zijn, hij draagt het hart op de rechte plaats - althans, dat wil hij doen geloven. De nieuwe doctrine voor de internationale gemeenschap is geen doel op zich, maar een middel dat er uiteindelijk toe leidt dat staten niet meer soeverein zijn binnen hun eigen grenzen. Kosovo is het model: een dictator die zijn onderdanen zo slecht behandelt als Milosevic heeft gedaan, verdient het om hard te worden aangepakt.

'We kunnen het grote kwaad van de etnische zuivering niet laten bestaan. Genocide kan nooit een interne politieke kwestie zijn. We moeten niet rusten tot die politiek ongedaan is gemaakt.' Blairs nieuwe doctrine vindt steun in eerdere uitspraken van Kofi Annan. En NAVO-secretaris-generaal Solana zei dit weekeinde desgevraagd: 'Zeker, mensenrechten gaan een veel grotere rol spelen in het buitenlandbeleid. Het bewijs hebben we in het besluit van de negentien NAVO-landen om in te grijpen in Kosovo.'

Maar de Fransen zijn sceptisch, en de Duisters huiverig over een te prominente rol. En er kunnen ook vraagtekens worden geplaatst bij de zuiverheid van Blairs motieven. Groot-Brittannië was een van de landen die zich het meest verzetten tegen een luchtvaartboycot, en tot op dit moment varen Britse schepen met olie naar Joegoslavië.

'De ethiek is terug', zei de NAVO-ambassadeur, 'maar een beetje realiteitszin is nooit weg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden