Column

Politiek wordt steeds meer de kunst van het framen

Ariejan Korteweg in Den Haag

Hoe de politiek ons bij de oren wil grijpen

Nepparlement. Foto .

'In de acht jaar dat ik nu in de Kamer zit, is het werk gekanteld van oplossingsgerichtheid naar beeldvorming. Er wordt maar wat geroepen.' Dat hoorde ik een Kamerlid de afgelopen week zeggen.

Je hoort die verzuchting vaker in Den Haag. Telkens als het gezegd wordt schrik je even. Het zegt iets over de macht van het legertje beeldvormers dat actief is rond het Binnenhof. Ze grijpen je hoofd bij de oren en richten je blik. Als je eenmaal hebt scherpgesteld, gaan ze je vertellen wat je ziet en hoe je daarover moet denken.

Framing wordt zoiets genoemd, een frame is in goed Nederlands een denkraam. Typisch een term voor Binnenhofbewoners en omstanders. Politiek wordt steeds meer de kunst van het framen. Toch valt het woord in deze krant hooguit twintig keer per jaar, en dan vaak nog in een beschouwing over beeldende kunst. Het blijft liever onder de radar.

Framing doe je nooit zelf, het is iets wat je een ander verwijt. Zeg je hardop dat iemand zich eraan schuldig maakt, dan zit je altijd goed. Framing moet onzichtbaar blijven: zodra het in de gaten loopt, werkt het niet meer.

Het vluchtelingenvraagstuk is inmiddels helemaal gekaapt door framing. De vluchtelingen zijn beurtelings slachtoffer of gelukszoeker en afhankelijk van welke term je hanteert ben je beschaafd dan wel een racist. Een proces dat zich razendsnel heeft voltrokken. In de Troonrede was er nog een bijrol weggelegd voor het vluchtelingenvraagstuk, inmiddels lijkt er weinig anders te bestaan.

Frames houden alleen stand als ze verband houden met de werkelijkheid. De vraag 'waar is Rutte?' werkt omdat rond de premier de roep hangt dat hij niet thuis geeft als het om grote morele kwesties gaat. Is dat verband er niet, dan gaat het mis. Wanneer de SP suggereert dat de VVD extra asielzoekers naar Oranje stuurde om een strengere aanpak te forceren, dan keert zich dat tegen hen. Een beschuldiging moet aannemelijk kunnen worden gemaakt.

Nog harder tuinde de VVD in het eigen denkraam. Het basisframe van sobere opvang en zo snel mogelijk terug naar huis is helder. Als Halbe Zijlstra suggereert dat Syriërs hierheen komen voor plastische chirurgie en ooglidcorrectie, lijkt het ineens of de motorkap opengaat en de draden zichtbaar worden. Vluchtelingen zijn ordinaire gelukszoekers, is kennelijk de echte VVD-boodschap. De 'Miele in een huurhuis', die Wilders graag inzet als ultieme vluchtelingenwens, is daarmee rechts ingehaald. Zijlstra heeft zijn plek in de eindejaarsconferences verzekerd.

De PvdA wil de blik juist afwenden van de vluchteling en op onszelf richten. 'Warm hart en koel hoofd' - Lodewijk Asscher heeft het honderd keer herhaald. Zo min mogelijk ideologie, zo veel mogelijk pragmatisme, dat is hun frame. Vandaar die 'rechtvaardigheid' tegenover de 'soberheid' van de VVD. Ander frame voor hetzelfde beleid.

Iedereen een Miele. Foto .

De heftigste framers zitten bij de PVV. Taal is een frontlijn, noteerde Martin Bosma in zijn boek De schijn-élite van de valse munters. Het is van belang 'de taal te beheersen, om zo de discussie te kunnen domineren', schrijft hij. Wilders valt bijna samen met zijn frames: testosteronbommen, asieltsunami, grenzen dicht - over oplossingen geen woord. De volgende stap heet 'Verzet!' Die woorden richten de blik, maken van de vluchteling een gevaar, iemand die de huizen van onze ouderen komt inpikken. Dat ze hier komen is volgens Wilders de schuld van 'het nepparlement'; een frame dat gretig door andere PVV'ers wordt herhaald, maar minder gelukkig gekozen is. Het kan immers niet anders of een nepparlement wordt gekozen door nepkiezers die in Neppel wonen. Een nepland is dan niet ver meer.

Grote afwezige in de vluchtelingenkwestie (nee, geen -crisis) is het vorstenhuis. Bij rampen, nationale vreugde of gedeelde belangen - MH17, schaatsmedailles, handelsmissies - doet de koning zijn zegje. Willem-Alexander fungeert als thermometer van de samenleving: hij komt alleen naar buiten voor onderwerpen waarover eensgezindheid bestaat. Bij de asielzoekerscentra blijft hij dezer dagen zorgvuldig uit de buurt. Dat tekent de verdeeldheid. Geen frame is ook een frame.

Het laatste woord is voor Sarah Gagestein, waarschijnlijk de enige Nederlandse met 'framing-deskundige' op haar visitekaartje: 'Er is een taalstrijd gaande', zegt ze. 'Als de partijen zich terugtrekken in hun eigen frame, is dat gevaarlijk. We zien twee kampen die elkaar niet meer snappen en alleen nog horen wat ze willen horen. Ingraven is schadelijk.'