Politiek wordt in India een regionale zaak

Al kan naar de overwegingen van de Indiërs in het stemhokje slechts worden gegist, de verkiezingsuitslag staat geen andere conclusie toe: de economische hervormingen van premier Narasimha Rao hebben onvoldoende steun gekregen....

Van onze verslaggever

NEW DELHI

De BJP en het progressieve derde front vinden beide dat de globalisering te ver is gegaan. Een deel van de industrie, vooral de produktie van consumptiegoederen, moet weer worden beschermd. Het derde front (Janata Dal, communisten, de kastepartij SP, regionalen) wil daarnaast meer aandacht voor armoedebestrijding. En met name de communisten, met hun aanhang in de vakbeweging, zijn tegen scherpe sanering van de overheidsbedrijven en soepeler ontslagwetgeving.

Daarmee is niet gezegd dat de CPI(M) de geleide, gesloten economie terug wil. Jyoti Basu, communistisch premier van West-Bengalen, reist al twee jaar met een strooppot de wereld rond om multinationals naar zijn deelstaat te lokken. Hetzelfde geldt voor de Janata Dal, regeringspartij in de industriestaat Karnataka.

De CPI(M) moet overigens nog beslissen of zij aan de regering wil deelnemen - en aan welke. Een premierschap van Narasimha Rao is voor de communisten uitgesloten. En eigenlijk willen ze met de hele Congrespartij niets te maken hebben. Janata Dal en de SP voelen dezelfde weerzin, maar staan welwillender tegenover een Congrespartij die onversneden afstand neemt van Rao's beleid.

Zij rekenen daarom op òf een splitsing in de Congrespartij òf een radicale vernieuwing van de partij. Beide opties zijn goed denkbaar. Onder Rao hebben tal van prominenten de partij verlaten. Zij deden als 'ware Congresmensen' met aparte lijsten aan de verkiezingen mee. Samen met Rao-opponenten die in de partij bleven, kunnen zij proberen het roer over te nemen.

Ongetwijfeld zal het verpletterend verlies een chemische reactie op gang brengen in de Congrespartij (na vijftig jaar niet langer de grootste partij van India). De ingrediënten van het brouwsel maken een zwenking naar de kant van het derde front voor de hand liggend.

Ook de 'ware' Congrespolitici bevinden zich grotendeels ter linkerzijde van Rao's beleid. N.D. Tiwari bijvoorbeeld scheidde zich af uit onvrede over de volgens hem a-sociale liberalisering. Maar het gaat niet voor allen op. Ex-minister Chidambaram van Industrie, in Tamil Nadu goed boerend met een aparte lijst, was juist een van de sleutelfiguren van de economische hervormingen.

Hij trad uit om een lokale reden: de corrupte premier van Tamil Nadu, Jayalalitha. Rao's stembusakkoord met haar was voor hem onverteerbaar. De stap van Chidambaram is onderdeel van een fenomeen dat met deze verkiezingen nog aan gewicht heeft gewonnen: de regionalisering van de Indiase politiek.

Deze beweging uit zich niet slechts in de groei van de puur regionale partijen. Ook de naar hun ambitie nationale partijen hebben een beperkte spreiding - mede het gevolg van het districtenstelsel. De sterk gegroeide BJP heeft alleen zetels in het westen en het noorden. De Samajwati Party (SP) louter in Uttar Pradesh. De communisten in Bengalen en Kerala. En zelfs de Congrespartij speelt in de meeste zuidelijke en noordelijke staten nauwelijks nog een rol.

India beschikt sinds deze week ècht niet langer over een grote, nationale partij met een alle sociale lagen doorsnijdende achterban. De déconfiture van de Congrespartij (overigens: percentueel nog altijd de grootste) was al langer aan de gang, maar werd in 1991 electoraal eventjes afgeremd door de moord op Rajiv Gandhi.

Van een overname van die rol door de BJP is nog geen sprake. De hindoe-nationalisten leunen te veel op de hoge kasten en hebben zich geografisch onvoldoende ontplooid. Maar hun curve gaat sinds acht jaar scherp omhoog. Wat let de BJP om nog even te wachten tot ze royaal de Lok Sabha beheerst?

Als ter linkerzijde een coalitie kan worden gevormd, zal dat een uitzonderlijk bont gezelschap zijn: linksen, regionalen, lage kasten. De kans is niet gering dat zo'n kermisstoet al snel kijvend uiteenvalt.

Een progressief pact zal immers een groot aantal superego's tellen. Man van het volk Laloo Prasad Yadav, minister-president van Bihar. De machiavellist Mulayam Singh Yadav, kastenvoorman in Uttar Pradesh. Misschien M. Karunanidhi, met zijn Tamil-partij DMK een sleutelfiguur. Al deze haantjes voelen zich extra sterk in hun lokale bolwerken. De regionalen kunnen voortaan kabinetten maken en breken.

Rob Vreeken

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden