BeeldvormersActeerwerk

Politiek toneelspel is niet zelden ongemakkelijk

Om de strijd voor vrouwenrechten te steunen, en als stil protest tegen Donald Trump, droegen vrouwelijke Democraten tijdens de State of the Union wit.Beeld Reuters

Het zijn altijd precaire momenten waarop politici in de openbaarheid van het parlement uit hun rol van redenaar of luisteraar treden en al dan niet met voorbedachten rade hun theatrale kwaliteiten beproeven. Niet langer vertrouwen op de macht van het woord alleen, en het katheder met het glaasje water virtueel ombouwen tot een podium van de schouwburg. Even doelbewust vergeten dat het parlement zo heet omdat daarin het woord parler, praten, ligt besloten, en verhoopte acteerprestaties aanwenden om hun punt ondubbelzinnig te maken. Het beoogde politieke winstbejag mag soms groot zijn, de toeschouwer wordt niet zelden besprongen door ongemak.

Wat politici onderscheidt van acteurs, is dat ze hun emoties tijdens het toneelspel veel minder onder controle hebben dan de professionals die door jarenlang oefenen en eindeloos repeteren een zijn geworden met hun personage. Bij acterende politici schemert altijd door dat ze zich bewust zijn van het feit dat ze een toneelstukje opvoeren en dat wij, de toeschouwers en de mede-parlementariërs in de zaal, ons dat ook echt wel realiseren – met kromme tenen tot gevolg. Die wetenschap houdt ze niet tegen, want politiek succes vergt soms zelfopoffering. De aanwezigheid van de camera – de poort naar het grote publiek – vormt hierbij een absolute randvoorwaarde.

Een gaaf voorbeeld is het optreden in de Tweede Kamer van Thierry Baudet van Forum voor Democratie in oktober 2017. Tijdens het debat over een fataal ongeluk met Nederlandse militairen in Mali plaatste hij zich achter het katheder in een militair camouflagejack om, nog voor hij een woord had gesproken, van zijn stuk te worden gebracht door de Kamervoorzitter, die hem droogjes vroeg: ‘Bent u militair?’ Baudet stamelde: ‘De toedracht van mijn outfit zal direct duidelijk worden.’ Waarop hij toestemming moest vragen om terug te keren naar zijn zetel in de zaal om, met dat jack aangesnoerd over zijn stropdas en overhemd, een ‘vergeten’ velletje van zijn speech op te halen. De langste wandeling uit zijn politieke carrière.

Analytici hebben zich afgelopen week het hoofd gebroken over de effectiviteit van het optreden van de Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Nancy Pelosi, dinsdag, tijdens het finest hour van president Trump: de State of the Union. Terwijl de president het applaus voor zijn speech in ontvangst nam, verscheurde Pelosi demonstratief de tekst die haar tevoren op papier was aangereikt. Ze deed dat met zelfverzekerde, triomfantelijke blik, terwijl Trump haar, met de rug naar haar toe, volledig kon negeren. Politiek deed ze het slim, maar als ik ernaar kijk, denk ik terug aan de lagere school. Een Bulstronk-achtige onderwijzeres houdt het werkstuk van de kleine Donald in handen, richt zich tot de klas en werpt een ijskoude blik op het jochie op de voorste rij: ‘Prima werk, Donnie, maar jammer…’ ratzzzz, daar scheurt het papier al, ‘… zo jammer dat je het hebt óvergeschreven.’ Vernederend. En genant, voor álle aanwezigen.

Hetzelfde gold voor het moment dat vooraf was gegaan aan Pelosi’s scheurwerk: de ostentatieve weigering van Trump om bij het betreden van het spreekgestoelte Pelosi de hand te schudden. Haar acteerwerk – een, zoals The New York Times het typeerde, ‘ik voorspelde het toch al?’-achtige gezichtsuitdrukking – was sterk, maar in de seconde daaraan voorafgaand was er toch ook dat ongemak: toen ze merkte dat Trump haar uitgestoken hand negeerde, trok ze die schielijk terug. Een menselijke reflex op een lompe bejegening die de beoogde stoerheid van het scheuren onbedoeld een wraakzuchtig en daarmee kwetsbaar randje gaf. 

De politicus die een statement wil maken met meer dan retorisch talent kan evenwel óók een voorbeeld nemen aan Pelosi en haar Democratische zusters bij het aanhoren van de State of the Union. Voor de derde keer bij die gelegenheid hulden vrouwelijke Democraten zich in witte kledij – een verwijzing naar de eveneens zo geklede Suffragettes die honderd jaar geleden hun strijd voor het vrouwenkiesrecht beloond zagen met de ratificatie van het 19de amendement. Nu geldt het ook als een betuiging van solidariteit met de strijd voor vrouwenrechten, en daarmee eveneens als stil protest tegen Trump.

Door de groepsgewijze plaatsing in de zaal van de in Suffragettes white gestoken Democraten vormden zij tezamen een oplichtende pijl in de donker geklede massa, met de punt beschuldigend gericht naar Trump voor in de zaal. Heldere boodschap, en er komt geen acteerwerk bij kijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden