Politiek smoort debat over kloneren

De toenemende kritiek dat de politiek achter de feiten aanloopt en nauwelijks een eigen visie ontwikkelt, is volgens Dick Stellingwerf voor een belangrijk deel terecht....

DICK STELLINGWERF

DE KRITIEK op de politiek is dezer dagen niet van de lucht. Van alle kanten worden vraagtekens gezet bij de effectiviteit en de legitimiteit van het parlement. De paarse coalitie krijgt een onvoldoende voor visie en inspiratie. De oppositie scoort evenmin hoog in de publieke waardering vanwege het gebrek aan weerwerk.

Veel mensen verzuchten waar de politiek het in vredesnaam over heeft. En die verzuchting is herkenbaar. De politiek laat thema's en zaken liggen die de hoogste aandacht verdienen. Ik ben het eens met die mensen die zeggen dat de politiek vaak achter de feiten aanloopt. Neem de schijndiscussie rond Schiphol. De vervuiling van Internet met (kinder)porno is een ander voorbeeld van het onvermogen van de overheid om paal en perk te stellen aan zorgelijke ontwikkelen.

Er wordt te weinig vooruitgedacht. En het blijkt verschrikkelijk moeilijk achteraf te repareren wat eerder fout is gegaan. Vaak is ook de wil afwezig om een situatie te veranderen. Het blijkt voor politici moeilijk fouten te erkennen.

Dit jaar leek het voor een keer anders te gaan. Dat was bij de aankondiging van het maatschappelijk debat over kloneringstechnieken, onder leiding van het Rathenau-instituut. Begin december werd de tussenrapportage van dit debat gepubliceerd.

Even leek het erop dat de politiek de uitslagen van een maatschappelijke discussie zou afwachten alvorens conclusies te trekken over een techniek met vergaande, niet te voorziene gevolgen. Maar helaas, volgens de minister is het klonen van dieren toch niet principieel uitgesloten, zélfs niet gedurende het maatschappelijk debat hierover.

Er zijn nog meer voorbeelden te noemen waaruit de onzorgvuldigheid van de overheid blijkt. Het kweken en experimenteren met embryonale stamcellen bijvoorbeeld. De RPF heeft de minister van Volksgezondheid verzocht deze experimenten, die nauw samenhangen met de discussie over het klonen, te verbieden zolang de Wet inzake handelingen met geslachtscellen en embryo's geen rechtskracht heeft. Dat verzoek werd echter afgewezen.

En als laatste noem ik een voorbeeld op het gebied van de genetische manipulatie. Op dit moment is het aantal voedingsmiddelen dat 'vervuild' is met genetisch veranderde bestanddelen (GGO) nog beperkt.

Over enkele jaren zullen echter vrijwel alle voedingsmiddelen GGO's bevatten, als de overheid geen maatregelen neemt. Niemand weet wat op de lange termijn de gevolgen zullen zijn van het gebruik van genetisch gemanipuleerd voedsel. En toch is de overheid laks in het veiligstellen van tenminste een voedselketen die vrij is van genetisch gemanipuleerde bestanddelen.

De politiek lijdt aan tweeslachtigheid. Aan de ene kant wil ze diepgaande bezinning, maar aan de andere kant mogen nieuwe ontwikkelingen niet worden gefrustreerd. Het nationale bedrijfsleven en de nationale onderzoeksinstituten zouden eens op achterstand mogen worden gezet!

Die houding is ongeloofwaardig. Wat is de zin van een debat als intussen de wetenschap en het bedrijfsleven door kunnen gaan? De hele wereld was in opschudding toen het schaap Dolly het licht zag. Er waren terechte zorgen en vragen. Waar leiden deze ontwikkelingen heen? Wat zijn de mogelijke risico' s en maatschappelijke consequenties? Vele morele dilemma's doemden op: mag je op deze manier omgaan met genetisch unieke schepselen? Hoe zit het met de identiteit en de eigen aard van het dier? En wanneer zal de mens aan de beurt zijn om gekloneerd te worden?

Er was en is dringend behoefte aan bezinning om al deze vragen diepgaand te bespreken, stelde minister Borst tijdens de startbijeenkomst van het maatschappelijk debat. Laten we die bezinning dan ook afwachten, voordat een weg wordt ingeslagen waarvan we de richting niet eens weten.

Na de industriële en de elektronische revolutie zitten we middenin het tijdperk van de genetische revolutie. Overeenkomstig de aard van een revolutie gaan de ontwikkelingen razendsnel. Wat we vandaag menen te begrijpen, is morgen al weer achterhaald.

Duidelijk is dat er enorme (financiële) belangen op het spel staan. Het is moeilijk voor de overheid om echt pas op de plaats te maken, hoewel daar alle aanleiding voor is. Genetische processen die duizenden jaren hun werking hebben gehad, moeten we niet binnen een paar jaren doorbreken. Daarvoor zijn de ethische dilemma's te groot en de fundamentele vragen te diep.

Het Rathenau-instituut stelde bij zijn tussenrapportage dat de discussie zou moeten verschuiven naar mogelijke toepassingen van kloneren bij gewervelde dieren en mensen. Kloneren zou mogelijkheden bieden voor mensen die niet via een natuurlijke weg kinderen kunnen krijgen. Maar als dat gebeurt, wordt er een grens overschreden. De kloneringstechniek wordt dan toch losgelaten op de mens.

Ik constateer een zekere neiging om in het politieke debat de veronderstelde voordelen en mogelijkheden van kloneren breed uit te meten. Maar de vragen over de biodiversiteit, genetische uniciteit en uniformiteit en de daarmee samenhangende ecologische kwetsbaarheid worden naar de achtergrond geschoven.

Niemand weet wat de lange-termijnrisico's zijn van klonen en genetische manipulatie. Misschien is de beste voorzorg wel dat de eventuele financiële en andere risico's worden gelegd bij degene die toestemming krijgt om een bepaalde activiteit te ondernemen. Een dergelijke verantwoordelijkheid zal de maatschappelijke discussie wel eens heel effectief op een ander niveau kunnen tillen.

Dick Stellingwerf is lid van de Tweede Kamer voor de RPF.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden