Politiek liet conflict Margarita escaleren

Pers en publiek reageerden besmuikt op de onthullingen van prinses Margarita. Nu hebben ministers het paar excuses aangeboden. Ex-premier Kok heeft gefaald, meent Albert Eikenaar....

De prestigeschade is groot, constateren insiders uit Hofkringen en politiek. Prinses Margarita richtte met haar onthullingen een enorme, waarschijnlijk niet meer te repareren schade aan het koningshuis. Wellicht reikt de crisis dieper dan nu wordt gedacht. Wie draagt er de verantwoordelijkheid? De schuldvraag is nog niet beantwoord, al wordt in eerste instantie naar de 'boosaardige' Margarita en haar 'duivelse' man Edwin verwezen.

Een paar weken suddert nu een affaire waar na de artikelen in Stern en HP/De Tijd besmuikt over werd gedaan. De meeste lezers geloofden de feiten niet. Ook collega-journalisten niet. Resultaat: badinerende stukjes. Een geval van collectief struisvogelgedrag. Ook in politiek Den Haag. Daardoor kon de affaire wekenlang broeien. Afgelopen week werd het in Den Haag een uitslaande brand, die na een poging tot blussen voort zal smeulen, al lijkt er na de excuusbrieven van twee ministers een minnelijke schikking in zicht.

Een korte chronologie van de belangrijkste punten: 14 juli 2000 gaan Margarita en Edwin naar Paleis Noordeinde voor een onderhoud met Jo Baars, de thesaurier (schatbewaarder) van de koningin. Hij regelt de financiën. Het paar wil trouwen en vraagt met het oog daarop informatie. Edwin biedt aan inzicht te geven in zijn financiële situatie. Daar werd niet op gereageerd. Toen Edwin bij vertrek een opmerking maakte over zijn huwelijksvoornemen, antwoordde Baars: 'Dat zullen we nog wel eens zien'. Het duo beschouwt dat als cruciale opmerking. Ze legden het uit als obstructie, die paste bij andere signalen dat ze in de koninklijke familie niet echt welkom (meer) waren.

Vóór de ontmoeting met Baars hadden ze al een gênant gesprek (op 6 mei 2000) met schoonvader Carlos Hugo sr. Deze citeerde vermeende feiten uit het sociale dienstdossier van Edwin, verdraaide gegevens en dikte ze aan. Margarita zou het bed delen met een aids-patiënt en bijstandsprofiteur. Het paar vroeg zich af hoe Carlos Hugo aan die stukken kwam. Ze zagen in de verte de BVD opdoemen. Carlos Hugo beweerde ook dat Edwin zich valselijk uitgaf voor 'dr.', en nimmer voor ABN-Amro-dochter Bouwfonds werkte.

Heeft de BVD die slechte antecedenten valselijk geconstrueerd? Ze betekenden een slag in het gezicht van Edwin, die is gepromoveerd en als extern 'strategisch adviseur' voor het vastgoed-ontwikkelingsbedrijf van Bouwfonds werkte. De firma deed er lang over dat te bevestigen. Naarmate de tijd vordert, bespeuren ze meer tegenwerking bij hun entree in de koninklijke entourage. Edwins zakelijke activiteiten lopen achter elkaar schade op. Toegezegde contracten gaan niet door. Margarita vraagt 'tante Trix' om opheldering. Ze ontvangt nul op het rekest.

Een half jaar later vragen ze en krijgen belet bij de 'baas van de RVD', Eef Brouwers. Van hem willen ze professioneel advies hoe om te gaan met de (roddel-) pers en vragen waar ze publicitair aan moeten denken bij voorbeeld hun huwelijk. Intussen verschenen er nare geruchten over hen in diverse bladen. Tegenover Brouwers zat een getergd paar dat van vele kanten negatiefwerd bestookt - waartegen geen adequaat verweer bestond. Brouwers zou een en ander bekijken. Hij deed niets.

Dezer dagen, toen de kwestie al in volle omvang was losgebarsten, zei hij dat hun verzoek niet tot zijn competentie behoorde. Formeel mag dat zo zijn, maar zag hij, net als Baars, als ervaren pr-man van Oranje, niet in dat er twee teleurgestelde mensen voor hem zaten? Door niets te doen, verloor hij de greep op de zaak, was hij niet in staat tot een zekere damage control. Daardoor kon de uiterst gevoelige kwestie tot een ongewenst politicum uitgroeien.

Een politicus die anoniem wil blijven zei me: 'Brouwers had er goed aan gedaan de Koningin te informeren dat er een conflict zat aan te komen. Hij heeft de gevolgen zwaar onderschat en draagt daarmee verantwoordelijkheid voor de nu aangetaste positie van Majesteit en bewindslieden'.

Datzelfde geldt, lijkt me, in principe ook voor Wim Kok. Hij kreeg een heel dossier van het tweetal over merkwaardige, 'niet normale' dingen die ze meemaakten. Kok deed het stuk inhoudelijk af als 'familietwist', waarmee hij zich niet wilde bemoeien. Een foute inschatting, achteraf. Eerst waren er duidelijke schendingen van de privacy, vervolgens ontstond onenigheid met de familie, tot en met Hare Majesteit toe. Zes maal vroeg Margarita haar om opheldering, zonder succes.

Bovendien ontkende Kok desgevraagd op 3 mei 2002 dat er 'onderzoeken zoals door u bedoeld' liepen, ondertekend secretaris-generaal W.J. Kuijken, namens de minister-president. Een flauw briefje. Het venijn zit in: 'onderzoek zoals door u bedoeld'. Kennelijk liepen er wel andere screenings. Heeft Kok het dossier wel gelezen? Of is het op ambtelijk niveau afgehandeld? De vraag rijst of de stukken aan Balkenende zijn overgedragen. Deze maakte namelijk woensdag geen gewag van dit ontkennende schrijven van Kok, evenmin van brieven met deze strekking van de ambtgenoten van Binnenlandse Zaken en Justitie, zoals door advocaat Nicolaï werden geopenbaard in Nova woensdagavond. Balkenende onthulde en bevestigde slechts de BVD-activiteiten inzake het paar. De consequente ontkenning daarvan door drie ministers liet hij erbuiten. Waarom?

Sommigen beschuldigen Margarita van paranoïde trekjes. Wie wordt niet achterdochtig als er steeds curieuze dingen gebeuren? Het duo krijgt na vier weken op alle zakelijke punten gelijk. Edwin blijkt wél Oxford-doctor en adviseerde Bouwfonds; er bestond inderdaad een, eerst ontkend, 'sociaal dossier', en Edwin werd, mag je stellen na Balkenendes verklaring, door de BVD onderzocht.

Dringende vragen in het kader van de veiligheidsdoorlichting van Edwin zijn volgens mij: strekte de vertrouwelijke informatievergaring zich ook uit tot derden met wie Edwin in contact stond? Vrienden, kennissen, familieleden - andere personen? Hoe zeker kunnen zij zijn dat tapes niet in onbevoegde handen vallen?

Blijft over de rare 'nepbaron', zoals Edwin aanvankelijk werd genoemd, een kwalificatie, die De Telegraaf ten onrechte volhoudt tot in commentaren toe. Edwin heeft zich echter nimmer zelf als zodanig uitgegeven. De 'nepbaron' komt uit de koker van twee journalisten (Algemeen Dagblad en Telegraaf) die daarvoor geen speurwerk hebben gedaan. Toen ze die titel één keer gebruikt hadden, bleef die in de boulevardpers en andere media rondzingen, met kwalijke gevolgen voor Edwin. Hoe zat het dan met die titel? Buren noemden hem 'baron'. Waarom? Omdat Fransen met égards met de adel omgaan. Een prinses moet een baron aan haar zijde hebben. Anders klopt het sprookje niet. Zoals zij een president tot aan zijn dood met president blijven aanspreken. Verslaggevers begrepen de folklore niet. Edwin werd daar het slachtoffer van. Tegen zulke leugens trekt hij met zijn vrouw ten strijde: eerherstel, respect, dat is de inzet.

Eén vraag intrigeert: wat was de werkelijke reden dat dr. Edwin de Roy van Zuydewijn aan het Hof geweerd moest worden - een Oxfordpromovendus, van niet mindere komaf dan de neo-prinsesjes - zonder junta-verleden van zijn ouders? Waar blijven de klokkenluiders die verklappen wat er wél fout is aan hem, nu alle nonsens ontzenuwd is? Wat heeft de BVD precies over hem uitgevogeld in verband met de staatsveiligheid? Een republikeins complot? Ik concludeer: wijs geachte mensen hebben een privé-affaire tot een uniek politiek drama laten escaleren. Intussen hebben verantwoordelijke ministers hun excuses aangeboden. Straks mag de Staat ervoor dokken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden