'Politiek kan niet zonder erotiek'

John Leerdam kijkt nog steeds zijn ogen uit in de wondere wereld van de Tweede Kamer. De Antilliaanse PvdA'er over de erotische uitstraling van het kabinet, fractiediscipline en cliëntelisme....

'Ik was een heel grote baby van ruim tien pond. Met een tang hebben ze me eruit moeten trekken. Door de druk is er wat verkeerd gegaan: in het zenuwstelsel is er iets verlamd geraakt, waardoor ik een asymmetrisch gezicht heb. Op school, in Curaçao, werd ik daarmee gepest: ”Scheve mond, scheve mond” Vanaf dat moment ben ik uit zelfverdediging rap van tong geworden.

'Op foto's van vroeger zie je dat ik altijd lach. Mijn moeder zei dat ik als een magneet mensen naar de wieg trok. Het is een soort inborst die je met je meedraagt. We waren heel fysiek. Mijn ouders knuffelden ons in dat enorme bed.'

Dan zweven zijn gedachten terug naar die tijd, even is hij dat grote kleine ventje. Aan tafel in zijn Amsterdamse woning zakt zijn hoofd een beetje weg tussen de schouders, terwijl een glimlach zijn gelaat wat optrekt. Op dat moment zwelt een gierende lach aan. John Leerdam slaat met luide klappen op tafel.

'Ik herinner me dat nog zo goed! We gingen ook samen douchen en ik kon gewoon aan de borsten van mijn moeder zitten. In de periode dat mijn ouders gingen scheiden is er een soort somberheid in mij gekomen, die is altijd gebleven. Wat ze me ook hebben meegegeven, is dat we de beste moesten zijn in wat we deden.'

Leerdam (42) staat op en wijst naar een foto die aan de muur hangt. Daarop begraaft hij in volle overgave zijn hoofd in de liefdevolle omhelzing van zijn vrouw Roos. 'Dat is zoals wij zijn.' Pakt een foto waarop oud-burgemeester van Amsterdam Schelto Patijn hem beetpakt, nadat hij hem Ridder in de Orde van Oranje Nassau heeft gemaakt. 'Dat is geen zwart en wit, dat zijn twee mensen.'

In de hoek van zijn woonkamer staat een West-Afrikaans beeld. Anderhalve meter hoog, met heel lange benen, een kort rompje en een fijn geboetseerd masker. 'Ik heb het gekocht toen ik in New York woonde. Het beschermt me tegen kwade geesten, zei de man die het me verkocht. Roos zat eens met mijn moeder in de keuken en om negen minuten over tien viel het met een dreun om. Op dat moment werd ik in New York

bedreigd door een man met een pistool. Het was een vader die vond dat ik zijn dochter

te hard aanpakte toen ik Wizzard of Oz

regisseerde. Het liep goed af, misschien

beschermt het me.'

Poppenkast

'Als men op mijn leven terugkijkt, hoop ik dat ze zullen zeggen: John Leerdam heeft mensen geraakt door zijn onconventionele manier van politiek bedrijven. Dat ze in de probleembuurten zeggen: die man was een voorbeeld voor mij. Hij heeft het gehaald, hij was in de Tweede Kamer, hij was minister. Dat er in de wereld van kunst en cultuur een zwarte man is geweest die heeft laten zien dat zwart en wit bij elkaar gebracht kunnen worden. Die daarom de politiek in ging, om dat teweeg te brengen.'

Maar voorlopig kijkt Leerdam zijn ogen uit in de wondere wereld van politiek Den Haag. 'Ik zie héél véél theater om me heen. God allemachtig, het is er soms net een poppenkast!' Zoals tijdens het eerste belangrijke debat in de plenaire zaal dat hij afgelopen zomer bijwoonde. Het betrof hogere politiek, het onderwerp was de breuk in de kabinetsformatie tussen pvda en cda.

'Balkenende hield ons voor de gek met zijn verhaal. Maar daar mocht ik niet op reageren. Ik dacht dat we een debat zouden hebben! Hoe werkt dat hier? Er zijn toch wel meer mensen buiten de fractievoorzitters die een mening hebben? Hoezo volksvertegenwoordiging? De Engelsen gaan toch in hun parlement ook met elkaar het debat aan? Ik wou aan de knoppen zitten. Dan zie je dat de codes in de Tweede Kamer nog uit een andere tijd zijn.'

Zijn drang om aan de knoppen te draaien dateert uit de periode dat hij regisseur was en directeur van het hoofdstedelijke theater Cosmic. In de fractie heeft hij nu een bijrol als woordvoerder Koninkrijksrelaties, media en cultuur. Leerdam zegt dat hem dat niet frustreert, hij had het wel even gehad met de ballast van het regisseren en het runnen van een theater.

Het geheim van netwerken pikte hij op tijdens zijn middelbare-schoolperiode op de Antillen, hij ontwikkelde het tijdens zijn studie filmwetenschappen in Amerika. Terug in Nederland wendde hij zijn vermogen aan om mensen en geld bij elkaar te brengen in het theater Cosmic, waar de culturele diversiteit het hoofdmenu werd.

Intussen werd hij steeds meer naar de politiek getrokken. Zoals in het najaar van 2001.

'Ik heb met enkele anderen op verschillende plaatsen in Amsterdam meermalen de Netwerkbijeenkomst Zwarte Strategie georganiseerd. Die hadden tot doel om zwarte politici op belangrijke plekken in gemeenteraden of de Tweede Kamer te krijgen. We vonden dat problemen binnen onze gemeenschappen op de verkeerde manier aan de orde werden gesteld. Dan is het zaak dat je op verschillende niveaus in dialoog kunt treden met de witte politieke massa, de witte zakenwereld. Maar ook met de zwarte massa en de zwarte zakenwereld.'

Zwarte strategie

'In de Verenigde Staten had ik gezien hoe zwarten binnen vakbonden en partijen werkten. Onze gemeenschap had leiders nodig. Pionnen, die de belangen van onze mensen op een bepaalde manier konden behartigen, zodat de rest van onze gemeenschap beter ging meedoen in de maatschappij. In te gratie moest geen weggemoffeld stiefkind worden. Ze moesten niet meer het idee hebben los te staan van de samenleving, niet ge triggerd worden tot agressie, maar hun talenten laten opbloeien.'

Aan de vooravond van verschillende verkiezingen in 2002 kwam de Netwerkgroep Zwarte Strategie bij elkaar. 'Hannah Belliot (tegenwoordig wethouder in Amsterdam, red.) wilde naar de Tweede Kamer, maar ook Son ja Westerveld, Elvira Sweet en Jude Kehla. Ik zei: ”Ze gaan niet zoveel mensen van ons nemen”, het is zaak om dat goed te verdelen.'

Bij de gemeenteraadsverkiezingen en de verkiezingen voor het partijvoorzitterschap deed de netwerkgroep weer zaken. 'Felix Rot ten berg vroeg me partijvoorzitter van de pvda in Amsterdam te worden. Ik wilde niet, maar hij praat op je in en houdt een betoog. Heftig, zoals hij dat kan. Een beetje in de stijl van Malcolm x. Al die vrouwen zijn me komen steunen: Hannah Belliot, Fatima Elatik, Elvira Sweet, Khadija Arib, Amma Asante, Nebahat Albayrak en Tanja Jadnanansing. Er was een grote zwarte groep, dat gaf wel commotie. Ik won met 96 van de 117 stemmen.'

Korte tijd later meldde partijleider Wou ter Bos zich bij Leerdam, net voordat de kandidatenlijst voor de Tweede-Kamer ver kie zin g en van 2003 zou worden gesloten. 'Hij deed het zoals Kofi Annan het kan doen: Wouter geeft aan dat het van belang is dat er een ander geluid wordt gehoord. Dat je in zijn team komt zitten om samen iets te doen aan de politieke situatie in het land.' Leerdam stelde zich kandidaat.

Peptalk

Vorige maand besprak de pvda-fractie zijn maiden-speech over de Antillen. 'Dins dag in de fractie kwam Khadija Arib, die altijd ergens anders zit, meteen naast me zitten. Ze siste tussen haar tanden door: ”We gaan zo je stuk bespreken. Je houdt je sterk, hè, je hoeft je niet onzeker te voelen want ik zit naast je.” Peptalk van Khadija!' Leerdam buldert het uit.

'Dat vind ik ge-wel-dig! Dat heb je echt nodig, hoor. Klaas de Vries, mijn mentor, was er niet, dus mijn houvast was een beetje weg. Dan sta je ineens voor de leeuwen. Lange tijd bemoeit vrijwel niemand zich ermee en die ochtend had iedereen opeens een mening. Niet de malste dingen hoor. Toen ze me aanvielen nam Aleid Wolfsen het voor me op. En Bert Koenders ging als een blok voor me staan. ”Dat jong zal het goed doen”, zei Bert. Daar op werden de anderen rustiger. Ella Kals beek stelde voor dat we nog even op haar kamer wat zouden schaven.

'De kern van de kritiek was dat ik een hardere toon moest aanslaan. Een nieuw-flinkse toon in de richting van de Antil li aan se jongeren. Dat sentiment is in heel Ne der land aanwezig, maar ik kon het niet zeggen, want ik ben het daar niet mee eens. Dat is dan weer mijn arrogantie. Natuurlijk wil ik best een paar dingen meenemen die terecht worden opgemerkt. Fractiegenoot Pe ter van Heemst complimenteerde me. ”Ik heb er res pect voor dat John kritisch naar Ne derland durft te zijn”, zei hij. Want dat was ik. Je kunt niet meer spreken over de Antillen als overzees gebiedsdeel. Het is onderdeel geworden van de Nederlandse samenleving. Over zees meer dan de helft woont hier. Ne derland is bijna het zevende eiland van de An tillen!'

Maakt u het zichzelf niet extra moeilijk met de Antillen in portefeuille?

'Het is een fucking hard job, maar ik zou het niet anders willen. Het is een van de redenen dat ik de politiek in ben gegaan. Er is zo lang geklungeld met dit dossier dat ik er nog kwaad om kan worden. Ik ben een prominent figuur in de allochtone samenleving. Het zou toch te gek zijn dat ik als zwarte man van Cosmic helemaal niets kon zeggen over culturele diversiteit, dat ik me niet zou bemoeien met het integratiedebat! Dat kan niet, dat is mijn ziel, dat is wie ik ben. Ik vind het goed dat ik een ambassadeur van de Antillianen ben.'

Bent u wel de man die een harde lijn kan inzetten naar Antillianen?

'Als ik met ze ga praten zullen ze misschien eerder toegeven, want van een witte Ne derlander met zijn koloniale verleden zullen ze het niet snel pikken. Het gaat om res pect, het gaat erom hoe je communiceert. Als ik met ze om tafel zit en zeg: ”Jongens hou in godsnaam op met die shit, dit kan echt niet”, accepteren ze dat eerder.'

Bent u niet bang ten prooi te vallen aan cliëntelisme?

'Heeft niet iedereen die angst? Vrouwen hebben toch ook vrouwen geholpen? En witte mannen vragen ook gunsten aan witte mannen. Hoe noemen we dat? Als de Antil liaanse gemeenschap een debat wil over het statuut, dan stuur ik ze door naar Thom de Graaf. En ik kijk even of ze hun aanvraag goed hebben geformuleerd. Is dat cliëntelis me? Nee, ik reageer als een professional.'

Leerdam is onconventioneel, niet alleen in de inhoud, maar ook in de vorm. On ge bruike lijk is dat Kamervoorzitter Frans Weis glas hem complimenteerde en zei: 'Er is vaak een ontspannen sfeer rondom u, een sfeer van veel lachen, veel humor en soms hilariteit.'

'De sociaal-democraten om me heen hebben humor. En degenen die dat nog missen, die zullen verbaasd en versteld gaan staan dat ze via mij zullen ontdekken dat ze ook een onderbuik hebben. Ik zal twee keer zo hard moeten werken om het gevoel in de pvda-fractie naar de onderbuik te brengen. Ik geloof dat alle mensen emotie hebben. Hoe kun je ze zover krijgen? Sommige mensen zijn wat killer, daar heb ik geen boodschap aan. Misschien ben ik voor hen te veel zon, misschien vinden ze me te veel buitenkant. Dat is niet erg, hoor. Mijn moeder zei ooit: ”Als iedereen je aardig vindt, ben je dan wel aardig?”

'Ik ga op een heel andere manier met mensen om. Ik durf grappen te maken over erotiek, ik durf mannen en vrouwen aan te raken. Als ik iemand mag, dan laat ik dat zien met mijn warmte. Anderen worden daar nerveus van en doen een beetje spastisch. Ik vind dat onzin.'

Leerdam mag graag erotische metaforen gebruiken. 'Er kan geen politiek zijn zonder erotiek. Als ik iets formuleer, wil ik dat het tot de verbeelding spreekt. Dat kan door middel van erotiek. Mensen om mij heen weten dat het een uitlaatklep voor me is.'

Ziet u wel eens erotiek in vak K, waar het kabinet zit?

'Er zijn maar twee of drie mensen in het kabinet met een erotische uitstraling. De staatssecretarissen van Economische Zaken, Ka rien van Gennip, en de staatssecretaris van Cultuur, Medy van der Laan. Medy is een hele sexy vrouw. En minister van Onderwijs Maria van der Hoeven, ze is een beetje wit, maar ziet er pico bello uit. Ik kan me voorstellen dat ze met iemand vrijt. Verder vind ik het tweede kabinet-Balkenende van weinig erotiek getuigen.

'Wat ik ook zie, en dat is interessant hahahaha! God waarom doe je dit John? Het komt totaal onverwacht! Oei oei! Luister, ik zie bij minister Jaap de Hoop Scheffer van Bui tenlandse Zaken, als hij daar in de Twee de Kamer zit, allerlei stoute dingen. Als hij nu niet meer stout is, dan is hij dat in het verleden heel erg geweest. Ik heb daar zo mijn fantasieën over wat ministers kunnen laten doen.

'Minister van Binnen landse Zaken Johan Remkes kan ook heel stout zijn. Die laat zich vooral leiden, dat is geen initiatiefnemer op bepaalde gebieden. Remkes laat zich in een warm bad masseren en verwennen. Bij minister-president Jan Peter Balkenende zie ik niets, maar hij zou geholpen kunnen worden, hoewel me dat bijna een mission impossible lijkt.

'En nu houd ik erover op. O nee, Thom! Mi nister van Bestuurlijke Vernieuwing en Ko nink rijks relaties Thom de Graaf is verschrik-ke-lijk geil! Als hij de kans krijgt, ver slindt hij een vrouw met huid en haar. Alles wat Balkenende niet heeft, heeft Thom!'

Zielsverwantschap

Iedere week spreekt hij Klaas de Vries om een uurtje te 'sparren'. Jeltje van Nieuwen hoven ontfermt zich over hem als mede woordvoerder media en cultuur. Maar het bijzonderst vindt hij de zielsverwantschap met zijn collega's Khadija Arib, Nebahat Al bay rak en Varina Tjon-A-Ten. 'Het zou eenzaam zijn in de fractie als ik ze niet had. We kennen elkaar al een jaar of acht. Het is vertrouwd voor me, thuis ben ik met vier zussen opgegroeid. Op momenten dat we kwetsbaar zijn, trekken we elkaar omhoog. Nebahat kan me bellen en vragen: ”Wat was er vandaag, je zag er niet goed uit.” Ik kan Varina meetrekken. Of ik stap naar Khadija toe en vraag hoe ik iets aanpak.

'We hoeven elkaar soms in de fractie alleen maar aan te kijken. Het grappige is dat we haarscherp aanvoelen: dit kan niet. Of er komt een onderwerp op ons af en we zeggen: ”Vandaag moet Nebahat het doen, jij moet het vandaag verwoorden.” En soms is het: ”Khadija, go for it girl!”'

Remmen jullie als kwartet het integratiedebat niet af?

'In de pvda? Ik denk het niet. Daar kun je geen rem zijn. Die mensen zeggen tegenwoordig wat ze vinden, hoor. Maar ik vind wel dat het de kunst is om het genuanceerd te zeggen, zonder een watje te zijn.'

Onconventioneel is Leerdam ook als hij in de fractie zijn emotie kenbaar wil maken. Soms gebruikt hij daarvoor poëzie of een lied. Zo als bij het debat over gedwongen spreiding van allochtonen over verschillende woonwijken, waar Jeroen Dijsselbloem eerste woordvoerder is.

'Dat wordt lang niet altijd als positief gezien. Want dat hoort volgens de oude Haagse normen en waarden niet, je moet van alles afstand bewaren. Maar zo zit ik niet in elkaar. Ik heb bij het integratiedebat een gedicht van Alice Walker voorgedragen. Ik vond de toon van de discussie over gedwongen spreiding niet goed. Dan ga ik er niet heel lang over praten als zo'n gedicht precies aangeeft wat ik voel.

'Het gedicht probeerde te zeggen: het is niet een wij-en-zij-verhaal, maar het is een ons-verhaal. Als je vaak genoeg tegen een allochtoon zegt dat hij niet deugt, dan gaat hij dat zelf ook vinden.

'Als wij een partij zijn die voor alle mensen staat, juist om ze bij elkaar te brengen, dan moeten wij juist oppassen hoe we de dingen verwoorden! Dan bedoel ik niet, zoals Jeroen dacht, dat ik hem een racist vind. Ik ben die avond naar hem toegegaan en heb gezegd: ”Nee Jeroen, dat heb je verkeerd gehoord.” Ik ben wel de laatste die iemand een racist zal noemen.

'Soms wordt er in de fractie te veel door een witte bril naar het integratiedebat gekeken. Dat zal ik niet onder banken en stoelen schuiven. Ik ben black conscious. Ik weet waarvoor ik sta en wat er leeft bij de mensen aan de andere kant van de straat. Mijn moeder is mijn waakhond. Ze zegt: vergeet nooit de kleine man en de kleine vrouw.

'Ik heb het zien aankomen en ervoor gewaarschuwd. Als we deze mensen niet snel onderdeel maken van de maatschappij, dan gaat de agressie zich tegen ons keren. Wat Rob Oudkerk heeft gezegd, kan ik helaas niet goedkeuren. Als jij als leider over ”kut-Marok kanen” spreekt, hoe gaan anderen zich dan uiten? Zijn ze nou gek geworden!

'Het is begonnen met Pim Fortuyn. Ieder een begon toen te pas en te onpas te roepen. Fortuyn had gelijk zeiden ze, want hij vertelde wat er leefde in de maatschappij. Ja, dat hoor je in de samenleving. Maar wat er ook leeft is dat allochtonen zich bedreigd voelen en er niet over mogen praten. Ze voelen zich klemgezet in een hoek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden