Politiek is management, zie het aantal ex-overheidsmanagers in het nieuwe kabinet

Waarom overheidsmanagers het almaar moeilijker krijgen.

Kantorenstad binnenrijden is altijd magisch, vooral bij donker novemberweer, want dan zie je de overheidsmanagers helverlicht aan het werk achter glas. Het is lastig dichterbij komen, zeker voor een journalist; overheidsmanagers vormen het motorblok van dit land maar zijn vaak - laat ik ze schuchter noemen. Het is meer dan alleen voorzichtigheid.

Vanavond komen ze bij elkaar en ik mag erbij, verder de stad in, recht in het hart: de Ridderzaal. Het is voor de verkiezing van de overheidsmanager van het jaar, en die begint keurig na kantoortijd om half zes met een walking dinner. 'De krant schrijft nooit over ambtenaren zoals wij', zegt een antichambrerende overheidsmanager die ik hier naamloos moet laten. Jullie praten nooit met journalisten, zeg ik terug, hooguit in een geheimzinnig hoekje van de macht. 'Dat is waar.'

Overheidsmanagers lijken op elkaar, zie ik, ze hebben een direct soort energie. De Ridderzaal verandert in een powerhouse van powermannen en powervrouwen die trots selfies maken voor de troon. 'Veel pakken, weinig rokken', constateert Lydia van Rietschote, ex-overheidsmanager met een lange staat van dienst. En wit, zeg ik, verblindend wit. Op Dwight van de Vijver na, politie-inspecteur genomineerd voor 'jonge ambtenaar van het jaar', die op het podium vragen mag beantwoorden over etnisch profileren. In zeker zin wordt Dwight nu zelf etnisch geprofileerd. 'Heb je een punt', zegt een overheidsmanager die 'liever niet in de pers' is. 'Awkward.'

Zo veel slimme energieke mensen bij elkaar. En iedereen binnen de veronderstelde lijnen.

Feestje van overheidsmanagers in de Ridderzaal.

Mooi gesprekje met Irma Woestenberg, dertien jaar gemeentesecretaris van Den Bosch en genomineerd. 'Het is een vak', zegt ze. Hier op het podium staan is ongemakkelijk: 'ik probeer onzichtbaar te blijven'. Ik vraag of ze macht heeft. 'Eh, ja. Want ik zie alles. Maar de bedoeling is die positie voor de stad aan te wenden - hier een duwtje geven, daar een duwtje geven, zodat een dossier beter landt.'

Irma vertelt dat het vak almaar moeilijker wordt, vanwege 'de mondigheid'. Bijna alle overheidsmanagers die ik spreek gebruiken de woorden 'mondige burger'. Het is een ongemakkelijke tijd. Als de mondige burger ergens een hekel aan heeft is het de protocollering en bureaucratisering van Nederland, het managen van een land alsof het een afdeling is ergens van.

Gerard Bakker gaat vanavond winnen natuurlijk, want het thema is 'in de wind staan' en als er iemand in de wind staat is hij het wel - op het inleidende filmpje zwaait zijn stropdas omhoog in de mistral rond zijn kantoorgebouw. 'Je moet heel goed weten waar de wind staat en waar je zelf staat', zal Erik Akerboom later zeggen, de politiebaas, 'zodat je zelf niet omwaait'.

Kantorenstad bij donker novemberweer: altijd magisch.

Overheidsmanagers houden van metaforen. Ik zal ze niet allemaal opschrijven maar vind 'ingedaalde wijsheid' mooi, en 'in silo's denken'. Het is hun manier om dit land te begrijpen. Tegelijk houden ze het land ermee op afstand. Erik Akerboom wil daarom meer 'street-level leaders' - overheidsmanagers houden ook van managementboeken, dat geeft houvast. 'Iemand die maatschappelijke trillingen als eerste aanvoelt.'

Gerard wint. Hij is een bijzondere, charmante man die de horribele taak kreeg het COA te managen: tienduizenden asielzoekers netjes opvangen en daarna tweeduizend man personeel ontslaan ('afscheid nemen van'). Als ik hem vraag naar zijn geheim, zegt hij: 'we hebben het in de organisatie met elkaar gedaan'. En hij vertelt over het medewerkerstevredenheidscijfer: 7,9. 'Je doet iets wat betekenisvol is, je doet het niet voor geld, status en macht.'

Hij krijgt de prijs uit handen van minister Kajsa Ollongren, die lang overheidsmanager was. Heel lang. Die kent de kantoren en de processen. Dat gum je niet uit. Ze zegt: 'De toekomst heeft gedreven ambtenaren nodig, die ook snappen hoe het werkt in deze tijd.' Ik denk: met de mondige burger. Ze bedoelt: 'met de nieuwe technologie'.

Politiek is management, kijk maar naar Mark Rutte, en kijk maar naar het aantal ex-overheidsmanagers in het nieuwe, monoculturele kabinet (Kaag, Snel, Wiebes, De Jonge, Bruins, Van Veldhoven). Benieuwd hoe Ollongren straks de mondige burger uitlegt waarom er honderd miljoen euro is verdwenen in een mislukt ict-project voor de 'basisadministratie'. Hoe Snel de mondige burger uitlegt waarom het een puinzooi is bij de Belastingdienst.

Powerhouse van powermannen en powervrouwen.

Ho, stop, dit is een feestje. En ambtelijke trots bestaat, zegt Lydia. Ze vertelt over een moeilijk interdepartementaal project, 'zwaar duwen', en hoe de ondertekening van het convenant werd uitgezonden op televisie. 'Ik was supertrots! Dan weet je: het doet ertoe!'

Maar veroorzaakt het ook een trilling in de maatschappij?

t.heijmans@ volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden