'Politiek is lobbyen, zowel in café als moskee'

Lijntjes hebben in het bedrijfsleven heet netwerken, maar stemmentrekken in de moskee wordt bestempeld als ronselen. Dat is een bedenkelijke activiteit sinds mensen met kleur hun achterban weten te mobiliseren....

Een zucht van verlichting slaakte David Rietveld, voorzitter van GroenLinks Den Haag, zondagavond nadat bekend werd dat zijn afdeling toch nog zal deelnemen aan de gemeenteraadsverkiezingen. Hij had tot het laatste moment rekening gehouden met het zwartste scenario: dat de onderlinge haat van zijn in twee kampen verdeelde afdeling zo groot zou zijn, dat er uiteindelijk geen enkele lijst uit zou rollen.

In dat scenario zou GroenLinks de lokale verkiezingen tandenknarsend aan de zijlijn hebben moeten volgen. Maar de dissidente groep rond het omstreden Turkse raadslid Ahmet Daskapan besloot dit weekeinde met een eigen - allochtone - lijst, Links-Appèl, de verkiezingen in te gaan. De nieuwe lijst heeft autochtoon Jaap de Jong als lijsttrekker, door sommigen nu al 'witte excuus-Truus' genoemd.

Rietveld erkent dat zijn partij een geweldige nederlaag heeft geleden. Want juist GroenLinks, dat er openlijk naar streeft een multiculturele partij te zijn, struikelt over het allochtonenvraagstuk. Het is niet zo dat de tweestrijd zich louter langs etnische scheidslijnen voltrok. Op de nieuwe kandidatenlijst van GroenLinks prijkt toch weer een viertal allochtone kandidaten. Maar die worden door de dissidenten gezien als 'alibi-Ali's', als marionetten die bengelen aan de touwtjes van de witte machthebbers.

Politicoloog Jean Tillie zegt dat de groep-Daskapan een punt heeft. De vaststelling van kandidatenlijsten is een machtsstrijd, zegt hij. Er zijn altijd minder plekken beschikbaar dan kandidaten . In plaatsen waar allochtone kandidaten kiezers effectief mobiliseren en de machtspositie van de gevestigde orde dreigt weg te glijden, wordt alles uit de kast gehaald om hen de voet dwars te zetten. .

Tillie: 'Dan gaat de beerput open. Wordt een sfeer gecreëerd als nu rond Daskapan. Wordt er plotseling gesproken over ronselen, gaan er geruchten over stemmenfraude, wordt voorgesteld het ballotagesysteem weer in te voeren en spreekt men over eenzijdige belangenbehartigers.' Het woord ronselen irriteert hem mateloos. 'Iedereen ronselt. Verkiezingscampagnes draaien om het ronselen van stemmen. En belangenbehartigers? Is democratie anders dan belangenbehartigen? Ruud Lubbers behartigde de belangen van het bedrijfsleven. Schiphol heeft een lijntje naar Den Haag.' Hij zegt dat het nooit een probleem was als autochtone kandidaten stemmen wierven op de camping en in de kroeg. Maar als allochtonen hetzelfde doen in de moskee, is het bedenkelijk.

Bij de verkiezingen in 1998 werden vooral GroenLinks en de Partij van de Arbeid onaangenaam verrast door het fenomeen voorkeurstem. Door verlaging van de kiesdrempel kwamen allochtone stemmentrekkers die laag op de lijst waren gezet onverwacht de gemeenteraadsfractie binnen. 'Dat was niet altijd de bedoeling', zegt Coby Admiraal, scoutingsfunctionaris van het landelijk PvdA-bureau. 'Sommige kandidaten stonden uit puur opportunisme op de lijst, vanwege hun etnische achtergrond en niet om hun kwaliteiten. Ze moesten pas na vier jaar politieke rijping instromen.'

Bij de PvdA in Deventer stormden zo drie allochtonen de fractie binnen en verstoorden het evenwicht. Admiraal: 'Diversiteit betekent dat je ook kijkt naar vrouwen en jongeren.' Admiraal waarschuwde de afdelingen voortaan alerter te zijn en niet-geschikte kandidaten ook geen plek op de lijst te geven, zelfs geen lage. 'Dat geldt ook voor de witte wethouder die al twintig jaar actief is in de raad en die je eigenlijk wilt lozen. Want die zal, eerder nog dan allochtone kandidaten, stevig gaan lobbyen.'

Selectiecommissies van GroenLinks en PvdA in de tien steden zeggen wakker te zijn geschud. 'Eerst werden allochtonen door ons doodgeknuffeld. Nu voeren we harde, ingewikkelde gesprekken over kwaliteit. Maar hoe meet je kwaliteit?', reageert Antoinette Tanja, lid van de selectiecommissie van GroenLinks in Amsterdam. De commissie hanteerde een matrix waarop allerlei politieke kwaliteiten van zwak tot sterk moesten worden aangegeven.

De commissies van CDA en VVD zeggen geen speciale methode voor allochtonen te gebruiken. Michiel Butselaar van het landelijk CDA-bureau: 'Ze moeten ten minste een jaar CDA-lid zijn, dat is alles.' Maar die partijen hebben (nog) niet te maken met een bedreigende opmars van allochtonen.

Sommige allochtone kandidaten weigeren inmiddels een lage plek op de lijst. De Surinaamse basketbalcoach Glen Pinas uit Groningen stond 20 op de VVD-lijst en trok zich terug. Hij wilde niet alleen maar als stemmentrekker fungeren. Toch staan er ook dit jaar op de veertig onderzochte lijsten weer opvallend veel allochtonen op een onverkiesbare plek.

Ongewenste voorkeursacties zijn dus niet uit te sluiten. De huidige lijsten overziend, concludeert Tillie dat de allochtone kandidaat nog een lange emancipatiestrijd te wachten staat. Te vergelijken met die van arbeiders en vrouwen. De geschiedenis leert immers dat de zittende macht zijn positie niet zonder slag of stoot opgeeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden