Politiek geweld

DE moord op Fortuyn is een daad van politiek geweld, met voorbedachten rade gepleegd door een extremist. In hoeverre de dader toerekeningsvatbaar is, valt op dit moment niet te overzien....

In een democratie vallen besluiten na overleg en discussie. Die besluiten worden niet alleen door de meerderheid, maar ook door de minderheid die zich er niet in kon vinden, geaccepteerd. Op hun beurt kunnen minderheden in een democratie rekenen op bescherming, want diversiteit en tolerantie vormen de kern van elke democratische samenleving.

De moord op een vooraanstaand politicus is een frontale aanval op deze wezenskenmerken van de democratie. Politiek geweld leidt tot verharding van de politieke omgangsvormen en kan daardoor tegengeweld (en repressie door de overheid zelf) oproepen. Geïntimideerde burgers zijn dan geneigd zich af te keren van de democratische politiek, die daardoor verder aan legitimiteit inboet.

Er bestaat een verband tussen de kans op politiek geweld en de kwaliteit van de democratie. Hoe groter de frustraties van de burger over de legitimiteit van het politieke proces en de effectiviteit van de overheid oplopen, hoe groter de kans op ontsporingen.

De opkomst van de 'leefbaren' en Fortuyn heeft duidelijk gemaakt dat er in Nederland inderdaad sprake is van een vertrouwenscrisis tussen de kiezers en de gekozenen. De onvrede van veel burgers werd door het 'establishment' van de 'gevestigde politieke orde' onvoldoende omgezet in concrete politieke initiatieven tot verbetering van de kwaliteit van de democratie en de publieke sector in het algemeen.

Na de gewelddadige dood van Fortuyn dreigde de onvrede van burgers zelfs te radicaliseren in de richting van een volkswoede. Mede door het doortastende en bedachtzame optreden van publieke gezagsdragers als premier Kok en burgemeester Opstelten van Rotterdam, is dit gevaar vooralsnog afgewend.

De manier waarop de moord op Fortuyn gezamenlijk door voor-en tegenstanders van zijn persoon en ideeën wordt verwerkt, draagt ongetwijfeld bij tot een klimaat van bezinning op het functioneren van onze democratie.

In een democratie is politiek gezag niet vanzelfsprekend. Burgers verliezen het vertrouwen in hun vertegenwoordigers als dezen zichzelf niet serieus nemen. Politiek gaat over conflicten over hoe mensen samenleven, over verschillen van inzicht en belangentegenstellingen. Wanneer deze verdoezeld en aan de openbaarheid onttrokken worden, verdwijnt de betrokkenheid van de kiezers.

Als er één les van Pim Fortuyn te leren valt, dan is het dat politieke democratie zonder oppositie en zonder ideeënstrijd zijn zin verliest.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden