POLITIEK DARWINISME

IN 1968 was ik voor de eerste keer in de Verenigde Staten. Op het hoogtepunt van de flower power was de VARA-radio zo vriendelijk om mij meer dan twee maanden verslag te laten doen van de verkiezingsstrijd tussen Nixon en Humphrey....

Het volgen van een verkiezingscampagne is een goede manier om snel Amerika te leren kennen.

Op een gegeven moment was het me na eindeloos proberen, en met de hulp van een kennis die op het State-department werkte, gelukt om de toenmalige minority-leader in de senaat, de beroemde Republikeinse senator Dirksen aan de telefoon te krijgen.

Toen ik hem om een interview vroeg, informeerde hij voor wie ik werkte. Van een radiostation in Holland was hij niet onder de indruk. 'Hoeveel stemmen levert me dat interview op', vroeg hij smalend. 'Niet veel, maar misschien bent u geïnteresseerd in uw image in Europa', probeerde ik.

Nooit zal ik de woorden vergeten waarmee hij de betekenis samenvatte van Europa, en Holland, voor zijn politieke carrière: 'Dat zal me een rotzorg zijn' (I couldn't care less).

Die herinnering kwam bij me boven toen ik via het NOS-journaal vernam dat de huidige majority-leader in de senaat, de Republikein Dole, niet erg onder de indruk was van de poging van Kok en Van Mierlo om hem op andere gedachten te brengen over de voornemens van de Republikeinen om de Amerikaanse betalingen aan de Verenigde Naties zeer drastisch terug te brengen.

De VN zijn nooit erg populair geweest in Amerika. Sowieso is de gemiddelde belangstelling voor het buitenland in Amerika erg laag.

Maar die oude nationalistische/

isolationistische onderstroom in de Amerikaanse politiek is maar kinderspel bij de herijking van het buitenlandse en binnenlandse beleid die in Amerika nu aan de orde is.

Na de verkiezing van Clinton meenden veel progressieve politici en commentatoren daar uit te mogen afleiden dat een nieuw gevoel voor gemeenschapszin zijn herintrede in de Amerikaanse politiek zou doen.

Naar nu steeds meer blijkt, volkomen ten onrechte. Clinton heeft gewonnen omdat Bush zijn beloftes om de belastingen te verlagen (read my lips) niet is nagekomen.

Meer dan ooit na de oorlog wordt de Amerikaanse binnen- en buitenlandse politiek gekenmerkt door een zwart conservatisme. Het begint zelfs trekken te vertonen van een politiek darwinisme, dat de strijd om het bestaan een steeds letterlijker betekenis geeft.

Het 'contract with America' onderscheidt zich niet van eerdere Republikeinse verkiezingsprogramma's in retoriek. Maar wel in de radicaliteit van de voorstellen, de concreetheid, de uitgewerkte procedures en de geplande agendering.

Ook de vorm waarin het programma gegoten is, een 'contract' met de kiezers, getuigt van een voor politici ongekende bereidheid om zich vast te leggen.

Het 'contract' werd door meer dan 367 kandidaten voor een zetel in het Amerikaanse congres daadwerkelijk ondertekend. Nu zal het ongetwijfeld zo zijn dat een aantal van hen een handtekening heeft gezet in de vaste overtuiging dat de Republikeinen geen meerderheid in congres of senaat zouden behalen. Zij hadden dan de Democraten de schuld kunnen geven van het niet uitvoeren van het 'contract'.

Maar wat de campagnestrategen beoogden, om door middel van het tekenen van het 'contract' het geschonden vertrouwen bij de Amerikaanse kiezers te herstellen, had voldoende succes om de Republikeinen wèl een absolute meerderheid te bezorgen. Met als gevolg dat nu iedere ondertekenaar, gewild of ongewild, de gevangene is van het 'contract'.

Tot eind volgend jaar kan president Clinton met zijn grote wetgevingsbevoegdheden nog veel onheil keren. Maar als hij straks niet herkozen zou worden, en die kans is niet gering, gaat Amerika zwarte tijden tegemoet.

Het meest funest zullen de gevolgen zijn voor de integratie in de Amerikaanse samenleving. De kloof tussen blank en zwart is altijd groot geweest, maar het beleid is er al tientallen jaren op gericht die kloof te verkleinen.

Bijvoorbeeld door tamelijk vergaande regelgeving op het gebied van positieve discriminatie van etnische minderheden op de arbeidsmarkt. Nu gaan er in Amerika steeds meer stemmen op om daar radicaal mee te breken. Vooral mentaal zou dat voor de interraciale betrekkingen grote gevolgen kunnen hebben.

De invloed van Amerika in de wereld, cultureel en economisch, is zo groot dat sociale verhoudingen in de Verenigde Staten hun uitstraling hebben in de rest van de wereld, vooral in het Westen.

Iedereen in Nederland, ook Bolkestein en Rinnooy Kan, roept altijd dat wij Amerikaanse sociale verhoudingen niet moeten willen. Maar we zouden, om ons land concurrerend te houden, wel in die richting moeten opschuiven, tot halverwege bijvoorbeeld. Maar als Amerika nu steeds rechtser wordt, steeds a-socialer? Moeten we dan steeds mee blijven schuiven tot halverwege?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.