Politiek bloedbad Landsmeer

Wethouders gedragen zich in Landsmeer als onderkoningen, tot oud-advocaat-generaal Nienhuis er burgemeester wordt. Wat volgt, is een bestuurscrisis die haar weerga niet kent.

LANDSMEER - Hoezo slaperig dorpje onder de rook van Amsterdam? Toont de bevolking van Landsmeer zich eens betrokken bij de lokale politiek, draagt die bemoeienis bij tot een politiek bloedbad van ongekende proporties.


In Landsmeer wordt burgemeester Astrid Nienhuis, vorige maand nog door de gemeenteraad naar huis gestuurd, nu door diezelfde gemeenteraad weer liefdevol in de armen gesloten. Met instemming en onder druk van de bevolking die een even zeldzame als massale steunactie voor haar op touw heeft gezet.


Nu zijn het plots de twee erfvijanden van Nienhuis, de wethouders Franklin Monteban (VVD) en Mark Jan Prins (PvdA), die het veld moeten ruimen. Drie weken geleden kregen ze de raad nog achter zich in het slepende conflict met Nienhuis, maar van winnaars zijn zij als bij toverslag in verliezers getransformeerd.


Het gebruikelijke woord 'bestuurscrisis' schiet te kort voor wat er het afgelopen jaar, sinds het aantreden van burgemeester Astrid Nienhuis, in politiek Landsmeer is voorgevallen. Een bescheiden greep. De gemeentesecretaris heeft zijn functie neergelegd. De bevolking neemt het massaal op voor de onder vuur liggende burgemeester. Raadsleden die instemden met het vertrek van Nienhuis stappen nu zelf op omdat ze op straat voor rotte vis worden uitgemaakt.


Onderwijl zoemt het dat de nu weggestuurde wethouders (en opgestapte gemeentesecretaris) er hun levenswerk van maken de plaatselijke aannemer te paaien. Wisten we al van de familiebanden tussen die aannemer en zekere machtigen op het gemeentehuis?


'En nu dreigen we de regie over onze eigen toekomst kwijt te raken', overziet GroenLinksraadslid Ivo van der Werk het slagveld. Nog is Landsmeer een zelfstandige gemeente. Bij zoveel bestuurlijke chaos heeft commissaris van de koningin Johan Remkes een extra argument om versneld op herindeling aan te dringen, is de vrees.


Van der Werk komt van buiten, woont pas vier jaar in Landsmeer (pal boven Amsterdam, tienduizend inwoners) en vraagt zich af hoe het zo heeft kunnen escaleren. Zijn diagnose: met de vorig jaar aangetreden, onervaren Nienhuis haalde de gemeente een daadkrachtige vrouw binnen die geen boodschap had aan de 'naar binnen gekeerde bestuurscultuur'.


Collega-raadslid Marc de Jong (VVD) schetst ruwweg hetzelfde beeld: 'Hier waren de wethouders een soort onderkoningen die steeds de grens opzochten van wat wettelijk nog kan. Of het nu waar is of niet, je moet als bestuurder voorkomen dat je het gevoel oproept vriendjespolitiek te bedrijven. Burgemeester Nienhuis komt van het Openbaar Ministerie, ze is een juriste met een sterk rechtvaardigheidsgevoel. Dat gaat wringen.'


Soepel ging het er het afgelopen jaar in het gemeentebestuur van Landsmeer niet aan toe, dat is wel duidelijk. Astrid Nienhuis werkte als advocaat-generaal bij het gerechtshof in Amsterdam tot ze vorig jaar september aantrad als burgemeester van Landsmeer. Haar enige politieke ervaring heeft ze opgedaan in haar woonplaats Velsen, als VVD-raadslid.


Over haar bestuurlijke onervarenheid zegt ze in een introductiegesprek met de lokale omroep: 'Eigenlijk moet ik de eerste honderd dagen op mijn handen gaan zitten. Daar zal ik de grootst mogelijke moeite mee hebben.'


En dat doet ze ook niet. Nienhuis laat zich overal zien en wint de harten van veel Landsmeerders. In het gemeentehuis zelf gaat het er minder hartelijk aan toe. Haar collega-bestuurders, de wethouders Monteban en Prins, komen al snel met haar in aanvaring. De oude rotten in de lokale politiek hebben weinig op met de daadkracht van de nieuwe burgemeester.


De spanningen lopen zo hoog op dat het provinciebestuur zich ermee moet bemoeien. Er volgt een 'heisessie'; een onafhankelijke onderzoekscommissie verdiept zich in de kwestie. Die concludeert dat er veel schort aan de bestuurscultuur in Landsmeer. Aan dualisme doet Landsmeer niet, de wethouders (met name die van de VVD) hebben de gemeenteraad aan een touwtje.


Als de coalitiepartijen VVD en PvdA het vertrouwen in Nienhuis opzeggen, komt de bevolking in het geweer. Twee jonge moeders zetten een steunactie op voor de burgemeester en halen in recordtijd 2.200 handtekeningen op (op 3.700 huishoudens). 'Hebben we eindelijk een burgemeester die zich niet zo maar laat wegdrukken door mensen die zich hier al jááren als zonnekoning gedragen, en dan kregen we dit', foetert Yvette Schotsman, een van die twee.


Met 8 tegen 6 stemmen zegt de raad niettemin het vertrouwen in Nienhuis op, tot ergernis van luidruchtig aanwezige burgers. Maar deze week, in aanwezigheid van commissaris van de koningin Remkes, spreekt diezelfde raad zich anders uit. Nu wordt met 9 tegen 5 stemmen besloten dat de twee wethouders het veld moeten ruimen.


Terwijl de hoofdrolspelers er het zwijgen toe (moeten) doen, broedt Johan Remkes op een oplossing. Hij heeft inmiddels een waarnemend burgemeester benoemd. Bestuurscrises zijn de doorgaans stoïcijnse Remkes niet vreemd, maar dit?


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden