Reportage Veiligheid snelwegen

Politiecontroles op de snelweg zijn ‘bijna nihil’, en dat terwijl het aantal verkeersongelukken stijgt

Iedere automobilist heeft er mee te maken – en ergert zich eraan: bumperkleven, afsnijden, bellers achter het stuur. Zelf doen ze het – natuurlijk – niet. Maar het idee dat de politie erop controleert heeft eigenlijk niemand.

Een automobilist met pech langs de snelweg A50 bij Ewijk . Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Politiecontroles in Nederland? ‘Dat is bijna nihil’, schampert vrachtwagenchauffeur Jelle Postma (54) uit Drachten op een parkeerplaats langs de A15 bij Ochten. Postma zit al 35 jaar bijna dagelijks op de weg en ziet zelden een agent. ‘In het buitenland zijn ze veel strenger.’

Ook David Koning (37) uit Utrecht, gestopt voor een rookpauze, is niet bang voor de politie – niet dat hij daar reden toe heeft, maar toch. ‘Toen ik nog bromfiets reed, werd ik continu aangehouden. Sinds ik autorijd nooit meer. Hooguit zie ik af en toe een flitser langs de weg.’

Dat kan kloppen, want uit maandag gepubliceerd onderzoek van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) blijkt dat politiecontroles op de weg de afgelopen jaren drastisch zijn afgenomen. In 2017 werden 20 duizend automobilisten staande gehouden: 80 duizend minder dan in 2006. De hoeveelheid bekeuringen voor te hard rijden daalde met de helft.

Tegelijkertijd verslechtert de verkeersveiligheid. Het aantal ongevallen verdubbelde de afgelopen vijf jaar naar ruim 38 duizend in 2018. Vorig jaar vielen 678 doden in het verkeer, negentien meer dan in 2014.

Volgens het SWOV heeft dat meerdere oorzaken. Het is drukker op de weg. Automobilisten zijn vaker met hun smartphone in de weer; te hard rijden en alcohol veroorzaken meer ongelukken. Maar ook het verminderde politietoezicht speelt mee.

Vooral jonge mensen

Ook hij belt weleens in de auto, erkent Rob van Zundert (53) op een parkeerplaats langs de A2. Van Zundert is als winkelontwerper voor een kledingketen veel onderweg. Hoe hoog de boete voor bellen achter het stuur is, weet Van Zundert niet. Hij is nog nooit gepakt. ‘Maar ik denk dat ik het wel kan betalen.’

Van Zundert ziet met name jonge mensen bellen achter het stuur. ‘Soms komen ze voorbij met 160 kilometer per uur. En toch nog een telefoon in de hand. Op stukken dat auto’s maar 100 mogen, zitten ze nog net niet met hun telefoon op de achterbank.’

Volgens Koning, elektromonteur van beroep, gedragen sommige automobilisten zich hufterig. ‘Automobilisten die in volle vaart langs een file rijden en zich er aan de kop van de stoet plotseling tussen dringen, zodat iedereen vol in de ankers moet. Maar dat is volstrekt legaal.’

Oost-Europese vrachtwagenchauffeurs maken er helemaal een potje van, zegt Postma, die op weg is naar Rotterdam om een tank palmolie op te halen. ‘Die gasten rijden 80. Maar wil je ze inhalen, dan gaan ze ineens harder rijden. Dan zie ik in de spiegel dat ze met hele andere dingen bezig zijn.’

Geen zin

De boetes zijn niet mals. Op bumperkleven staat een bekeuring van 280 euro, betrapt worden op bellen achter het stuur kost een automobilist 240 euro. Maar hoge boetes hebben geen zin, zolang de pakkans laag is, zegt verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen.

‘Vroeger kwam er nog wel eens een witte politie-Porsche voorbij. Dan had je nog het idee dat je je moest gedragen. Nu zie je nauwelijks politie op de weg. Je kunt van Groningen naar Maastricht rijden met een mobiel aan je oor zonder dat je bekeurd wordt.’

Dat er een verband zit tussen minder controles en meer ongelukken is logisch, zegt Tertoolen. Iedereen heeft haast tegenwoordig, elke minuut telt. ‘Automobilisten gedragen zich egocentrisch. En niemand heeft nog het idee dat hij daarop gecontroleerd wordt.’

Volgens een woordvoerder van de landelijke politie ligt het plaatje iets genuanceerder. In het SWOV-onderzoek wordt alleen gekeken naar controles door de Nationale Politie. ‘Maar regionale eenheden controleren ook. Als je die meetelt komt het aantal aanhoudingen op 40 duizend.’ Bovendien is de politie bezig met nieuwe manieren van handhaving, zoals het plaatsen van slimme camera’s die smartphonegebruik kunnen detecteren en trajectcontroles.

Mentaliteitskwestie

Effectiever cameratoezicht is een oplossing, aldus SWOV-directeur Peter van der Knaap. Maar surveilleren is ook van groot belang. In samenwerking met de politie hebben onderzoekers van het SWOV op twee plekken intensief gecontroleerd en automobilisten aan de kant gezet. ‘Je merkt dat de zichtbare aanwezigheid van de politie werkt.’

Je kunt wel achter elke boom een politieagent zetten. Maar het is ook een mentaliteitskwestie, zegt verkoopmanager Jozef van Dijck achter een kopje koffie in wegrestaurant de Goudreinet. Die verruwing van omgangsvormen zie je niet alleen in het verkeer, zegt Van Dijck. ‘Die zie je in de hele maatschappij. Hoeveel politie moet je wel niet hebben als je iedereen wilt controleren?’

Oorzaken

Afleiding door de smartphone achter het stuur is een belangrijke oorzaak voor het stijgende aantal verkeersongelukken. In een pilot van zes weken op de A12 en A16 werden honderden smartphonegebruikers aangehouden. Dit komt naast andere vormen van riskant gedrag, zoals alcoholgebruik, bumperkleven of te hard rijden, en de toegenomen verkeersdrukte.

De politie houdt minder gericht toezicht op de verschillende vormen van risicovol gedrag. Zichtbare politiesurveillance wordt steeds meer vervangen door cameratoezicht, waarmee alleen de snelheid wordt gecontroleerd. In 2017 werden 20 duizend mensen aan de kant gezet, terwijl dat er in 2006 nog meer dan 100 duizend waren.

Oplossingen

De politie moet effectiever toezicht houden op de weg, door slim gebruik te maken van gegevens. Een nieuw ‘data-instrument’, dat rekening houdt met tijdstip, weersomstandigheden en ongelukken in het verleden kan helpen om verkeersrisico’s aan te pakken. De nadruk moet hierbij niet liggen op het uitdelen van zoveel mogelijk boetes, maar op het tegengaan van onveilige verkeerssituaties.

Het terugbrengen van zichtbare surveillance helpt. Met alleen camera’s zie je niet of iemand zijn gordel om heeft, gedronken heeft of met zijn smartphone bezig is. Politiecontroles die goed opvallen hebben meer invloed op de automobilist, omdat iemand onmiddellijk met zijn eigen gedrag geconfronteerd wordt. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden