Interview Hanneke Ekelmans, politiechef

Politiechef Hanneke Ekelmans: ‘Met deze aanpak van drugscriminaliteit gaan we de krantenkoppen niet halen’

Doorzoeking van een woonwagenkamp in Lith als onderdeel van operatie Alfa naar topcrimineel Martien R. Beeld Marcel van den Bergh

Om grote criminaliteit aan te pakken die de samenleving ondermijnt – zoals drugsnetwerken – gaat de politie zich minder richten op het oplossen van zichtbare criminaliteit – zoals straatroof. Politiechef Hanneke Ekelmans legt uit waarom. ‘Ondermijning is veel abstracter, daar zit een ongemak.’ 

Niet lang nadat politiechef Hanneke Ekelmans (54) met het managementteam van het korps had bekokstoofd hoe de drugscriminaliteit moet worden aangepakt, gebeurde er iets dat alles in een stroomversnelling bracht. Advocaat Derk Wiersum, die een belangrijke kroongetuige bijstond, werd vermoord. De rechtsstaat schudde op zijn grondvesten. Als antwoord kondigde minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) de oprichting aan van een nieuwe anti-drugseenheid bij de politie. Een ‘narcobrigade’ die op topcriminelen als Ridouan T. zou jagen volgens het principe oprollen-aanpakken-afpakken. De ondermijning, een begrip dat steeds vaker wordt gebruikt om de ontwrichtende uitwerking van criminaliteit op de rechtsstaat te omschrijven, zou op die manier een flinke slag worden toegebracht.

‘Maar verdwijnen zal het niet’, zegt Ekelmans, chef van de politie Zeeland-West-Brabant en landelijk portefeuillehouder ondermijning. ‘Dat is de rozewolkbenadering die er niet in zit.’ Voor haar, op de vergadertafel van haar opgeruimde kamer op het politiebureau in Tilburg, liggen wat aan elkaar geniete A4’tjes. Het is de door de politie vastgestelde strategie, samengevat in vijf samenhangende en elkaar versterkende pijlers. Gericht op de lange termijn, op samenwerking tussen een veelvoud aan organisaties. En nee, daar haal je niet altijd de krantenkoppen mee, want veel van wordt ondernomen zal onzichtbaar blijven.

Was het door Grapperhaus aangekondigde drugsteam onderdeel van het plan dat er al lag?

‘Onze strategie was bekend bij de minister. Wij hadden opgeschreven hoe wij dachten dat de bestrijding van zware criminaliteit eruit moest komen te zien. Door de moord op Wiersum is dit allemaal in een stroomversnelling terechtgekomen. Als je het zakelijk bekijkt, weet je: dit gaat een game changer worden, maar het was niet het moment om dat te zeggen. Dat voelde onkies.’

De benadering zoals u die omschrijft klinkt anders dan die van Grapperhaus. De focus van de nieuwe eenheid ligt dus niet op het oppakken van Ridouan T.?

‘We gaan al heel goed achter Ridouan T. aan. Ik weet niet hoeveel potentiële Ridouans er nog zijn, maar je weet wel dat je daar moet beginnen. Je moet tijdig herkennen dat jonge jongens de criminaliteit ingaan. Dan heb je het over de versterking van jeugdwerk, het handhaven van de leerplicht, het geven van kansen aan jongeren. Je kunt criminaliteit niet bestrijden zonder ook aan preventie te doen.’

Waar gaat de narcobrigade zich op focussen?

‘Ik spreek liever van het MIT: Multidisciplinair Interventie Team. Het is weliswaar ingebracht bij de Landelijke Eenheid van de politie, maar het is een samenwerkingsverband van verschillende partijen, waaronder het OM, de Fiod, douane en Koninklijke Marechaussee. Er is nog geen structureel geld, en dat moet er echt zijn om dit in te kunnen richten. Eén van onze doelen is het blootleggen van financiële stromen, het afpakken van geld, maar vooral het verstoren van zo’n drugsproces. Want je kunt eenmalig geld afpakken, maar het is veel interessanter om ervoor te zorgen dat het systeem van betalingen niet meer loopt.’

Hoe doe je dat?

‘Dat is een langdurig proces. We hebben steeds beter zicht op hoe het systeem van betalingen verloopt, maar als je vraag ook inhoudt: kun je op basis hiervan een interventie doen, dan is het antwoord: dat kan, maar zo’n interventie verstoort het proces nog onvoldoende. Met onze nieuwe strategie willen we kennis en inzicht vergroten, zodat je op voorhand voorspellingen kunt doen en veel gerichter kunt ingrijpen.’

Kunt u een voorbeeld geven?

‘De laatste jaren zien we in Nederland een toename van crystal meth. Dat is opmerkelijk, want we hebben er geen markt voor. Het meeste is bestemd voor de export. Als je wil weten of we een risico op gebruikers lopen – en die wil je echt niet hebben, want voor de volksgezondheid is dat écht een probleem – dan moet je kijken naar een land als de VS. Wat waren daar de indicatoren dat het gebruik zo toenam? En kunnen wij daar iets van leren voor Nederland? Als we daar parallellen uit kunnen trekken, dan kun je ook zien welke maatregelen we moeten nemen.

Hanneke Ekelmans, politiechef West-Brabant-Zeeland en landelijke portefeuillehouder ondermijning. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

‘Of kijk naar de vredesonderhandelingen van de Farc. Daar kwam uit dat de boeren compensatie kregen voor de coca-oogst, met als effect dat ze belang kregen bij een grotere oogst. Dat leidde tot een enorme toename van de productie in Colombia en dan weet je dat ook de Europese markt overspoeld gaat worden door cocaïne. Daar kun je tijdig op anticiperen.

‘Het gaat erom dat we beter vooruit kunnen kijken wat ons te wachten staat. Dat is niet alleen een taak van de politie, maar ook van gemeenten, wetenschappers en analisten.’

Capaciteit die daarop wordt ingezet, gaat wel ten koste van andere criminaliteit.

‘Daar zit een zeker ongemak. Het aanpakken van ondermijning is veel abstracter dan het aanpakken van high impact crime. Maar we moeten keuzes maken. Dan kan het dus zijn dat je bij een woninginbraak, straatroof of misschien zelfs een overval zegt: we zetten hier minder capaciteit op in, we kiezen voor het versterken van die samenhangende aanpak, omdat we denken dat we daar op de lange termijn meer effect mee gaan bereiken.’

Wie neemt de regie over het MIT?

‘Het team wordt aangestuurd door het Openbaar Ministerie, vanuit het Landelijk en Functioneel Parket. Vanuit die zin is de sturing duidelijk.’

Wat gaat het MIT doen wat de Landelijke Eenheid niet al doet?

‘Het nieuwe team zal een versneller zijn. Dat zit ’m in de extra capaciteit, maar ook in het feit dat dit team per definitie een multiteam is, terwijl de Landelijke Eenheid alleen een combiteam met de Fiod heeft. Dit is echt iets anders. Je maakt een team waarbij doelstellingen breder geformuleerd worden en nieuwe strategieën toegepast kunnen worden. Overigens is er vanuit diegenen die ermee begaan zijn echt enthousiasme. Er leeft een gevoel van: hier kunnen we iets anders gaan doen.’

Zijn er niet ook zorgen dat de eenheden leeggeplukt worden?

‘Ja, daar is zorg over. De burgemeesters hebben hierover een brief naar de minister gestuurd. Maar dat leeft natuurlijk binnen de eenheden ook. Je kunt niet zomaar mensen weghalen. Want het systeem werkt zo: als je zo’n team openstelt, dan zullen met name collega’s uit de opsporing en informatie daarop solliciteren. Als je daar dan weer vacatures voor gaat openstellen, dan gaan de blauwe collega’s daarop solliciteren. De uitkomst is dat je weinig blauw op straat hebt. We gaan alles op alles zetten om te voorkomen dat dit gebeurt.’

Waar worden die 350 extra fte’s vandaan getoverd die de minister voor ogen heeft?

‘Uit verschillende organisaties. Daarover is nog geen verdeling afgesproken. We zullen zoveel mogelijk van buiten werven. Op het moment dat je financieel specialisten of data-analisten of wat dan ook wilt hebben, hoef je die niet intern te werven. Je moet wel elke keer kijken van: welke bevoegdheden krijgen deze nieuwe mensen? Hebben ze daarvoor een politieopleiding nodig en mogen ze in onze politiesystemen werken? Het is best een puzzeltje en om daar maar eens een heel saai woord voor te gebruiken’ – ze geeft een vette knipoog – ‘daar hebben we een taskforce voor.’

Wanneer gaat het MIT aan de slag?

‘Dat durf ik niet te zeggen. Er zitten nu vanuit verschillende organisaties kwartiermakers bij elkaar die kijken wat we nodig hebben en welke randvoorwaarden er zijn. De opdracht moet helder zijn.’

Gaat het weken duren, maanden?

‘De opdracht is om dit in een heel hoog tempo te doen. Ik ga er zelf een beetje van uit dat we over een maand of twee alweer beter kunnen schetsen hoe het eruit gaat zien. Het is een mooie manier om te ontdekken of het bij zo’n groot thema lukt om intern bij de politie maar ook zeker met partners samen op te trekken. Ik zie het als een verplichting om het te doen. Als je kijkt wat het maatschappelijke probleem is, het gif dat je in de maatschappij hebt, dan kun je niet anders dan dit samen doen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden