Politie: 'Wie zorgeloos drugs gebruikt, werkt mee aan al deze ellende'

Politie start met een nieuwe afschrikkingsmethode voor de onbezorgde drugsgebruiker

De politie wijst onbezorgde drugsgebruikers op de sinistere wereld die hun kick mogelijk maakt. Maar werkt die ontmoedigingstactiek ook?

Cannabis zou het minst schadelijk zijn voor de samenleving. Foto Gabriel Eisenmeier

‘Vandaag maken wij een klassiek recept voor cocaïne’, zegt een montere Britse stem terwijl een tekening van een beslagkom in beeld komt. Op de achtergrond klinkt een al even opgewekt muziekje. ‘Laten we beginnen met het omzagen van wat regenwoud zodat onze cocaplanten goed kunnen groeien. Mijn ervaring is dat je met een kettingzaag het makkelijkst van de bomen afkomt. Sommige woudreuzen hebben meer dan duizend jaar gegroeid, maar het kost slechts een paar minuten om ze om te leggen.’

Binnen drie minuten wordt de beslagkom in het filmpje gevuld met dode vogeltjes, aapjes, vergiftigde bodems, ontwrichte lokale gemeenschappen en ‘een homp geweld’: wapens, bloed en doorzeefde Zuid-Amerikanen. ‘Voor het Colombiaanse recept zijn zo’n negentig dode politieagenten per jaar nodig.’

‘Agenda-hedonisten’

De afzender van het filmpje is de National Crime Agency, de Britse politiedienst die belast is met het bestrijden van de georganiseerde misdaad. Twee jaar geleden postte de dienst de video om drugsgebruikers bewust te maken van hun rol . Die boodschap komt duidelijk over tegen het einde van de video, als het goedje aan de andere kant van de oceaan aan de kook wordt gebracht. De voice over voegt nog wat troep toe die de smaak verder niet beïnvloedt, maar de winst maximaal opdrijft. ‘Want dat is uiteindelijk wat we willen.’ Ten slotte komt het recept aan bij ‘het laatste, onontbeerlijke ingrediënt’: de nonchalante eindgebruikers. ‘Al het voorafgaande is nutteloos zonder hen.’

Deze week deed landelijk politiechef Erik Akerboom een vergelijkbare poging. Op een internationaal drugsbestrijderscongres in Den Haag hekelde hij de vrolijk gedrogeerde feestgangers die door een collega van hem diezelfde dag werd bestempeld als ‘agenda-hedonisten’: ‘Twintigers en dertigers die doordeweeks erg gezond leven met yoga, smoothies en fitness. Maar in het weekend nemen ze cocaïne en pillen.’ Minister van Justitie Ferdinand Grapperhaus haakte direct aan en verwees naar de recente moord op de broer van kroongetuige Nabil B. in Amsterdam. Grapperhaus: ‘Achter een pil of ‘lijntje’ schuilt een wereld van keiharde criminaliteit: liquidaties, witwassen, corruptie, fraude en milieucriminaliteit.’

‘Ik begrijp de korpschef wel’, zegt Janneke Nijmeijer van de stichting Fairtrade Coke. Zelf was ze in haar studententijd ook niet vies van een experimentje, maar dat veranderde, onder meer door een reis door Latijns-Amerika. ‘Ik merkte dat de mensen mij in Colombia en Bolivia zagen als een onwetende gringo, die verantwoordelijk is voor de vraag naar een product dat daar burgeroorlogen financiert en de samenleving ontwricht op andere manieren.’ Op haar website herinnert ze onder meer aan de drugsgerelateerde verdwijning van 43 studenten in het Mexicaanse Ayotzinapa. Iets wat feestende leeftijdgenoten in Nederland misschien zal aanspreken.

Haar doel is niet per se om mensen van de coke af te praten. ‘Ik wil vooral een discussie aanjagen.’ Maar zelf heeft ze cocaïne al lang in de ban gedaan. En ook haar Nederlandse vrienden zeggen dat ze door haar betrokkenheid bij het onderwerp de lijntjes links laten liggen.

Politie doet sporenonderzoek nabij de vluchtauto die gebruikt werd bij de moord op Reduan Bakkali, broer van kroongetuige B. Foto Guus Dubbelman / De Volkskrant

'Wakkerschudmoment'

Een campagne over de duistere kant van partydrugs zou voor veel gebruikers weleens een ‘wakkerschudmoment’ kunnen betekenen, vermoedt Lucy van der Helm, directeur van de ideële campagnestichting Sire. ‘Voorlichting gaat toch vooral over de gezondheisrisico’s van drugs. Dit is iets waar veel feestgangers waarschijnlijk nooit bij stil staan.’ Dat campagnes effect kunnen hebben blijkt volgens Van der Helm onder uit de Bob-campagnes, waardoor minder mensen met alcohol op achter het stuur stappen. ‘En kijk eens hoe de houding ten opzichte van roken de afgelopen jaren is veranderd.’

De kans is overigens klein dat Sire binnenkort zelf posters zal laten ophangen met leuzen als ‘het andere eind van de lijn’ of ‘ook deze pil heeft bijwerkingen’. De organisatie houdt zich namelijk vooral bezig met ‘verweesde’ onderwerpen, legt Van der Helm uit. ‘Dingen waar zich verder nog geen andere organisatie mee bezighoudt.’ Nu de overheid dit zo nadrukkelijk op de agenda zet, is die ook de aangewezen partij om een eventuele publiekscampagne te beginnen, vindt de Sire-directeur.

'Zwakke argumentatie'

Lang niet iedereen is ervan overtuigd dat zo’n campagne effect zal hebben. De oproep van Akerboom is een typisch voorbeeld van ‘zwakke argumentatie’, zegt de Groningse verslavingshoogleraar Arie Dijkstra. ‘Je vraagt mensen om iets op te geven wat ze heel lekker vinden – xtc wordt niet voor niets de love drug genoemd – om het leed van anderen te verzachten.’

Dat is een stuk minder sterk dan campagnes die gaan over gedrag waarmee mensen zichzelf blootstellen aan risico’s, aldus de hoogleraar. ‘Uit de literatuur weten we bijvoorbeeld dat weinig rokers minder sigaretten hebben opgestoken na een campagne over tabaksplantages waar kinderen te werk gesteld worden. Campagnes over de gezondheidsrisico’s van roken voor het eigen lichaam zijn veel effectiever.’

Dijkstra vermoedt zelfs dat een moraliserende campagne vooral zal aanslaan bij mensen die zelf geen drugs gebruiken. ‘Die zien de logica er waarschijnlijk van in.’ Maar bij gebruikers zou het effect weleens averechts kunnen zijn, vermoedt hij. ‘Die hebben het gevoel dat ze ten onrechte de schuld van een heel systeem in de schoenen geschoven krijgen. Je kunt bijvoorbeeld met evenveel recht zeggen: de politie faalt, of de politiek.’

Juiste toon

Een blik op de reacties op het ludieke cocaïnekookfilmpje van de NCA, lijkt Dijkstra’s veronderstelling te onderschrijven. Bijna tweeduizend mensen gaven het item een like op YouTube, tegenover bijna zevenhonderd duimpjes omlaag. In de commentaren zijn die negatieve reacties oververtegenwoordigd. De algemene strekking: ‘Wat een hypocriet filmpje. Legaliseer coke, dan ben je van al dit gedoe af.’

Het is inderdaad een bekend gegeven dat je mensen juist afschrikt als je hen aanspreekt met een te nare campagne, zegt Lucy van der Helm. ‘Een beetje confronteren kan wel, maar je moet precies de juiste toon aanslaan. Ik denk dat dat voor deze boodschap ook moet kunnen.’

‘Max Havelaardrugs'

Achter alles wat illegaal is, gaat een criminele wereld schuil. Wie dus op zoek is naar ‘Max Havelaardrugs’ komt van een koude kermis thuis. De impact die de productie en handel in drugs heeft op mens en milieu verschilt intussen sterk per type. Wat de agenda-hedonisten zouden moeten weten over de drie meest voorkomende drugssoorten.

Cocaïne - extreem schadelijk voor de samenleving

Zuid-Amerika is de cokeschuur van de wereld. Met name kleine boeren verbouwen op heimelijke akkertjes de cocaplanten. De bladeren worden in provisorische openluchtlabs verwerkt tot olie en ingedampt tot ‘cocapasta’. Erg verantwoord voor het milieu is het productieproces niet. Er worden vaak eeuwenoude bomen voor gekapt, bovendien zijn er chemicaliën zoals benzine en bleekwater nodig om de werkzame stof uit de planten te halen. Het afval dat overblijft, wordt doorgaans direct in het regenwoud en rivieren gedumpt.

De boeren, die vaak niet meer dan een paar dollar overhouden aan een oogst, riskeren hoge gevangenisstraffen. En zij zijn niet de enigen die voor relatief weinig geld hun leven in de waagschaal leggen: slachtoffers en geruïneerde levens zijn er ook onder de duizenden voetsoldaten in de Mexicaanse drugsoorlog en onder de bolletjesslikkers die wekelijks op Schiphol aankomen. Voeg daarbij nog de tientallen liquidaties van de afgelopen jaren in de Nederlandse onderwereld.

De wereldwijde omzet van de cocaïnehandel wordt geschat op ongeveer 100 miljard dollar. Dat geld wordt door criminele organisaties mede gebruikt om de ‘bovenwereld’ te corrumperen. Overal ter wereld worden douaniers, politiemensen en politici omgekocht om een oogje dicht te knijpen bij de drugshandel, het geweld en het witwassen.

Synthetische drugs - behoorlijk schadelijk voor de samenleving

Mdma (xtc) en amfetamine (speed) zijn in Nederland de meest gebruikte synthetische drugs, daarnaast wordt er onder meer ghb, ketamine en methamfetamine ingenomen. In Nederland worden al die middelen geproduceerd. Met name op het gebied van mdma is Nederland internationaal een grote speler; Nederlandse criminelen zetten hun pillen af tot in Australië. De illegale drugslabs bevinden zich, voor zover bekend, vooral in Brabantse schuren en loodsen. Zo nu en dan gaat het mis. Zo ontplofte vorig jaar een lab midden in een woonwijk in het Limburgse Urmond en kwamen twee mannen uit Kaatsheuvel om het leven door de gassen die het lab in hun tuinhuisje produceerde.

Belangrijke negatieve kant van het productieproces is vooral dat er zoveel afvalproducten overblijven. Regelmatig worden honderden liters met nare chemicaliën gewoon in het riool gedumpt. Een andere veelgebruikte manier is het dumpen van vaten met giftige vloeistoffen in de natuur, of op bedrijventerreinen. De overheid is jaarlijks miljoenen euro’s kwijt om dergelijke dumpplaatsen verantwoord op te ruimen.

Chemisch drugsafval gedumpt langs een landweggetje: specialisten halen de vaten op. Foto Marcel van den Bergh

De criminaliteit rondom synthetische drugshandel speelt zich volgens de politie verder af in de hoek van fraude met de grondstoffen die nodig zijn voor de productie, gewapende conflicten en afpersing binnen het criminele milieu. Heftig is bovenal de intimidatie door drugscriminelen van burgemeesters, officieren van justitie en andere wetshandhavers.

Cannabis - het minst schadelijk voor de samenleving

In Nederland is het mogelijk om ecologisch verantwoorde, criminaliteitsvrije wiet te roken. Maar dan zul je die als gebruiker wel zelf moeten produceren, of afnemen van een thuisteler. Iemand die het gedoogde maximum van vijf hennepplanten in zijn tuin heeft staan. De realiteit achter de duizenden kilo’s wiet die via de achterdeur de coffeeshops bereikt – circa 870 duizend Nederlanders steken minimaal eens per jaar een joint op – is meestal een andere.

Jaarlijks ontmantelt de politie tussen de vijf- en zesduizend illegale hennepkwekerijen met tientallen tot duizenden planten: in appartementen, loodsen, en maïsvelden. Bij de productie wordt steevast illegaal stroom afgetapt. De politie schat dat er jaarlijks genoeg stroom wordt gestolen om alle huishoudens in Den Haag te kunnen voorzien van elektriciteit. Geschatte schade van de aftap: 200 miljoen euro.

Met wietproductie en -handel zijn enorme bedragen gemoeid – alleen al in Noord-Brabant schat de politie de omzet op 800 miljoen euro – en dat leidt regelmatig tot heftige conflicten. Zo waren er in de periode 2013 tot en met 2015 tien liquidaties die in verband zijn gebracht met cannabishandel. Andere zware delicten zijn de intimidatie van autoriteiten die de wietteelt, de handel en het witwassen van al die drugsmiljoenen proberen te bestrijden. Zo wordt een groot deel van de burgemeesters in het zuiden bedreigd, en worden busjes van energiebedrijven in de fik gestoken. Schrijnend zijn ook de uitbuitingszaken, waarbij illegalen en asielzoekers al dan niet onder dwang worden ingezet bij het oogsten op de plantages.

Zie voor meer cijfers het rapport van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, 'Nationaal Dreigingsbeeld 2017'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.