Nieuws Fraude Geurhondenproeven

Politie sjoemelde veel langer met geurproeven dan gedacht

Door politiefraude met geurhondenproeven in het verleden zijn veel meer strafzaken beïnvloed dan tot dusver werd aangenomen. Tussen midden jaren tachtig en 2006 zijn vrijwel zeker vele honderden verdachten ten onrechte door een hond als dader aangewezen. Experts spreken van een ‘frauduleuze politiecultuur’ en beklemtonen het belang van ‘blind’ onderzoek.

Een geurhond van de douane op de Maasvlakte in Rotterdam. Beeld Hollandse Hoogte

De grotere omvang van de fraude blijkt onder meer uit een rapport van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum (WODC), waaraan nooit eerder publiekelijk aandacht is besteed. Het is opgedoken in een onderzoek van de Volkskrant naar de Deventer Moordzaak.

Dat er bij geurhondenproeven (officieel ‘geursorteerproeven’) werd gesjoemeld, staat vast. In 2006 verklaarden twee politiemensen van het team Oost-Nederland in een strafzaak onder ede dat ze de geurproef ‘nooit’ conform de voorschriften ‘blind’ uitvoerden; ze wisten steeds welk geurmonster de hond moest aanwijzen om een bewijsmiddel te koppelen aan de verdachte die de politie op het oog had.

Na deze bekentenis verklaarde het Openbaar Ministerie alle geurproeven van dit team ongeldig met terugwerkende kracht tot 1997. Dat ging om 2.685 geurproeven, die bijdroegen aan de veroordeling van ruim tweeduizend verdachten. De ongeldigverklaring van het OM leidde destijds tot zo’n honderd herzieningsverzoeken van veroordeelden. Het gaat niet alleen om moord en doodslag, maar ook om kleinere zaken zoals inbraken en roofovervallen.

Het WODC liet al in 1998 ruim zevenhonderd geurproeven onderzoeken die ver vóór 1997 werden uitgevoerd en stuitte daarbij op onverklaarbare verschillen. De hondengroep Oost-Nederland, die bijna een kwart van alle rechercheaanvragen kreeg, scoorde met 74 procent positieve tests (waarbij de beoogde verdachte als dader werd aangewezen) uitzonderlijk hoog. De Twentse hondengeleider Kobus S. scoorde zelfs 86 procent. Het gemiddelde in de rest van Nederland lag op 51 procent. Waarom er destijds niets met dit WODC-rapport is gedaan, kan het Openbaar Ministerie niet zeggen. Het Oost-Nederlandse team was sinds midden jaren tachtig actief.

Het OM kan ook niet verklaren waarom het jaar 1997 als beginpunt van de fraude werd gemarkeerd. Van ten minste één herzieningsaanvraag van vóór 1997 kon worden achterhaald dat die door de Hoge Raad is afgewezen omdat er ‘geen ernstig vermoeden is dat proeven vóór 1997 niet blind zijn uitgevoerd’. Vermoedelijk zijn er meer herzieningspogingen gedaan.

Advocaat Geert-Jan Knoops gaat op basis van deze bevindingen de staat aansprakelijk stellen voor ‘alle fouten en omissies in het onderzoek naar de Deventer Moordzaak’. Aanstaande zaterdag verloopt de verjaringstermijn voor de civiele aansprakelijkheid met betrekking tot de geurproef in deze zaak.

Hoge Raad

Theo de Roos, emeritushoogleraar strafrecht en lid van het gerechtshof dat de fraude vaststelde, zegt dat dit aantoont dat er sprake was van een stelselmatig frauduleuze politiecultuur. Harald Merckelbach, hoogleraar rechtspsychologie en lid van de ACAS (Adviescommissie Afgesloten Strafzaken) noemt de bevindingen ‘uitermate relevant voor de hele forensische expertise’. Dit onderstreept het belang van blind onderzoeken, stelt hij. ‘Ook op andere terreinen van forensisch onderzoek, zoals handschriftkunde of wapenvergelijking, komt voor dat voorkennis over het delict het beeld van getuige-deskundigen troebleert.’

De vraag is waarom deze politiemannen de hand lichtten met de voorschriften, zegt Merckelbach. ‘Een deel van het probleem ligt mogelijk bij de Hoge Raad, die in het verleden nogal vergoelijkend over procedurefouten heen stapte. Na het debacle van de paskamermoord werden de procedures aangescherpt, maar de Hoge Raad bleef vinden dat bewijs na procedureschendingen toch bruikbaar kon blijven.’

In 2011, na statistisch onderzoek door de TU Delft in opdracht van het OM, bleek dat ook acht van de tien onderzochte agenten die het weglegschema van de geurmonsters bepaalden structureel fraudeerden. Ditmaal leidde dat niet tot vervolging of een reactie uit de politiek. Wel werden geursorteerproeven vanaf dat moment verboden.

Lees ook

De omvang van het gesjoemel met geurproeven bij de politie blijkt veel groter dan gedacht. ‘Wij wisten dat hondengeleider Kobus S. garant stond voor een positieve uitslag.’ Lees hier de reconstructie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden