'Politie mist tijd en kennis voor dit spitwerk'

Kunstdieven brengen de gemeenschap jaarlijks een miljardenschade toe, becijfert de oprichter van 's werelds grootste databank voor gestolen kunst en antiek....

'Gevonden', roept een meisje vanachter haar bureau. Ze glimt van trots. In een veilingcatalogus heeft ze een antieke vaas ontdekt die zeven jaar geleden in Italië is gestolen. Ze informeert haar baas Julian Radcliffe.

Die zegt: 'Ik ga eerst eens praten met degene die het voorwerp te koop heeft aangeboden. In de meeste gevallen is dat niet de dief, maar iemand die het te goeder trouw heeft gekocht.'

Radcliffe is directeur van het bureau Art Loss Register in Londen, de grootste databank van gestolen kunstwerken in de wereld. Hij is zelf geen kunstkenner ('Ik verzamel zonder veel succes tekeningen van oude meesters'), maar een voormalig verzekeringsmakelaar. Hij richtte de databank in 1991 op, samen met directeur Marcus Linell van het veilinghuis Sotheby.

'Binnen de verzekeringswereld was er grote ongerustheid over de toename van kunstdiefstal en over het feit dat de politie de tijd en de kennis mist om er iets aan te doen. Daar kwam nog bij, dat gespecialiseerde art squads van de politie in veel landen zijn wegbezuinigd. Grote veilinghuizen wilden bovendien bij een instantie terecht kunnen met de vraag of de kunst die zij kregen aangeboden niet gestolen was.'

Radcliffe nam een databank in New York van 14 duizend gestolen voorwerpen over. 'Die waren nog gearchiveerd in een ouderwets kaartsysteem. Dat hebben wij in een computer ingevoerd. Het werd aangevuld met de databanken van nationale politiekorpsen en met gegevens van nieuwe diefstallen.'

Art Loss Register heeft inmiddels ruim 150 duizend gestolen kunstvoorwerpen in het bestand. Voor 20 pond kan iedereen hier informatie krijgen. Radcliffe: 'Je hebt drie soorten databanken. Er is een open databank van Interpol. Die is klein, en wordt vooral geraadpleegd door kunstdieven. Weet je dat Miller's Antique Guide het meest gelezen boek is in Britse gevangenissen?

'Daarnaast zijn er ook gesloten databanken, zoals die van de politiekorpsen in Frankrijk en Engeland. Daar kun je als kunstkoper helemaal niet terecht. Wij hebben een ''gestuurde databank'', die tegen betaling voor iedereen toegankelijk is, maar die zichzelf ook actief bezig houdt met de opsporing.'

De detectives van Art Loss Register houden zich niet alleen bezig met speuren naar dure schilderijen. 'Onze databank bestaat uit twaalf hoofdcategorieën - van schilderijen tot meubelen, glas en juwelen - en 120 subcategorieën. We nemen alles op, als het uniek is en als het een waarde heeft van meer dan duizend pond.'

De omvang van de kunstdiefstal in de wereld vertegenwoordigt volgens Radcliffe een waarde van jaarlijks 100 tot 150 miljoen euro. 'Als je juwelen en antiek meetelt, dan loopt het in de miljarden.' Hij signaleert twee trends. 'Het aantal diefstallen van kunst en antiek uit privéwoningen neemt al jaren af, in lijn met de daling van het aantal inbraken. Dat heeft te maken met betere beveiligingssystemen.'

Daar staat een stijging tegenover van het aantal kunstdiefstallen uit musea en andere openbare gebouwen. 'De echte kunstdieven zijn veel beter dan in het verleden. Ze hebben een oogje op hoogwaardige kunst. Ze nemen die tegenwoordig vooral overdag mee. Ze komen binnen als gewone bezoeker. Openbare centra zitten vaak met het probleem dat ze hun kunst zo goed mogelijk willen laten zien, en die aan de andere kant moeten beveiligen tegen diefstal. Voor dat laatste is vaak onvoldoende geld.'

De laatste jaren wordt volgens Radcliffe vooral veel gestolen uit Franse landhuizen en kastelen. 'Die liggen afgelegen, zijn slecht beveiligd en hebben veel topstukken. Ideaal voor kunstdieven.'

De motieven voor het stelen van topkunst lopen uiteen. 'Beroemde schilderijen zijn onverkoopbaar. Meestal krijgt het museum de kunst weer aangeboden tegen betaling van losgeld. Soms stelen bendes kunst om indruk op elkaar te maken, zoals bij de twee vorig jaar gestolen Munchs in Oslo. Soms wordt het in opdracht gedaan van een privé-verzamelaar. 'Eén man - Stephane Breitwieser - stal honderden kunstwerken met een totale waarde van 1,5 miljard euro uit galeries in Frankrijk, Zwitserland en Duitsland, alleen maar om er zelf van te genieten. Hij was een uitzondering.'

Op het kantoor aan de Londense Union Street werken zeven jonge kunthistorici. Ze gaan mee met politie-invallen, bezoeken veilingen en kunstexposities, en houden zich verder vooral bezig met het doorbladeren van catalogi. 'Geestdodend. De meeste medewerkers haken na een paar jaar af. We hebben daarom een deel van het zoekwerk overgebracht naar India. Daar bestaan goede kunstopleidingen, en de mensen daar hebben minder moeite met spitwerk.'

De databank van gestolen werk is makkelijk toegankelijk. Alexandra Smith, een van de medewerksters, toont op haar beeldscherm de schilderijen die onlangs zijn gestolen uit het Westfries Museum in Hoorn. 'Elk detail van deze schilderijen kunnen we bestuderen.'

Als er een gestolen werk ontdekt is, voert Julian Radcliffe onderhandelingen met de aanbieder of exposant. 'Vaak is dat iemand die het te goeder trouw gekocht heeft. Ik vertel hem of haar wat er aan de hand is, en zeg dat de aankoopprijs kan worden vergoed, als er verteld wordt hoe het is verkregen. Vaak moet je vijf of zes keer die onderhandelingen voeren, voordat je bij de eigenlijke dief komt.'

Het terugkopen wordt omzichtig aangepakt. 'Musea en verzekeraars willen de kunst graag terug hebben, maar er mag niet zoveel voor worden betaald dat diefstal wordt gestimuleerd.' Radcliffe zegt nauw samen te werken met de politie. De omvang van de door Art Loss Register opgespoorde kunst beliep vorig jaar vijftig kisten. Er werd tweehonderd keer onderhandeld over teruggave.

'Morgen', wil hij even kwijt, 'krijg ik vier bekende schilderijen terug die 21 jaar geleden zijn gestolen.' De spectaculairste vondsten van Art Loss waren een Cézanne in 1999 (een stilleven met een waarde van 25 miljoen dollar dat in 1978 was gestolen), en Manets Perziken in 1998. Art Loss Register heeft inmiddels voor zo'n 150 miljoen euro aan gestolen kunst opgespoord. 'Eigenlijk staan we nog aan het begin. Er wordt weinig gestolen kunst teruggevonden, niet meer dan 15 tot 20 procent binnen twintig jaar. Dat is laag. Van gestolen auto's komt uiteindelijk de helft weer terug.'

Art Loss Register heeft ook bureaus in Keulen en New York. 'We breiden uit. Amsterdam is ons volgende doel. Nederland is een belangrijk centrum voor kunstdiefstal. Ze hebben daar de politie-databank opgeheven. En, nog belangrijker, gestolen kunst wordt daar na verloop van tijd automatisch eigendom van de dief.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden