Nieuws Opsporingsbevoegdheid

Politie mag verdachte dwingen zijn smartphone te ontgrendelen

De politie mag een verdachte dwingen om zijn smartphone te ontgrendelen. Dat heeft de Haarlemse rechtbank donderdag bepaald. Volgens de rechter is het toegestaan om onder dwang de duim van de verdachte op de identity sensor van de telefoon te plaatsen.

Beeld Getty Images

‘De opsporingsambtenaren hadden de gerechtvaardigde verwachting dat er op de iPhone belangrijke informatie stond over de ernstige verdenkingen tegen de verdachte’, aldus de rechters. De politie kon dit type iPhone destijds bovendien nog niet kraken.

Naar dit vonnis werd door juristen met interesse uitgekeken. De huidige wetgeving is gedateerd. Nieuwe wetgeving waarin beter rekening wordt gehouden met technologische ontwikkelingen is in de maak. Maar dat is een langdurig traject. Erg veel jurisprudentie is er nog niet. Daarom hoopte het Openbaar Ministerie met deze zaak meer duidelijkheid te scheppen. De officier van justitie verzocht de rechtbank om een principiële uitspraak.

De zogenoemde cyber007-zaak draait om een phishingbende die op slinkse wijze bankpassen en pincodes stal. De groep criminelen maakte duizenden euro’s buit. Het geld werd vervolgens verbrast, onder meer in de Amsterdamse P.C. Hooftstraat.

In februari 2016 besloot het Alkmaarse cybercrime-team bij wijze van test de iPhone 6 van één van de verdachten op ‘simpele’ wijze te kraken. De verdachte werd geboeid en een rechercheur drukte de duim van de verdachte op de identity sensor. Deze smartphone op een andere wijze ontgrendelen, was op dat moment nog geen optie. En de verdachte wilde niet meewerken.

Schatkamers

‘Wij lopen steeds vaker tegen geblokkeerde telefoons aan’, zei Fred Ootes van het cybercrimeteam vorige maand in de Volkskrant. En dat is een probleem, stelt justitie: smartphones zijn potentiële schatkamers vol bewijs. ‘Het is een wapenwedloop. Na verloop van tijd lukt het ons wel om zo’n smartphone te kraken, maar dan is er weer een nieuw model op de markt met een nog betere beveiliging.’

De politie dwong Bryan O. om zijn smartphone te ontgrendelen. Mag dat wel?

Lees in dit rechtbankverslag wat er aan de uitspraak vooraf is gegaan. 

De rechtbank veroordeelde drie verdachten donderdag tot straffen variërend van 198 tot 219 dagen cel, deels voorwaardelijk. Daarnaast kregen ze een taakstraf en moeten ze hun slachtoffers een schadevergoeding betalen. De straffen vallen relatief laag uit omdat het drie jaar heeft geduurd voordat de zaak op zitting kwam.

Het was in 2016 de eerste keer dat een verdachte in Nederland werd gedwongen zijn eigen telefoon te ontgrendelen. Inmiddels is het nog twee keer gebeurd: eenmaal omdat de politie snel wilde achterhalen waar een vader – die van ontvoering werd beschuldigd – zijn kinderen mogelijk had verstopt. De rechter oordeelde in die zaak dat het vanwege het ‘spoedeisende belang’ mocht. De tweede zaak draaide om de smokkel van cocaïne. Toen oordeelde rechter dat het mocht, omdat de inbreuk ‘op de lichamelijke integriteit beperkt is’.

Het OM hoopte ditmaal op een uitgebreidere motivatie in het vonnis zodat er meer helderheid komt over wanneer en onder welke omstandigheden de politie dit mag. Voorheen werden telefoons van verdachten gebruikt om te tappen, of om een afgelegde route aan de hand van zendmastgegevens te achterhalen. Inmiddels is een telefoon niet alleen meer een telefoon: kraak je hem dan kan de recherche zicht krijgen op het netwerk van de verdachte, de verstuurde berichten, aantekeningen, foto’s en tal van andere persoonlijke gegevens. Dat roept de vraag op: wat is een beveiligde smartphone? Moet het worden beschouwd als het verlengde van je hoofd? Of is het vergelijkbaar met een laatje in je bureau? Een verdachte heeft zwijgrecht: hij hoeft geen inkijk te geven in zijn hoofd en hij hoeft geen verklaring af te leggen. Maar met een huiszoekingsbevel mag de politie wel kijken in zijn bureaula.

Advocaat Micha Jonge Vos betoogde in deze strafzaak dat de politie een verdachte niet mag dwingen om zichzelf te belasten. Je kunt een verdachte ook niet dwingen om zijn toegangscode te geven voor de telefoon, dus je mag ook niet zijn vinger op een identity sensor drukken, was zijn redenering.

Lichamelijke integriteit

Het OM was het daar niet mee eens. Volgens de officier van justitie is het gebruik van de vingerafdruk vergelijkbaar met dat van ander biometrisch materiaal. Zo is het allang toegestaan om verdachten gedwongen naar de kapper te sturen - een baard of een ander kapsel kan immers van belang zijn voor een confrontatie met getuigen. En ook bloed of dna mag de officier onder omstandigheden vorderen. ‘En daarbij mag dwang worden toegepast zolang dat maar in verhouding staat tot de ernst van het strafbare feit’, stelde de aanklager tijdens de zitting.

Volgens deze rechtbank is het drukken van de duim op de identity sensor ‘slechts een beperkte inbreuk op de lichamelijke integriteit’. Daarnaast stellen de rechters dat een in beslag genomen telefoon onderzocht mag worden en dat de politie materiaal dat onafhankelijk van de wil bestaat, zoals een vingerafdruk, onder dwang mag afnemen.

De advocaat van de betreffende verdachte weet nog niet of hij in hoger beroep gaat. ‘Voor de vorming van jurisprudentie zou het goed zijn, maar ik ga nog bespreken of het ook in het belang is van mijn cliënt’, aldus Micha Jonge Vos.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.