Politie en inwoners vechten in Chinees vissersdorp om landonteigening

Voor de tweede keer in vijf jaar is het Chinese vissersdorpje Wukan, 15 duizend zielen, wereldnieuws geworden. Er vonden deze week gevechten plaats tussen de dorpsbewoners en de ordepolitie.

Fokke Obbema
Een vrouw is gewond geraakt bij gevechten tussen de politie en inwoners van Wukan. Beeld reuters
Een vrouw is gewond geraakt bij gevechten tussen de politie en inwoners van Wukan.Beeld reuters

Op video's is te zien hoe een grote meute, in zwart gehulde ME'ers klungelig op de vlucht slaat voor stenen gooiende dorpsbewoners, als betrof het een slechte Chinese opera.

Inmiddels valt er weinig meer te lachen. De ordepolitie heeft hard terug geslagen met rubberkogels en traangas. Vele huizen werden met grof geweld binnengevallen en tientallen 'activisten' zijn gearresteerd. Alle journalisten, buitenlands en Chinees, zijn uit het dorp verwijderd. Wukan is volkomen afgesloten van de buitenwereld, zelfs voedsel komt er niet in en over wat er ter plekke gebeurt, sijpelt niets naar buiten. Wie op sociale media 'onjuiste berichten' verspreidt, riskeert arrestatie.

Landonteigening

Ook in 2011 waren er in dit onooglijke dorp, op 150 kilometer van Hongkong, hevige protesten. Net als toen draait het nu om landonteigening. Op het Chinese platteland spelen lokale bestuurders van de CCP (Chinese Communistische Partij) nogal eens onder een hoedje met projectontwikkelaars. De bestuurders kunnen zichzelf flink verrijken wanneer zij boerenland onteigenen en aan ontwikkelaars doorschuiven. Een risico is er wel: de woede van de boerenbevolking.

Die werd de lokale partijbonzen van Wukan in 2011 fataal. Op heftige demonstraties bij het partijkantoor volgde het maandenlange 'beleg van Wukan'. Ook toen werd het dorp geheel van de buitenwereld afgesneden. Die impasse werd pas doorbroken toen hogere partijkaders tot de conclusie kwamen dat de lokale bonzen moesten worden geofferd. De bewoners kregen als toezegging dat zij bij nieuwe verkiezingen hun eigen kandidaat voor de dorpsleiding naar voren mochten schuiven. Dat werd de inmiddels 72-jarige Liu Zhulian.

In de afgelopen vijf jaar wist hij weinig concreets voor zijn achterban te bereiken. Begin dit jaar besloot hij weer openlijk actie te gaan voeren voor een hogere schadevergoeding in geval van landonteigening. Dat leidde in juni, daags voor een door hem georganiseerde protestbijeenkomst, tot zijn arrestatie. Liu kreeg in de schoenen geschoven dat hij zich aan corruptie schuldig zou hebben gemaakt - de autoriteiten zeiden van projectontwikkelaars bewijzen toegespeeld te hebben gekregen. Kort daarop legde Liu een volledige bekentenis op televisie af - hij zei voor circa 80 duizend euro aan steekpenningen hebben aangenomen. Volgens zijn vrouw legde hij die verklaring onder dwang af.

Een politieman houdt de wacht in Wukan. Beeld ap
Een politieman houdt de wacht in Wukan.Beeld ap

Vlam in de pan

Drie maanden van dagelijkse protesten volgden op zijn arrestatie. Vorige week sloeg de vlam echt in de pan, toen het vonnis tegen de leider van de dorpelingen werd geveld: drie jaar cel en 50 duizend euro boete. Wat volgden waren de rellen van deze week en opnieuw aandacht voor Wukan van de wereldpers.

Anders dan in 2011 lijkt een gunstige wending voor de dorpelingen er ditmaal niet in te zitten. De hogere echelons van de CCP zullen hebben geconcludeerd dat de concessie die destijds aan de dorpelingen is gedaan, vrije kandidaatstelling bij de lokale verkiezingen, geen gunstig effect heeft gehad op de 'stabiliteit' in het dorp.

Een volgende concessie ligt dan niet voor de hand. De opstand is neergeslagen - het leven in het dorp is weer 'normaal', zo luidt momenteel de boodschap van Chinese staatsmedia.

Wukan, een democratisch experiment?

Een 'experiment in lokale democratie', zo omschrijven westerse media vaak de gang van zaken in Wukan, waar dorpsbewoners hun eigen vertegenwoordiger in het lokale bestuur konden kiezen. Maar volgens Frank Pieke, auteur van het binnenkort verschijnende boek China, een gids voor de eenentwintigste eeuw, is er van een bijzonder democratisch experiment geen sprake. In zijn boek wijst hij erop dat dorpsverkiezingen al sinds de jaren tachtig in het hele land worden gehouden. De communistische partij voerde het destijds in om de almacht van lokale, vaak corrupte bestuurders te breken. 'Bij de eerste verkiezingen leidde dat tot een hele generatie van tamelijk activistisch ingestelde bestuurders. Maar dat ging de partij toch wat al te ver, omdat hun agenda nogal eens met hogere partijbelangen botste. Daarom is de partij de kandidaatstelling weer scherper in de gaten gaan houden.'

De gang van zaken in Wukan past in zijn ogen in dit patroon: 'Het is niet zo dat de partij hier bezig is geweest met een democratisch experiment en dat nu de nek omdraait. Waar het de partij om gaat is de lokale democratie te laten functioneren binnen de door de partij gestelde kaders'. De Leidse hoogleraar waarschuwt ervoor 'Wukan' te groot te maken: 'Het is absoluut op geen enkel moment de opstap geweest naar de invoering van een vorm van democratie zoals wij die kennen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden