Politie begrijpt niets van onze grondrechten

Met het oppakken van een demonstrant op de Dam zijn de grondrechten van de rechtsstaat geschonden.

Op 30 april wordt een demonstrante door de politie aangehouden en afgevoerd als zij op de Dam demonstreert. Een paar feiten: Joanna was alleen toen zij werd gearresteerd, terwijl zij een karton boven zich hield met onder andere de tekst 'Ik ben geen onderdaan'. Deze tekst is niet beledigend. Haar protest vond plaats in een context. De politie probeert nu met voortdurend nieuwe lezingen haar handelwijze 'aanhouden en afvoeren' te legitimeren. Die strategie is inmiddels als een boemerang op haar teruggeslagen. De politie wordt niet meer geloofd.

Waarom maak ik mij over dit ingrijpen van de politie en het eerdere ingrijpen in Utrecht jegens Joanna druk? Ik leef in een rechtsstaat. Die kent aan burgers rechten toe die wij zo belangrijk vinden dat wij ze grondrechten noemen. Eén van de belangrijkste rechten is het recht van vrije meningsuiting.

Onbetwist kan uit de feiten afgeleid worden dat Joanna tot tweemaal toe door de politie verhinderd is haar mening in de openbare ruimte te uiten. Eerst in Utrecht bij het Beatrixgebouw en later op de Dam. In beide gevallen doet de politie dit ingrijpen af als inschattingsfout. Door deze kwalificatie toont de politie dat zij niets van grondrechten begrijpt.

Te vaak grijpt de politie (al dan niet in samenspraak met de driehoek: burgemeester, officier van justitie en politiechef) in gevallen van uitingen van vrije meningsuiting, in strijd met de Grondwet, in. Wet en rechtspraak zijn zeer duidelijk op dit punt. Essentie van het recht van vrije meningsuiting is dat de autoriteiten in beginsel niet mogen verhinderen dat iemand zijn mening uit, ook al is die hen onwelgevallig.

Er kan in geweldloze gevallen eigenlijk alleen maar ingegrepen worden wanneer iemands eer of goede naam opzettelijk wordt aangerand. Daarvan was geen sprake. Joanna uitte alleen een mening in een maatschappelijk debat.

In internationale verdragen en de Grondwet staat heel duidelijk: voor het openbaren van gedachten of gevoelens heeft niemand voorafgaand verlof nodig wegens de inhoud daarvan, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.

Mocht de politie Joanna verbieden haar actie uit te voeren? Nee. De Hoge Raad heeft aangegeven dat, indien kenbaar is dat een gedraging moet worden begrepen als een deelname aan enig debat over een onderwerp, deze gedraging aangemerkt moet worden als een te beschermen meningsuiting.

Voor de politie was zeer wel kenbaar dat de geweldloze actie van Joanna een deelname aan een maatschappelijk debat was en dat ze daarom door het verdrag/Grondwet wordt beschermd. De politie kan zich niet op een APV (de gemeentelijke wet) beroepen. Dat maakte de Rotterdamse rechter al uit in een zaak van iemand die voor een marineschip flyers verspreidde en die daarmee de openbare orde verstoord zou hebben. De rechter gaf in het vonnis in deze zaak een les in grondrechten.

Fijntjes merkte de rechter op dat hij ervan uitging dat opsporingsambtenaren geacht worden de wet en de genoemde verdragen omtrent het grondrecht vrijheid van meningsuiting te kennen en dat zij deze kennis op een zorgvuldige wijze in hun beslissingen betrekken. De officier van justitie had vervolgd met verwijzing naar de APV. De rechter besliste dat op het recht om in vrijheid de inhoud van de geopenbaarde gedachten en gevoelens te mogen bepalen, alleen bij wet in formele zin beperkingen kunnen worden aangebracht, mits dat een legitiem doel dient en noodzakelijk is in een democratische samenleving. Daar was geen sprake van.

De rechter constateert een evidente schending van het grondrecht op vrije meningsuiting. Al na het incident in Utrecht heb ik de raad van Utrecht aangeschreven. De boodschap werd begrepen. Joanna mocht tijdens de viering van de Vrede van Utrecht gewoon demonstreren in de nabijheid van de koningin. Ook de koning huldigt dit standpunt.

De actie van de politie in Amsterdam was stuitend. Het kan niet anders uitgelegd worden dan opzettelijk. Dat de politie nu komt met een ongeloofwaardige uitleg van haar gedrag maakt het alleen maar erger. Kennelijk denken sommigen al veel te lang dat grondrechten koopwaar zijn. Onafhankelijk onderzoek is noodzakelijk. Uitgezocht moet worden wie verantwoordelijk is voor zo'n flagrante schending van het grondrecht van vrije meningsuiting.

Bernard Tomlow is advocaat

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden