Politicus moet stootvast zijn

Dat burgemeester Cohen spandoeken met teksten tegen minister Verdonk liet verwijderen, is ernstig, betoogt Ulli d'Oliveira...

Ulli d'Oliveira

Vandaag, woensdag, wordt in de Amsterdamse gemeenteraad eenbrief besproken die burgemeester Job Cohen heeft opgesteld naaraanleiding van het weghalen, begin november, van spandoeken diein de stad verschenen na de brand op Schiphol die aan elfgedetineerden het leven kostte. Die spandoeken waren gerichttegen minister Verdonk met teksten zoals 'Verdonk, nog steedsgeen bloed aan je handen?', 'Verdonk moordenaar' en 'Levendverbrand Rita bedankt'.

Het is opvallend dat minister Verdonk het mikpunt van dezepublieke verontwaardiging werd, terwijl het toch minister Donneris die over het gevangeniswezen gaat. De slachtoffers waren nietalleen vanwege minister Verdonk gedetineerd, maar ook vastgezetin het kader van strafrechtelijke vervolging, zoalsbolletjesslikkers, en dat is alweer het domein van Donner.

Dat deze laatste, politicus van het jaar 2005, de volkswoedeheeft weten te ontlopen, is te danken aan zijn adequaat optreden,wat niet zo moeilijk is met een collega die stelselmatig deaanval kiest en dus luwte schept voor de minister van justitie.Zij weet ook kennelijk heftige emoties te wekken, zowel positieveals negatieve, en deze laatste waren al over een hele periodeopgebouwd. Zo kwam de toeschrijving van schuld ofverantwoordelijkheid aan haar adres voor de fatale brand opSchiphol tot stand.

In de brief die Job Cohen op haar verzoek aan de gemeenteraadstuurde, vallen mij drie zaken op. In de eerste plaats is debrief abominabel geredigeerd. Alles staat schots en scheef doorelkaar.

Eerst worden een stuk of wat politieoptredens gereleveerd, danwordt verteld wat het in de driehoek van politie, OpenbaarMinisterie en burgemeester afgesproken beleid inhield, en dankomt er na een korte samenvatting nog een optreden nadruppelen,waarna wat losse conclusies het stuk besluiten. Niet alleambtenaren zijn even helder.

In de tweede plaats het beleid zelf. Afgesproken werd 'dat zouworden opgetreden tegen spandoeken waarin de naam van ministerVerdonk smadelijk dan wel beledigend werd gebruikt. Naar hetoordeel van het Openbaar Ministerie was ten aanzien van enkeleteksten, te weten ''Verdonk moordenaar'' en ''11 doden levendverbrand, Rita bedankt'' sprake van smaad. Voorts werd in debeleidslijn afgesproken dat niet zou worden opgetreden tegenspandoeken waarin het beleid van de minister als zodanig aan dekaak wordt gesteld.'

Er werd dus duidelijk gekozen voor een strafrechtelijk kadervan optreden, en dat vermeldt de burgemeester ook.

Dat is mogelijk ook de reden waarom hij van oordeel is dat devernietiging door de politie van de in beslag genomen spandoekenten onrechte is geschied. Welke politieman haalt het in zijnhoofd om corpora delicti al bij voorbaat te vernietigen? Naarmijn mening is dat de politieman die weet dat er toch geenvervolging zal komen en dat het strafrecht weer eens wordtmisbruikt om maatregelen ter handhaving van de openbare orde temaskeren.

Erger is dat er kennelijk in de driehoek geen gevoel is voorde vrijheid van meningsuiting. Ook daar mag toch bekendheidworden verondersteld met de strenge voorwaarden die het EuropeseMensenrechtenhof stelt aan beperkingen op de uitingsvrijheid. Diebeperkingen moeten noodzakelijk zijn in een democratischesamenleving, en dat zal niet gauw het geval zijn als het gaat ombijdragen aan het publieke debat waarbij gezagsdragers op dekorrel worden genomen.

Dan kan men wel aankomen met bepalingen uit het Wetboek vanStrafrecht over belediging en smaad (mij lijkt laster meer opzijn plaats omdat minister Verdonk niet de verantwoordelijke ismaar Donner), maar deze worden door het EuropeseMensenrechtenverdrag drastisch gerelativeerd. Ambtsdragersmoeten, zo blijkt uit de Straatsburgse rechtspraak, tegen eenstootje kunnen, en dat moet men zich ook in de driehoek hebbengerealiseerd. Dus opnieuw: onder het mom van strafrechtelijkoptreden heeft men ordemaatregelen genomen.

Het is bekend dat sommige spandoekhangers zich hebbenaangeboden om verklaringen over hun aandeel af te leggen, maardat ze niet tot enig politiebureau zijn toegelaten. Alles lieverdan een vervolging met vrijspraak.

Er moet in de driehoek wel een flinke paniek zijn uitgebroken,die wel zal samenhangen met het raam van de werkkamer vanVerdonk, waarover Cohen schrijft: 'Symptomatisch voor dedreigende sfeer was het feit dat deze beschadiging werdtoegeschreven aan een kogel.'

Waar kwam die toeschrijving vandaan? Van een dreigende menigteof zag het departement spoken? Dat zullen dan wel dezelfde spokenzijn geweest als waargenomen door de Amsterdamse politiemannen,die een handboor waarmee een spandoek werd bevestigd, aanzagenvoor een vuurwapen, wat aanleiding werd voor een eenmalig enuniek optreden van een arrestatieteam.

In de derde plaats mis ik het relaas over een incident waarbijJob Cohen in persoon was betrokken. Ook aan de fractiekamer vanAmsterdam Anders/de Groenen in de Stopera was op de bewuste 5november een spandoek uitgehangen met de tekst 'Verdonk, nogsteeds geen bloed aan je handen?'. Nadat vanwege de burgemeesterenige malen was verzocht het doek te verwijderen, wat door defractieleden werd geweigerd, verscheen na enige tijd Job Cohenin persoon in de deur.

Hij zat er kennelijk een beetje mee in, maar was toch ferm,en verklaarde: 'Ik wil dat het spandoek verdwijnt, goedschiks ofkwaadschiks. Nee, het gaat niet om strafbare feiten, maar dit iseen overheidsgebouw. Als baas van het gebouw vind ik datoverheden zo niet met elkaar moeten omgaan. Daarom wil ik dat hetspandoek verdwijnt.'

Na enige discussie beende hij weg, om plaats te maken voor eenpaar potige bodes, die ondanks protest uiteindelijk het spandoekvan het raam weghaalden. Dat is naar mijn mening lokaalvredebreukzonder enige wettige grondslag. Als politieke partijen door deburgemeester in hun uitingsvrijheid worden beperkt omdat andereoverheden kritiek onprettig vinden, dan is het hek van de dam.

Fracties zouden moeten overwegen naar andere lokaliteiten danhet stadhuis om te zien, als zij worden gedwarsboomd in datgenewaarvoor zij dienen: het geven van hun mening over onderwerpenvan publiek belang. Een beschamende vertoning, waarvan ik hoopdat die zich niet meer zal herhalen! En ook hier: geen optredenin het kader van het strafrecht, maar nu als huisbaas.

Dit is het aspect dat stelselmatig in de brief van Cohenafwezig is, evenals zijn eigen rol in het geheel. Bovendien envooral: in de driehoek lijkt mij de verdediging van deuitingsvrijheid vooral de taak van de burgemeester, die hierbehoorlijk verstek heeft laten gaan. Het vrije woord over zijnzwijgen is nu aan de raad.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden