Politicoloog Benjamin Barber (77), held der burgemeesters, overleden

Burgemeesters in de hele wereld hebben de grootste pleitbezorger van hun vak verloren. Maandag overleed de Amerikaanse politicoloog en bestsellerauteur Benjamin Barber, met op zijn naam titels als Strong Democracy (1984), Jihad versus McWorld (1995) en If Mayors Ruled the World (2014). Vier maanden geleden werd kanker geconstateerd bij de oud-adviseur van president Clinton. Barber werd 77 jaar.

Benjamin Barber (1939-2017) Beeld Joost van den Broek

Zijn boek over burgemeesters leidde in september 2016 tot de oprichting van het Global Parliament of Mayors, het mondiale parlement van burgemeesters. Barber hoopte en verwachtte dat het forum 'een stuk machtiger zal worden dan de Verenigde Naties'. Hij vergeleek de bijeenkomst in Den Haag, georganiseerd door de toenmalige burgemeester Jozias van Aartsen, met het moment dat in 1945 de Verenigde Naties werden opgericht in San Francisco.

Landen hebben afgedaan, de toekomst is aan steden, luidde zijn activistische boodschap. In steden draait het niet om abstracties zoals patriottisme. Het gaat erom dat het huisvuil wordt opgehaald, dat kinderen niet te dik worden, dat milieuproblemen worden opgelost, dat niemand op straat leeft.

Natiestaten falen

In de ruim vijftig jaar dat hij politieke processen bestudeerde, zag Barber de natiestaten falen. 'Het lukt ze niet de grote problemen aan te pakken, zoals armoede en klimaatverandering en nu de economische crisis', zei hij in 2012 in een interview met de Volkskrant. Terrorisme, criminaliteit, milieuproblematiek en ziekten trekken zich steeds minder aan van landsgrenzen.

Het was volgens hem allemaal geen reden voor cynisme en pessimisme. De burgemeesters van grote steden zoals New York, Singapore en Los Angeles komen immers wel met pragmatische oplossingen om bijvoorbeeld de luchtvervuiling te verminderen. 'Het zijn tenslotte vooral de stedelingen die de viezigheid inademen.'

Politiek draait niet om ideologieën, maar om het oplossen van problemen, vond Barber. Hij wees in Nederland op de opvang van illegalen tijdens het conflict tussen kabinet en burgemeesters over bed, bad en brood. 'De staat kan zeggen: jullie mogen hier niet zijn. Maar de stad ziet: ze zijn er wel degelijk. Burgemeesters kunnen niet om de aanwezigheid van deze mensen heen en moeten iets met hen.'

Jihad versus McWorld

Barber, in 1939 geboren in New York, studeerde in 1961 af aan de London School of Economics. Hij promoveerde in 1966 aan Harvard. Zijn internationale doorbraak dateert van 1995. In Jihad versus McWorld deelde hij de wereld op in in twee elkaar bestrijdende bewegingen: het religieuze en 'tribale' fundamentalisme versus het op consumeren gerichte kapitalisme.

Het was een somber wereldbeeld, maar hij bepleitte een alternatief dat ook in zijn latere boeken en essays zou doorklinken: kleine instituties, grote maatschappelijke betrokkenheid, de betrokken, mondige burger in een sterke democratie. In 2015 maakte Barber voor het Amsterdamse documentairefestival IDFA een speciale filmselectie over Jihad versus McWorld en voegde hij aan het boek een hoofdstuk toe over IS.

Tijdens het burgemeestersparlement in Den Haag sprak Barber de hoop uit dat zich in tien jaar tijd tienduizend burgemeesters zullen aansluiten. Ze moeten concrete acties bedenken, bijvoorbeeld samen met korting centrales aanschaffen die afval in energie omzetten.

Ter inspiratie kan zijn vorige week verschenen boek Cool Cities dienen. Barber beschrijft daarin hoe steden het voortouw moeten nemen tegen de opwarming van de aarde. Uiteraard zonder zich te laten afremmen door trage regeringen en bureaucratische instituties.

Lees meer:

'Het zijn de steden en hun burgemeesters die de problemen van deze tijd het beste het hoofd kunnen bieden', sprak Benjamin Barber. Lees hier zijn interview met de Volkskrant uit 2012 terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.