Politici zijn te graag wonderdokters

Belangengroepen afficheren hun eigen belang graag als algemeen belang. Op die eisen reageert de overheid volgens Rinus van Schendelen als ware zij een wonderdokter....

OF het nu gaat over wachttijden, studiehuis of boevenvangerij, in de openbare discussie krijgen vooral Haagse politici en ambtenaren het volle alfabet van scheldwoorden over zich heen, van Achterbaks en Achterlijk tot Zwendel en Zootje. Besturen zij Nederland nu inderdaad zo slecht? Vergelijking met vroeger en elders verschaft meestal beter inzicht.

Welnu, blijkens kiezersonderzoek ergerden 25 jaar geleden veel Nederlanders zich aan werkloosheid, inflatie en woningnood en stelden ze de overheid in gebreke. Mede dankzij Melkertbanen, Zalmnormen en Vinexlocaties hoort men hierover nu weinig. Dankwoorden kent het openbare alfabet echter nauwelijks. Ook in andere landen worden politici en ambtenaren verguisd, zoals nu in Frankrijk om hun financiële en justitiële corruptie, in Groot-Brittannië om hun wanbeheer van nutsvoorzieningen en in Duitsland om hun falende arbeidsvoorziening. Altijd en overal krijgt de overheid kritiek. Waarom nu zo véél gekanker op onze overheid?

Wellicht omdat, waar elke ergernis betrekkelijk is, elke troost dat ook is. De wachtlijsten in de zorg worden niet acceptabeler door de wetenschap dat vroeger hier de woningnood groter was of nu in Groot-Brittannië het gasbedrijf faalt. Maar zulk relativisme kan wel helpen de wachtlijsten te verdragen en zich te verwonderen over de afwezigheid vroeger, of in Italië nu. Overal vragen burgers inmiddels bovenmatig om meer en duurdere zorg. De distributie daarvan loopt bij ons via de gratis wachtlijsten en in Italië via het tarief van de particuliere kliniek. De gratis kliniek bestaat niet.

Zulk relativisme is echter schaars, meestal bij gebrek aan kennis. Dan ontstaat alle ruimte voor willekeurig absolutisme. Velen verlangen nu van de overheid honderd procent perfectie en nul procent falen. De voedselkwaliteit moet 'zero risk' zijn, de misdaadbestrijding 'zero tolerance' en het onderwijs 'pico bello'. Tekorten aan agenten, griepvaccins of voedsel zijn ontoelaatbaar. Besluitvorming moet transparant, effectief en naar ieders zin zijn. De eigen belastingaanslag moet omlaag.

Zulke verlangens zijn uiteraard absurd, want utopisch of inconsistent. Alleen na dit leven is er 'zero risk'. Alles ruim op voorraad houden, is onbetaalbaar. Aan zichzelf stelt niemand zulke eisen.

De openbare discussie wemelt van zulk extremisme. Sociale Zaken moet de WAO oplossen, maar ook de sociale partners serieus nemen en geen burger duperen. De HSL had er allang moeten zijn, naar genoegen van iedereen, zonder milieuschade en tegen lagere kosten. Ooit werd 'politiek' gedefinieerd als 'kiezen', inmiddels is het 'stapelen' geworden. Gebeurt dit onder druk van burgers die de overheid als wonderdokter zien? Een direct verband is twijfelachtig, want aan de openbare discussie nemen zij nauwelijks deel. Passief laten zij die stapeling wel gebeuren. Wie is tegen het visioen van een hemel op aarde?

De bron van absurde beleidsnormen in de openbare discussie moet men eerder zoeken bij de deelnemers eraan. Via de publiciteit zoeken belangengroepen een sterkere positie in het openbaar bestuur. Via het aanblazen van hellevuur roepen zij op tot de hemel. Dan zegt de brandweer geen veiligheid te kunnen leveren, tenzij zij meer Haagse middelen krijgt. De milieubeweging ziet de planeet vergaan, tenzij de overheid ingrijpt. Aan griep hoeft niemand te overlijden, mits de overheid vaccins inkoopt. Via de massamedia lanceren deze groepen hun eigenbelang als een soort algemeen belang. Perfectie op aarde achten zij geen kwestie van kunnen, maar van willen. Als de overheid maar wil.

De desbetreffende ambtelijke diensten spelen graag de rol van wonderdokter. Binnenlandse Zaken lift mee. 'Veilig voedsel' vraagt om bergen regelgeving. Voorraden vaccins betekenen extra budget en werk voor zorgambtenaren. Een verloren gewaande kikker of boomschors is prachtig voor milieuambtenaren en zelfs voor de marine die vliegkamp Valkenburg wil behouden. Van een verhaal van nood maken zij hun deugd van bemoeienis. Ambtelijke inspecties schrijven hun eigen alarmverhalen, want er is altijd wel een verschil tussen norm en praktijk.

De media brengen graag zulke vaak kant-en-klaar geleverde verhalen, die hooguit een korte check behoeven. De kosten zijn laag en de aandacht is groot voor berichten uit de hel met perspectief op de hemel. Geroutineerd vragen de media snel commentaar aan politici, die graag hun ontsteltenis én belofte tot actie uiten. Op het Binnenhof begint dan de drukte van vragen, motie of interpellatie, want veel meer zeggenschap dan het woord hebben ze daar niet. De partijpolitieke wedijver veroorzaakt politisering, waarbij men elkaar en de bewindslieden de maat van perfectie neemt. In deze kortstondige heksenketel overbieden de aangesproken politici elkaar met verwijten én beloften tot spoedige wonderen. Intussen komt alweer het volgende alarmverhaal in openbare discussie.

Minister Korthals belooft nu de perfecte boevenvangerij, tot op het laatste drugsbolletje. Zijn ministerie mag terzake extra budgetten en bevoegdheden aanwenden. Hij verdedigde niet, zoals vakdeskundigen bepleiten, de rationaliteit van selectieve opsporing. Ook hij stapelt wonderlijke beleidsnormen. De sectoren van vervoer, onderwijs of huisvesting zullen weer volgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.